Mexico’s eerste vrouwelijke president Claudia Sheinbaum gaat openlijk de strijd aan met het zogenoemde machismo in het land. Ze heeft een minister van Vrouwenrechten aangesteld, de grondwet aangepast en in haar openingsspeech rechtstreeks haar “compañeras” (metgezellen red.) toegesproken: "Het is tijd voor vrouwen en verandering." Vraag is hoe ze de heersende mentaliteit denkt te kunnen keren. “Ze staat voor een enorme uitdaging”, zegt Mexicokenner Barbara Ortiz.
“Vriendinnen, zussen, dochters, moeders: jullie zijn niet alleen”: hoe de eerste vrouwelijke president van Mexico de strijd aanbindt met het machismo
Jani Lambrechts
Gepubliceerd:
Filmmakers Eva Verbeeck en Britt Valkenborghs schetsen in de reportagereeks ‘De Nomaden’ (Vranckx) een portret van vrouwen in een Mayagemeenschap in Yuxanah, Mexico. Bekijk ‘Amazonas’ vanavond om 20.10 uur op VRT Canvas, of op VRT MAX.
6 jaar lang was Andrés Manuel López Obrador president van Mexico. Hij investeerde veel geld in zijn bevolking. Hij verhoogde onder meer het minimumloon met 135 procent en voerde pensioenrecht in. Het aantal Mexicanen in armoede daalde met 5,6 procent.
Een belangrijk cijfer dat hij niet kon beïnvloeden, is het criminaliteitscijfer. Obrador doet het slechter dan zijn voorganger met 151.000 vermoorde mensen tijdens zijn legislatuur.
Vrouwen blijven allerminst gespaard. “Gemiddeld laten 10 vrouwen per dag het leven in het machistische land en dat is bij zowel politie als justitie volledig genormaliseerd”, zegt Barbara Ortiz, Mexicokenner en expert genderbeleid bij het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen.
De nieuwe president van Mexico, Claudia Sheinbaum, zal oplossingen moeten aanreiken voor het probleem dat onder Obradors toezien enkel erger werd. Al vrezen critici dat ze het beleid van voorganger Obrador zal verderzetten.
Obrador is haar leermeester, Sheinbaum heeft heel erg op hem gesteund om zijn trouwe kiezers aan te trekken
Barbara Ortiz, Mexicokenner en experte genderbeleid bij het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen
In haar campagne haalde ze voornamelijk mannenthema’s aan, over vrouwenrechten zei ze bitter weinig. Dat verbaast Ortiz niet: “Obrador is haar leermeester, ze heeft heel erg op hem gesteund om ook zijn kiezers aan te trekken. Die zijn heel trouw, dus continuïteit tonen was belangrijk om hun steun te krijgen.”
Minister van Vrouwenrechten
Haar strategie heeft gewerkt. Sheinbaum is sinds een kleine maand officieel president. Ze heeft haar regeerprogramma intussen voorgesteld. “Het is tijd voor vrouwen en verandering”, zei ze in haar speech. “Compañeras, vriendinnen, zussen, dochters, moeders: jullie zijn niet alleen.”
De wil om de situatie van Mexicaanse vrouwen te verbeteren lijkt wel aanwezig te zijn. “Ze weet zelf ook dat ze als eerste vrouw in de positie van president staat, ze voelt ongetwijfeld druk om daar wel degelijk gebruik van te maken”, stelt Ortiz.
Afgelopen maand nam Sheinbaum belangrijke, maar vooral symbolische stappen. In haar kabinet stelt ze een minister voor Vrouwenrechten aan. “Voordien zaten vrouwenrechten altijd bij de minister van Gelijkheid. Nu krijgt een nieuwe minister uitsluitend de vrouwenrechtenportefeuille en die zal centraal staan in haar kabinet.”
De invulling van de ministerpost is nog onduidelijk, het bijbehorende budget is dat evenzeer.
Het is mooi om te zeggen dat er gelijke lonen moeten zijn, dat er geen geweld tegenover vrouwen mag zijn, maar de realiteit in Mexico staat daar nog mijlenver van af
Barbara Ortiz, Mexicokenner en experte genderbeleid bij het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen
Ze paste ook de grondwet aan: de bestaande wetten rond vrouwenrechten zijn versterkt en uitgebreid. Dat is an sich een sterk signaal, want ze verankert de rechten, ook in de toekomst. Ze wil er naar eigen zeggen voor zorgen dat vrouwen hun rechten kennen en genderdiscriminatie sneller herkennen.
Geen wets-, maar mentaliteitswijziging
De vraag is: hoe hard meent Sheinbaum het?
“Het is mooi om te zeggen dat er gelijke lonen moeten zijn en dat er geen geweld tegenover vrouwen mag zijn”, zegt Ortiz. “De realiteit in Mexico staat daar nog mijlenver van af. Het machisme en seksisme zitten echt in de Mexicaanse cultuur ingebakken. Als je daarin opgroeit, vind je het normaal dat je als vrouw het huishouden doet, voor de kinderen zorgt en af en toe klappen krijgt van je man als die kwaad is.”
De president beseft dat zelf ook: “Niet alles kan van bovenaf komen, ook van onderuit moet mentaliteitswijziging komen.”
Een lijntje in de grondwet verandert niet meteen de Mexicaanse samenleving
Barbara Ortiz, Mexicokenner en experte genderbeleid bij het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen
Ortiz stelt dat Sheinbaum haar mentaliteit zelf ook moet wijzigen. “Gendergelijkheid gaat niet enkel over gelijke lonen. Heel het beleid moet rekening houden met die gelijkheid en daaruit moeten concrete maatregelen volgen op de arbeidsmarkt, in het onderwijs, in de media. Overal.”
Ze is duidelijk: “Een lijntje in de grondwet verandert niet meteen de Mexicaanse samenleving. Wat de presidente echt zal kunnen uitvoeren, hangt af van de financiële en menselijke middelen die ze eraan wil spenderen.”
En dat is nu net onzeker, omdat haar aandacht ongetwijfeld eerst naar andere maatschappelijke uitdagingen in Mexico zal gaan.
Twee vragen aan Eva Verbeeck en Britt Valkenborghs, regisseurs van ‘Amazonas’
“We kennen elkaar al heel lang”, zeggen jeugdvriendinnen Eva en Britt al lachend. Samen trokken ze naar Mexico om het verhaal van 'Las Amazonas de Yaxunah' vast te leggen. Met hun softbalclub verzetten de inheemse vrouwen zich tegen ongelijkheid en eigenen ze zich hun toekomst weer toe.
Zijn de inheemse vrouwen zich bewust van hun situatie?
Eva: “Ja, ook in Yucatan zijn vrouwen het slachtoffer van gruwelijke moorden. 3 jaar geleden ontmoette ik de inheemse vrouwen tijdens reportagewerk en ze vertelden mij over hun situatie. Ze hadden net een softbalclub opgericht en dat had duidelijk veel betekenis voor hen. Dankzij de club claimen ze hun rechten stap voor stap terug. Ze hebben hun zelfbeschikkingsrecht in eigen handen genomen. De vrouwen steunen elkaar enorm hard. De nieuwe presidente kan dat alleen maar bevorderen."
Waarom wilden jullie het verhaal van de Amazonas vertellen?
Britt: “In Vlaanderen is feminisme heel vanzelfsprekend. Dingen die we hier op het vlak van gendergelijkheid als normaal beschouwen, zijn dat in andere delen van de wereld helemaal niet. De Amazonas zijn daar een goed voorbeeld van: ze mochten zelfs niet sporten van hun mannen. Als vrouwelijke filmmakers willen we dieper uitzoeken waar vrouwen tegen aanlopen. Zo leer je je eigen vrijheden ook meer te appreciëren.”
