Alle ogen in VS zijn gericht op de 7 strijdstaten: deze thema's spelen daar bij de kiezers

Verrassingen zijn nooit uitgesloten, maar nu al kunnen we met vrij grote zekerheid de staten waar de Republikein Donald Trump zal winnen rood inkleuren. Die leveren hem samen alvast 219 kiesmannen op. Het zijn meestal staten in het binnenland, groot en uitgestrekt, maar dunner bevolkt.

De Democratische kandidaat Kamala Harris staat er net iets beter voor: zij kan nu al rekenen op 226 kiesmannen van de staten (blauw ingekleurd) waar ze veilig op winst lijkt te staan. Dat zijn vooral staten aan de oostkust en westkust, met steden als Seattle, Los Angeles en New York. 

Het zijn de 7 geel ingekleurde staten waar het nog beide kanten uit kan: Wisconsin, Michigan en Pennsylvania in het noorden (vaak aangeduid als de Rust Belt-states) en Nevada, Arizona, Georgia en North Carolina in het zuiden (de Sun Belt-states). Die zijn samen goed voor 93 kiesmannen.

Je kan nu zelf de scenario's simuleren. Mocht Harris de 3 Rust Belt-staten binnenhalen, zou ze aan 270 kiesmannen komen: exact de drempel van de meerderheid in het kiescollege, genoeg voor de eindoverwinning.

Trump moet zowel in noordelijke als zuidelijke swing states winnen, in een combinatie die hem ten minste 51 kiesmannen oplevert. In de laatste rechte lijn naar 5 november schuiven de campagneteams hun kandidaten van strijdstaat naar strijdstaat als waren het pionnetjes in een gezelschapsspel. 

Pennsylvania is de hoofdprijs in de jacht op de swing states. De keystone-state of sluitsteen-staat doet zijn naam alle eer aan: het kan de sleutel worden tot de eindzege. Met 19 kiesmannen erbij zet de winnaar in Pennsylvania een stevige stap richting Witte Huis. Twee stedelijke gebieden vormen een stemmenreservoir voor de Democraten: Pittsburgh in het westen en Philadelphia in het oosten. 

• "It's the economy, stupid": het motto van Bill Clintons eerste campagne staat nog altijd overeind, en deze keer meer dan ooit. Amerikanen voelen aan den lijve dat het leven sinds de covid-epidemie veel duurder is geworden, vooral dan in de supermarkt en op de huizenmarkt. In Pennsylvania is dat niet anders dan elders in de VS, maar als een van de staten van de Rust Belt worstelt Pennsylvania nog altijd met de gevolgen van offshoring en de-industrialisering. In de jaren 1980 was er een kaalslag in de staalindustrie rond Pittsburgh, en sommige dorpen zijn daar nog steeds niet van bekomen. 

• Fracking is een methode om olie en gas te ontginnen door water en chemicaliën onder hoge druk diep in de bodem te spuiten. Milieugroepen maken zich zorgen over de schadelijke effecten ervan en vinden dat de tijd van fossiele brandstoffen voorbij is. Maar in Pennsylvania is fracking goed voor enkele tienduizenden jobs - reden waarom Harris haar eerdere reserves tegenover de ontginningsmethode heeft laten varen. Het is in elk geval een gevoelig thema in deze staat. 

• Drugs hebben Philadelphia de voorbije jaren een slechte reputatie bezorgd. In sommige wijken, zoals Kensington, wordt het straatbeeld bepaald door drugsverslaafden (zoals schrijnend te zien is in de eerste aflevering van 'Verscheurd Amerika' van Thomas De Graeve). De zorgwekkende opmars van verslavende zombiedrugs kan bewoners van de meer welvarende voorsteden, die vaak geneigd zijn om Democratisch te stemmen, toch in de armen van Trump drijven. 

Met 15 kiesmannen is ook Michigan een gegeerde trofee. De staat omvat veel uitgestrekt platteland naast stedelijke centra als Detroit en Grand Rapids: de typische opmaak van een swing state. Wees niet verbaasd als je cruisend door Michigan in stadjes belandt als Zeeland of Holland of op reclameborden namen ziet als Hoekstra of De Vos. In de 19e eeuw was Michigan bij uitstek de bestemming van Nederlandse landverhuizers naar Amerika.

• Mo-Town: de naam van het beroemde platenlabel staat voor de reputatie van Detroit als centrum van de Amerikaanse auto-industrie. Net als in Europa heeft die industrie het moeilijk met de omschakeling naar elektrische voertuigen en de Chinese concurrentie in dat segment. Trump en J.D. Vance wijten de problemen aan het klimaatbeleid van Biden en roepen graag dat Harris de Amerikanen hun pick-up wil afpakken. De vakbond UAW van auto-arbeiders blijft Harris steunen, maar Trump ziet hier een kans om arbeidersstemmen in te pikken. 

• Gaza: hoewel de internationale politiek opvallend afwezig is in de campagnes speelt de oorlog in het Midden-Oosten in Michigan een buitengewoon belangrijke rol. In de stad Dearborn heeft de helft van de ca. 100.000 inwoners Arabische roots. Velen van hen zouden normaal voor Harris stemmen, maar een groot aantal is dat deze keer niet van plan. Zij verwachten van Biden en Harris dat de wapenleveringen aan Israël worden opgeschort en dat de druk op de regering-Netanyahu wordt opgevoerd. Niet dat ze hun stem aan Trump zullen schenken, maar niet stemmen of een stem voor de (kansloze) groene kandidaat Jill Stein kan bij een nipte uitslag volstaan om Harris te doen verliezen. 

Op de partijconventies zijn de afgevaardigden uit Wisconsin van ver te herkennen: ze dragen doorgaans hoofddeksels in de vorm van hompen kaas. Wisconsin is de kaas- en zuivelstaat bij uitstek en dus grotendeels ruraal. De stad Milwaukee is het kleine broertje van Chicago en telt veel zwarte inwoners. Opnieuw een cocktail die de staat laat kantelen van links naar rechts. 

• Inflatie en landbouw vormen een moeilijke combinatie. Inflatie was de voorbije Biden-periode voor alle Amerikanen een grote kopzorg. In Wisconsin is dat des te meer zo voor de boeren, die de prijzen van hun zaaigoed, meststoffen en brandstoffen zagen stijgen, maar de opbrengsten van melk en soja zagen dalen. Gecombineerd met oudere problemen zoals de zware schuldenlast waar landbouwbedrijven onder gebukt gaan, maakt dat veel boeren in Wisconsin boos en ongerust. Dat zal in het voordeel spelen van Trump.

• Werkloosheid en criminaliteit blijven een probleem in de grootstad Milwaukee. De segregatie tussen zwarte en blanke buurten blijft daar nog altijd heel uitgesproken, en in de zwarte stadsdelen zit de werkloosheid flink boven 20 procent. Eén buurt of postcode-zone verwierf een tijdlang de twijfelachtige eer van het hoogste percentage inwoners die in de cel zitten van het hele land. Of die omgeving van uitzichtloze achterstelling, kansarmoede, food deserts (een beperkt aanbod aan betaalbare gezonde voeding) en verkrotting de inwoners motiveert om te gaan stemmen, blijft afwachten.  

Eigenlijk weerspiegelt de grensstaat Arizona in het zuidwesten het best de debatten die de campagne ook nationaal domineren: de wooncrisis, abortus en immigratie. Bekend van western-decors en de Grand Canyon, en stilaan ook van de veelkleurige vlag die haar naam gaf aan de federale regeringscoalitie die bij ons in de steigers staat, spreekt Arizona in het buitenland tot de verbeelding. Maar ook de Amerikanen zelf worden aangetrokken tot de zuidwestelijke staat: het is een geliefde bestemming voor welstellende gepensioneerden. 

• Woningnood en dure huizenprijzen zijn allicht de keerzijde van die instroom. Huurprijzen zijn de voorbije jaren spectaculair gestegen en een huis kopen wordt voor veel Amerikanen onbetaalbaar. 

• Immigratie wordt vaak gekoppeld aan dat debat, met als argument dat de toestroom van immigranten de prijzen op de krappe huizenmarkt nog meer doet stijgen. In Arizona kunnen de kiezers op 5 november ook stemmen in een referendum over een voorstel om illegale immigratie, of het illegaal oversteken van de grens, strafbaar te maken binnen de staat: de lokale politie en rechtbanken zouden dan bevoegd worden om illegale migranten aan te houden, te berechten en op te sluiten. Daar zijn veel juridische vragen bij te stellen, maar het houdt de aandacht levendig voor het migratiedebat, in het voordeel van Trump. 

• Abortus is eveneens een thema waarover de inwoners van Arizona in een referendum kunnen stemmen. Momenteel is abortus daar toegelaten tot 15 weken zwangerschap. Het voorstel dat is voorgelegd zou die termijn verlengen tot 24 weken en er bovendien een grondrecht van maken, verankerd in de grondwet van Arizona. Voor Kamala Harris is de strijd voor het recht op abortus een speerpunt van haar hele campagne, en via de mobilisatie van kiezers voor het referendum hoopt ze ook extra stemmen voor haar eigen kandidatuur binnen te halen. 

De naam van de staat doet allicht minder een belletje rinkelen dan de naam van de grootste stad in Nevada: Las Vegas. Het gokparadijs staat steevast in de top 10 van toeristische bestemmingen in de VS. Dat die artificiële wereld van casino's en hotels kan blijven draaien, is mede te danken aan de arbeid van honderdduizenden latino-Amerikanen.

• Immigratie als een noodzaak is dan ook een concept dat, wellicht meer dan in andere strijdstaten, de campagne kleurt in Nevada. Mocht Trump verkozen worden en zijn plannen voor grootschalige deportaties van illegaal in het land verblijvende migranten ten uitvoer brengen, zou dat het aanbod van arbeidskrachten in Las Vegas parten kunnen spelen. Ook op landbouwbedrijven zou dat de organisatie van het werk kunnen verstoren of de loonkosten opdrijven. Niet dat alle inwoners van Nevada pro-migratie zijn, maar in deze swing state wordt het debat daarover met meer nuances en voor-en-tegens gevoerd. 

• Verkiezingen als verkiezingsthema: ja, in Amerika kan dat. In Nevada stemmen ze over 7 referendum-voorstellen, en één daarvan betreft de vraag of kiezers als ze gaan stemmen een identiteitsbewijs moeten voorleggen. Het is illustratief voor het soort debatjes dat overal in de VS opduikt, over betrouwbaarheid en fraudegevoeligheid van de stembusslag. 

North Carolina is een goed voorbeeld van hoe een staat een swing state kan worden. Oorspronkelijk was het (ondanks de naam) een typisch zuidelijke en dus conservatieve staat, maar door de komst en groei van nieuwe economische sectoren, zoals de techindustrie rond Raleigh, veranderde de staat van karakter en dus van electoraal profiel.

Dezelfde thema's zijn aan de orde als in de boven vermelde staten, maar één recente gebeurtenis kan hier allicht nog een extra rol spelen.

• De orkaan Helene trof North Carolina bijzonder hard. Er vielen 96 doden en de schade wordt geraamd op ca. 50 miljard dollar. Meer dan 200.000 gezinnen zouden een beroep doen op federale hulp. Het zijn vooral westelijke districten waar de storm een spoor van vernieling achterliet, en dat is Trumpland. De effecten voor de verkiezingen kunnen tweeërlei zijn: ofwel resulteert het in een geringere belangstelling voor de stembusslag en een verlies van Trump-stemmen, ofwel maakt het mensen nog bozer op de overheid en leidt het tot meer steun voor Trump. 

Ook Georgia staat nog niet zo lang als swing state geboekstaafd. Het is een staat waar African-Americans al langer een aanzienlijk deel uitmaken van de bevolking. Recent komt daar de immigratie bij van latino's en van Aziatische migranten. 

• Burgerrechten en thema's als achterstelling van de zwarte gemeenschap leven sterk in Georgia, met name in Atlanta. Dat hoeft niet te verbazen in de stad waar Martin Luther King predikant was en ook begraven ligt. Recente verkiezingscampagnes voor het gouverneurschap (Stacey Abrams) of de Senaat (Raphael Warnock) hebben de aandacht daarvoor nog versterkt. Het kunnen deelnemen aan de verkiezingen werd op zichzelf een thema. Nog meer dan elders zal de uitkomst hier afhangen van de turn-out of opkomst. 

• Asian-Americans maken in Georgia intussen zo' n 5 procent van de bevolking uit. Die stemmen doorgaans niet per se Democratisch, maar het zal interessant zijn om na te gaan of de Aziatische roots van Kamala Harris (haar moeder kwam uit India) voor deze kiezers een verschil zullen maken.