Nu ook in Koekelare en regio Leuven: in deze 10 gemeenten loopt een onderzoek naar onregelmatigheden bij verkiezingen

Al op verkiezingsdag, nu bijna 2 weken geleden, liet het parket weten dat het een onderzoek voert naar de verkiezingen in Ninove. Achteraf bleek dat onderzoek zich toe te spitsen op mogelijk vervalste doktersattesten die gebruikt zouden zijn om met een volmacht te stemmen. Er wordt ook gekeken of er volmachten geronseld zijn in Ninove.

Maar Ninove is zeker niet de enige gemeente waar een onderzoek loopt. De afgelopen weken bleek dat ook het geval in Brakel, Turnhout, Veurne, Alken, Meise en Dilbeek.  

Nu komt daar ook nog de West-Vlaamse gemeente Koekelare bij. Ook daar is een melding gemaakt van volmachten die mogelijk op een onwettige manier zouden zijn geronseld.

Het parket bevestigt ons dat het onderzoek loopt, maar wanneer we burgemeester Patrick Lansens (Vooruit) contacteren, valt die uit de lucht. Hij wist niet af van het onderzoek. Oppositiepartij Team8680 ging de cijfers van het aantal volmachten in Koekelare inkijken en “stelde vast dat er verrassend veel, 7 procent van de stemmen, met een volmacht werden uitgebracht”, zegt Tom Pollentier van de lokale partij. Onze redactie kon deze cijfers niet zelf controleren. Volgens Pollentier diende zijn partij geen klacht in.

Ook het parket van Leuven laat weten dat het 2 onderzoeken voert naar fraude met volmachten, maar wil voorlopig niet zeggen over welke gemeenten dat gaat. Het parket in Limburg kon dan weer geen sluitend antwoord geven op onze vraag naar lopende onderzoeken, al was het onderzoek in Alken al bekend.

Voor het eerst sinds deze lokale verkiezingen is het strafbaar om volmachten te “ronselen”. Met een volmacht ga je in de plaats van iemand anders stemmen, omdat die bijvoorbeeld ziek is of moet werken. Maar je mag niet stelselmatig mensen aanspreken of rechtstreeks benaderen om jou een volmacht te geven zodat je in hun plaats kan gaan stemmen. Het decreet gaat ervan uit dat de volmachtgever zelf het initiatief moet nemen. 

Minister van Binnenlands Bestuur Hilde Crevits (CD&V) moest deze week nog verduidelijken in het Vlaams Parlement wat het concept “ronselen” precies betekent. "Algemene informatievoorziening, bijvoorbeeld in een informatiebrochure, om kiezers te wijzen op de mogelijkheid om een volmacht te geven, is toegestaan. Kiezers kunnen vervolgens zelf de keuze maken of zij hun stem al dan niet bij volmacht willen uitbrengen", verduidelijkte Crevits.

Het is maar de vraag of er in de gemeenten hierboven over de streep werd gegaan. In Turnhout bijvoorbeeld diende de afdeling van Vlaams Belang al voor de verkiezingen een klacht in omdat burgemeester Paul Van Miert onder andere een volmachtformulier bij z’n infobrochure voegde. Ook in Veurne gaat het onderzoek over zo'n brief van de burgemeester.  

"De vraag is waar je de lijn trekt”, zegt professor politicologie Herwig Reynaert (UGent). “Als je gewoon info geeft over de mogelijkheid om met een volmacht te stemmen, is er geen probleem. Dat is zelfs wenselijk. Maar wat als je het formulier erbij voegt, of als je aanbiedt dat je kiezers kan helpen met het invullen van hun volmacht?”  

“Het begrip ‘stelselmatig’ is ook niet duidelijk. Betekent het dat er minstens 2 keer contact moet zijn over de volmacht?”, zegt Reynaert. “Ik denk dat de wetgeving hier zeker nog een verduidelijking verdient.” De minister kondigde al aan dat de volmachtenkwestie onderdeel zal uitmaken van een evaluatie door het agentschap Binnenlands Bestuur.  

Onderzoeken naar mogelijke fraude met volmachten kunnen leiden tot een boete of een andere straf, maar de uitslag van de verkiezing kan de rechtbank niet ongedaan maken.  

Dat kan enkel – in extreme gevallen – door de Raad voor Verkiezingsbetwistingen. Bij de lokale verkiezingen in 2018 kwamen er zo'n 50 klachten binnen bij het orgaan. Een nietigverklaring van de uitslag bleek toen erg uitzonderlijk. In de gemeente Bilzen moesten de gemeenteraadsverkiezingen uiteindelijk worden overgedaan, weliswaar pas na beroep bij de Raad van State. 

Momenteel zijn er bezwaren ingediend bij de Raad voor Verkiezingsbetwistingen in de gemeenten Hasselt en Gavere, maar ook in Geraardsbergen komt er een bezwaar aan. Daarvoor hebben kandidaten 40 dagen de tijd, bijna tot eind november dus.