In Ranst werd het cordon sanitaire vorig weekend op lokaal niveau al doorbroken en ook in Izegem gaat stadslijst STiP+ in zee met het radicaal-rechtse Vlaams Belang. Maar wat is dat cordon sanitaire precies, waar komt het vandaan en is het echt doorbroken? Vijf vragen en antwoorden over het politieke akkoord om Vlaams Belang nooit te laten deelnemen aan de macht.
5 vragen over het cordon sanitaire: wat is het, waar komt het vandaan en is het echt doorbroken?
Ellen Maerevoet
Gepubliceerd:
Wanneer is het cordon sanitaire ingevoerd?
Het cordon sanitaire werd eind jaren 80 in het leven geroepen onder impuls van Jos Geysels van Agalev. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in 1988 had het toenmalige Vlaams Blok 1 op de 5 Antwerpse kiezers weten te overtuigen. Uiteindelijk werd na de verkiezingen van 24 november 1991, waar Vlaams Blok volop nationaal doorbrak, het cordon sanitaire definitief verankerd. De dag ging de geschiedenis in als Zwarte Zondag.
Een jaar later keurden alle Vlaamse partijen in de Vlaamse Raad, de voorloper van het Vlaams Parlement, een resolutie goed waarin het 70-puntenplan rond immigratie van het Vlaams Blok werd veroordeeld wegens strijdigheid met de Europese Verklaring voor de Rechten van de Mens.
In de resolutie werden de beginselen van het cordon vastgelegd. In de praktijk betekent het dat de Vlaamse partijen geen bestuursakkoorden afsluiten met het Vlaams Blok of geen politieke afspraken maken met de partij. Het cordon sanitaire geldt zowel voor de lokale als voor de nationale niveaus.
Waarom is het ingevoerd?
Het principe dat alle mensen gelijk zijn, is heilig voor Jos Geysels, voormalig politicus van Agalev en de geestelijke vader van het cordon. "Ik hoorde een taal en een discours die mij zeer verontrustten", vertelde hij eerder in een interview in De Morgen naar aanleiding van 25 jaar Zwarte Zondag.
In de oorspronkelijke tekst stond al dat er "geen politieke akkoorden of afspraken gemaakt zouden worden met een partij die de mensenrechten en de uitgangspunten van de democratie miskent. De democratie is een georganiseerd meningsverschil, maar we zijn het er wel over eens dat ieder mens evenveel waard is. Voor het Vlaams Blok was dat niet zo."
De partij voerde toen campagne met bokshandschoenen en bezemstelen en had als slogan "Eigen volk eerst". En Filip Dewinter deed een uitspraak als "Heel wat vreemdelingen worden geboren met een mes tussen de pampers" en had het over "leven als Mohammed in België" .
Geysels benadrukt wel dat hij de partij nooit heeft willen verbieden. "Ik heb jarenlang naast Filip Dewinter gezeten in vergaderingen van het Vlaams Parlement. Dat is democratie. Niemand heeft hun spreekrecht ooit beknot."
Van waar komt de term?
De term cordon sanitaire komt oorspronkelijk uit de veehouderij en is een techniek waarbij men een ongewenste of gevaarlijke situatie probeert te isoleren door er een beschermende kring rond te leggen. Journalist Hugo Gijsels introduceerde hem in de politieke actualiteit, maar de term kon niet op ieders goedkeuring rekenen.
"Wij hebben de term geadopteerd en ook de media hebben hem overgenomen", zegt Geysels. "In het document dat wij hebben ondertekend, kwam de term niet voor. Of het nu een gepaste of ongepaste term was, kan mij niet zoveel schelen."
"Democratische grondbeginselen moet je beschutten: we kunnen over 1.000 dingen van mening verschillen, maar niet over het feit dat alle mensen gelijk zijn. Dat is erg belangrijk, en daar gaan we niet slordig mee om. Dat is veel te vaak gebeurd."
Houdt het cordon sanitaire stand?
In de loop der jaren is af en toe de vraag opgeworpen of het cordon wel zo'n goed idee was. In 2004 haalde de partij een kwart van de stemmen in Vlaanderen. Met de partij worden op deze manier ook alle personen die op deze partij gestemd hebben electoraal buitenspel gezet, klonk het.
Op 14 november 2004 hief Vlaams Blok zichzelf op nadat 3 vzw's van de partij veroordeeld waren voor systematische discriminatie en het aanzetten tot haat. De partij herdoopte zichzelf tot Vlaams Belang. Na de naamsverandering kwam er geen nieuw schriftelijk akkoord meer, maar de benadering van de partij door de andere partijen bleef dezelfde.
Het was in de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 2006 dat zich de eerste kartelvormingen met Vlaams Belang aandienden.
De eerste barsten kwamen er dan ook op gemeentelijk niveau. In Denderleeuw verleende Vlaams Belang in 2013 gedoogsteun om er de coalitievorming uit het slop te halen. De vraag of het cordon na 20 jaar doorbroken was, dook op. Professor Dave Sinardet vond van wel. "Als je het cordon sanitaire heel strikt interpreteert, zou je kunnen zeggen dat het niet doorbroken is omdat Vlaams Belang niet in het bestuur zit", reageerde hij op 10 januari 2013 bij VRT Nieuws. "Maar CD&V en de N-VA wisten natuurlijk wel dat ze hun steun nodig hadden om een bestuur te vormen. In die zin kun je wel effectief zeggen dat het cordon sanitaire -als gevolg van dorpspolitiek- doorbroken is."
De persoon van Filip Dewinter werd in het verleden vaak genoemd als een struikelblok. Intussen is Tom Van Grieken al 10 jaar voorzitter en boegbeeld.
In de aanloop naar de verkiezingen dit jaar benadrukten de partijvoorzitters van de traditionele partijen dat ze nog steeds achter het cordon sanitaire staan en dat een samenwerking met Vlaams Belang, ook op lokaal niveau, voor hen dus nog steeds niet kan.
N-VA heeft trouwens het cordon sanitaire ook nooit onderschreven, maar in maart van dit jaar sloot Bart De Wever, voorzitter van de partij, wel de deur voor een samenwerking. Ook in aanloop naar de lokale verkiezingen herhaalde hij die boodschap. Tot grote frustratie van Tom Van Grieken, die in N-VA een lokale partner zag.
Is het cordon intussen al ergens gebroken?
Toch lijkt er na de recente gemeenteraadsverkiezingen hier en daar wel iets te verschuiven. Forza Ninove schreef geschiedenis door een absolute meerderheid te halen en heeft dus geen andere partij nodig om mee te besturen in Ninove. Het cordon sanitaire is daar dus niet doorbroken, want Forza Ninove heeft er geen andere partijen nodig om mee te besturen.
De primeur voor het doorbreken van het cordon sanitaire was vorig weekend voor Ranst, in de provincie Antwerpen. Daar is Vlaams Belang in een coalitie gestapt met de lokale partijen PIT en Vrij Ranst.
Het is de allereerste keer dat andere partijen beslist hebben om samen te werken met de radicaal-rechtse partij, al gaat het hier dus om mensen van lokale lijsten die het initiële cordon sanitaire nooit onderschreven hebben. Naar de letter is het cordon er dus niet doorbroken, maar naar de geest wel.
En vandaag wordt op die manier ook in West-Vlaanderen het cordon sanitaire doorbroken. In Izegem is er een akkoord tussen de lokale lijst STiP+ en Vlaams Belang. De leden van Open VLD die aangesloten zijn bij de Izegemse stadspartij STiP+ zijn zelf uit de partij gestapt, nadat vorige week de Open VLD-leden uit Ranst ook al hun partijkaart moesten inleveren. Ook enkele CD&V-leden uit Ranst werden meteen uit de partij gezet.
