'Deel en win'-wedstrijden zijn verboden: aan deze spelregels moeten organisaties en bedrijven zich houden

Een wedstrijd mag geen loterij zijn. Dat wil zeggen dat winst of verlies niet volledig mag afhangen van het lot of toeval. In België mag alleen de Nationale Loterij een loterij organiseren. De deelnemers van wedstrijden moeten een bepaalde creatieve, intellectuele of andere inspanning doen om te kunnen deelnemen.

Ze moeten met andere woorden een actieve rol spelen en een bepaalde invloed kunnen hebben op hun eigen winstkansen. Dat kan bijvoorbeeld door een kennisvraag te beantwoorden of een mooie tekening te maken. Op dat moment wordt de loterij een kansspel en dat is wel toegelaten.

Een populaire manier om van een loterij een kansspel te maken, is het invoeren van schiftingsvragen. Meestal gecombineerd met een of meer kennisvragen. Zo kan er toch een winnaar bepaald worden wanneer verschillende deelnemers het juiste antwoord hebben gegeven op de vragen. Een klassieke schiftingsvraag is: "Hoeveel deelnemers zal onze wedstrijd tellen als je weet dat deze loopt van [startdatum en startuur] tot en met [einddatum en einduur]?" Let op: de vragen mogen niet zo eenvoudig zijn dat iedereen zonder enige kennis of moeite het antwoord kan kennen, want dan zou het toeval weer een te grote rol kunnen spelen.

Een bekende soort van wedstrijd is de tombola. Strikt genomen is een tombola een loterij, omdat het enige wat je moet doen om te kunnen winnen, een lotje kopen is. Verder bepaalt enkel het toeval of en wat je precies wint.

Vroeger moest een organisatie daarom eerst toestemming vragen aan het gemeentebestuur om een tombola te mogen organiseren. Intussen is dat niet meer nodig voor niet-commerciële organisaties en liefdadigheidsinstellingen als ze zich aan de volgende voorwaarden houden:

• Maximaal 4 tombola's per jaar

• De tombola wordt lokaal georganiseerd: binnen de eigen gemeente of stad en niet online

• De trekkingsdatum en het volledige reglement worden gedeeld met de deelnemers

Als je van die voorwaarden wilt afwijken, moet je een vergunning aanvragen bij de Nationale Loterij.

De deelname aan de wedstrijd moet gratis zijn. Bedrijven of organisaties mogen daar dus geen vergoeding voor vragen. Handelaars kunnen daar wel van afwijken door bijvoorbeeld mensen enkel te laten deelnemen nadat ze een aankoop hebben gedaan in hun zaak.

Organisatoren van wedstrijden doen er goed aan om een wedstrijdreglement op te stellen en dat duidelijk beschikbaar te maken voor alle deelnemers. In dat reglement staan niet alleen de spelregels en de manier waarop de winnaars worden bepaald, maar ook alle gegevens van de organisator en hoe er wordt omgegaan met eventuele betwistingen. Er staat best ook in op welke manier de GDPR-privacywetgeving rond het verwerken van de persoonsgegevens van de deelnemers wordt gerespecteerd. De gegevens van de winnaars mogen niet zomaar bekendgemaakt worden. Dat kan enkel na hun expliciete toestemming. Daarom gebeurt dat in de praktijk ook weinig.

Sociale media worden volop gebruikt door bedrijven en verenigingen om wedstrijden te organiseren. De bedrijven achter platformen zoals Facebook of Instagram hebben eigen regels opgesteld waaraan de organisaties zich moeten houden. Zo mag je deelnemers niet verplichten om een bepaalde post te liken of te delen om kans te maken op een prijs. Wat wel mag, is de winstkansen verhogen van deelnemers die dat vrijwillig doen.

Facebook wil ook dat het altijd duidelijk is dat de wedstrijd op geen enkele manier door hen georganiseerd of gesponsord wordt. "Deel deze foto en win" mag dus niet, maar mensen vragen om te reageren op een post dan weer wel. Ook mensen zichzelf of elkaar laten taggen in een foto waar ze zelf niet opstaan, is verboden op Facebook.