Nooit eerder is de CO₂-concentratie in de atmosfeer zo snel gestegen als de voorbije 20 jaar. De concentratie aan broeikasgassen bereikt zo een nieuwe recordhoogte in onze moderne geschiedenis, meldt de weerdienst van de Verenigde Naties, de WMO. Het is nu aan de beleidsmakers van de verschillende landen om snel maatregelen te nemen om de uitstoot te doen dalen. Want met wat nu op tafel ligt, komen we er niet, zo blijkt intussen uit het Syntheserapport van de VN.
Recordhoeveelheid broeikasgassen in de atmosfeer, maar klimaatplannen schieten nog ruim te kort
Michaël Torfs
Gepubliceerd:
Eerst het goede nieuws: we kunnen nog altijd de ergste gevolgen van de klimaatopwarming beperken. We weten ook hoe dat moet gebeuren: door weg te gaan van fossiele brandstoffen. De technologieën zijn er. Hernieuwbare energie wordt intussen steeds goedkoper, en wordt steeds breder uitgerold.
Dat neemt niet weg dat de situatie intussen dringend wordt. Het moet allemaal veel sneller, en beleidsmakers moeten moedige keuzes durven maken. De VN probeert hen daarvan te overtuigen in een nieuw klimaatrapport. Het jaarlijkse Syntheserapport kijkt naar wat er op tafel ligt aan klimaatplannen en beloftes bij de verschillende landen wereldwijd, en hoe ver we daarmee komen.
Het zou 10 keer meer mogen zijn
Het blijkt nu dat met de plannen die op tafel liggen, de uitstoot in 2030 precies 2,6 procent lager zou uitkomen dan in 2019. Dat is een begin, maar het moet veel meer zijn. Om de opwarming van de aarde onder de 2 graden te houden, zou het 28 procent moeten zijn.
Voor anderhalve graad structurele opwarming, zou het eigenlijk zelfs 43 procent moeten zijn. Maar steeds meer experts laten de anderhalve graad intussen los wegens niet meer realistisch.
"Fractie" van het huiswerk
Het huiswerk van de verschillende landen is maar voor "een fractie" gemaakt, stelt de dienst Klimaatverandering bij de VN (UNFCCC) in zijn Syntheserapport.
Momenteel moeten de landen nieuwe zogenoemde NDC's (nationale klimaatplannen) uitwerken richting volgende lente, om die dan op de klimaatconferentie in Brazilië volgend jaar (COP30) te bespreken. De VN roept hen evenwel op om daar al op de komende COP29, binnenkort in Bakoe, mee te beginnen. Ook al gaat de komende COP29 (11-22 november) in principe vooral over geld.
"COP29 is van vitaal belang in de strijd tegen de klimaatopwarming. De data van vandaag zijn een ondubbelzinnige oproep om er op de COP echt voor te gaan en resultaten af te leveren", schrijft het rapport.
Met wat nu op tafel ligt, gaan de mensheid en de economie schipbreuk lijden
Simon Stiell (UNFCCC)
Tot nu toe hebben nog maar 34 van de 195 landen (of spelers) die het klimaatakkoord van Parijs ondertekenden, nieuwe NDC's ingediend. Daarbij zijn onder meer Brazilië en de Europese Unie - ons land schuilt overigens onder die Europese paraplu, maar gaat waarschijnlijk de Europese doelstelling niet halen.
Simon Stiell, hoofd Klimaatverandering bij de VN, stelt het zo: "Met concentraties van broeikasgassen op dat niveau (met wat nu op tafel ligt, red.) gaan de mensheid en de economie schipbreuk lijden in alle landen, zonder uitzondering."
Hoeveelheid CO2 in de atmosfeer steeg verder door
Net vandaag verschijnt ook het Greenhouse Gas Bulletin van de WMO, de Wereldmeteorologische dienst van de VN. Het is geen verrassing dat het aantal broeikasgassen dat zich heeft opgestapeld in de atmosfeer een nieuw recordniveau heeft bereikt in 2023, maar het is daarom niet minder verontrustend.
Het WMO-rapport bekijkt, los van de uitstoot zelf, naar wat er precies in de atmosfeer is blijven hangen van die broeikasgassen. Voor CO₂, het voornaamste broeikasgas, wordt dat uitgedrukt in ppm of parts per million. Het gemiddelde niveau wereldwijd is nu gestegen naar 420 ppm. De voorbije 20 jaar is het met 11,4 procent gestegen, een record.
Een nieuw jaar, een nieuw record. We zijn duidelijk van het juiste pad afgeweken
Celeste Saulo, WMO
Het was een sip kijkende Ko Barrett die voor de WMO de cijfers meegaf op een persconferentie. De concentratie aan methaan, het tweede broeikasgas, steeg vorig jaar een beetje minder snel tegenover het jaar daarvoor, maar blijft heel hoog. Ook de concentratie aan lachgas steeg.
"Een nieuw jaar, een nieuw record. We zijn heel duidelijk van het juiste pad afgeweken. Dit zijn niet zomaar statistiekjes. Elke fractie ppm en elke fractie van temperatuurstijging heeft een echte impact op onze levens en onze planeet", onderstreept Celeste Saulo, Secretaris-Generaal van de WMO.
Broeikasgassen als "deken rond de aarde"
Broeikasgassen als CO₂, methaan en lachgas vormen een onzichtbaar deken rond de aarde. De zonnewarmte die binnenkomt, kan daardoor moeilijker opnieuw weg naar de ruimte. CO₂ zou voor ongeveer 64 procent bijdragen aan de opwarming van de aarde (en dus de klimaatverstoring).
Niet alle broeikassen die in de atmosfeer terechtkomen, blijven daar hangen. De natuur helpt de mensheid en neemt heel wat CO₂ op: de oceanen zijn goed voor ongeveer 25 procent, en ecosystemen op land voor bijna 30 procent. Ongeveer de helft blijft dus hangen in de lucht, en zeker in het geval CO₂ blijven die waarden eeuwenlang bijzonder hoog. CO₂ komt onder meer vrij bij de verbranding van fossiele brandstoffen als olie, gas en steenkool.
De laatste keer dat er zoveel CO₂ in de atmosfeer hing als momenteel het geval is, was 3 tot 5 miljoen jaar geleden. Het was toen 2 à 3 graden warmer op aarde, en de zeespiegel stond toen 10 tot 20 meter hoger. Dat de zeespiegel nu nog niet zo hoog staat, komt onder meer omdat de natuur traag reageert. De grote ijskappen zijn bijvoorbeeld nog aan het smelten.
Waarschuwing voor versterkend effect
Door de opwarming van de aarde kan er een sneeuwbaleffect ontstaan, de zogenoemde terugkoppeling of feedback (het ene mechanisme dat het andere versterkt), waarschuwt de WMO nog.
Bossen en oceanen zijn normaal gezien bondgenoten van de mens doordat ze CO₂ opslaan, maar door de verdere klimaatverandering zullen ze dat steeds minder doen. Zo waren er in de tweede helft van 2023 veel bosbranden, waarbij bossen net bronnen van CO₂ worden, in plaats van opslagplaatsen.
Tegelijk raken de oceanen steeds verder verzadigd met CO₂. Hoe meer ze opgenomen hebben, hoe minder opnamecapaciteit er nog is.
"Daardoor zou de opwarming nog sneller kunnen gaan. We moeten waarschuwen voor die feedback van bosbranden en opwarmende oceanen", zegt Ko Barrett.
In de tweede helft van 2023 was het effect van CO₂ in de atmosfeer door bosbranden groot door het weerfenomeen El Niño, maar door de klimaatverstoring zal het effect sowieso blijven meespelen.
