Vandaag is het exact 2 jaar geleden dat techgigant Elon Musk de socialenetwerksite Twitter overnam — nu X. Sindsdien verlieten heel wat gebruikers het online medium. Onder hen juriste Catherine Van de Heyning; zij verwijderde onlangs haar account. Kerkjurist en mediafiguur Rik Torfs blijft dan weer enthousiast. "Desinformatie is iets van alle tijden."
Twee jaar X: hoe heeft Elon Musk Twitter veranderd? Bekende (ex)-twitteraars delen hun mening
Trees Vandamme
Gepubliceerd:
Catherine Van de Heyning zat 4 jaar op Twitter/X: “Bron van informatie is beerput geworden”
“Als experte cybersecurity en desinformatie en docente mensenrechten werk ik heel vaak samen met verschillende digitale platformen rond veiligheid. Lange tijd was het dan ook de logica zelve dat ik op Twitter actief was, een bekend nieuwsplatform met wereldwijd miljoenen gebruikers. De vele likes die ik soms kreeg op posts werkten – toegegeven – ook een beetje verslavend. Maar sinds de overname van Musk ben ik steeds meer beginnen te twijfelen over mijn aanwezigheid daar.”
“Aan de ene kant wou ik voor mijn job op de hoogte blijven van het reilen en zeilen op X én tegenwicht bieden. Tegelijkertijd wou ik niet blijven bijdragen aan een medium dat de problemen versterkt die ik als onderzoekster net wil aankaarten.”
“Natuurlijk zijn bedrijven zoals Google en Meta ook geen engeltjes, maar ze werken wel schoorvoetend mee aan een betere beveiliging van hun kanalen. Musk daarentegen zet op het voormalige Twitter echt alle registers open en gebruikt het als zijn persoonlijke politieke vehikel. Dat kan je Facebook en co. veel minder verwijten.”
Naast professionele ook persoonlijke impact
“Ook privé had X een impact op mij. Ik merkte dat mijn mensbeeld steeds negatiever werd door alle extreme meningen die er de revue passeren. Zo voelde ik mijn empathie verminderen en mijn meningen verharden rond de oorlog in Gaza, en dat ondanks al mijn kennis over bots (software die geautomatiseerde berichten plaatst, red.) en digitale manipulatie.”
“Naast de likes kreeg ik bovendien ook met heel wat haatberichten af te rekenen, van scheldpartijen en bedreigingen tot ‘dickpics’. Ook al kan ik die verschillende bagger steeds goed gebruiken als onderzoeksmateriaal, toch kon ik er na 2 jaar X écht niet meer tegen.”
Wat heb ik aan filmpjes van een grappige panda?
Catherine Van de Heyning, juriste en experte cybersecurity
“De waardevolle bron van korte en krachtige informatie die Twitter ooit was voor onderzoekers, is nu een beerput geworden. En naast alle complottheorieën die op X een dankbare voedingsbodem vinden, is de kwaliteit van de algoritmes ook gewoon serieus afgenomen. Wat heb ik nu aan filmpjes van grappige panda’s?”
“Op een congres in september beloofde een collega me zijn profiel met maar liefst 13.000 volgers te verwijderen als ik de eerste stap zou zetten. Hij was het beu zijn tijd te verliezen aan het blokkeren van mensen die de ene na de andere scheldtirade op zijn posts afvuurden. Niet lang daarna hebben we beiden ons account ‘gekild’, zoals dat heet. Ik heb er nog geen seconde spijt van gehad.”
“Veel van mijn collega’s zitten nu op alternatieve platforms zoals Threads of Bluesky of ze delen hun onderzoeksresultaten op het saaiere LinkedIn. Ondanks mijn afkeer voor holle business-praatjes moet ik dat misschien ook gaan doen – alles is beter dan X.”
“X sterk in waarde gedaald”
Sinds Elon Musk Twitter eind 2022 overkocht voor het duizelingwekkende bedrag van 44 miljard dollar en er X van maakte, is het platform niet langer beursgenoteerd. “Dat maakt het erg moeilijk om inzicht te krijgen in de financiële situatie van het bedrijf”, vertelt expert digitale media bij VRT NWS Tim Verheyden.
“Toch weten we dat de inkomsten van het voormalige Twitter drastisch gedaald zijn. Een grote investeringsmaatschappij schat het waardeverlies zelfs op 80 procent. Dit hangt rechtstreeks samen met Musks visie op X, die zijn speeltje tot dé marktplaats van vrije meningen wilde omtoveren. Veel adverteerders, waaronder grote namen zoals Disney en Coca-Cola, zijn vertrokken door de forse toename van haatzaaierij, desinformatie en de terugkeer van controversiële profielen zoals complottheoreticus Alex Jones. En de verificatiebadge draagt ook al niet bij aan een betrouwbaarder imago nu je het blauwe vinkje gewoon kunt kopen via een X Premium-abonnement."
Die abonnementsformules en een vernieuwde tijdlijn met 2 secties ('For You' en 'Following') konden het tij evenmin keren. “Veel gebruikers moeten nu meer moeite doen om relevante informatie voor henzelf te vinden. Dan hebben ze weinig boodschap aan de vele ‘eyeball-video’s’ (video's die specifiek gemaakt zijn om aandacht te trekken en kijkers op een pagina te houden, red.) die te pas en te onpas op hun tijdlijn verschijnen. Voorlopig zijn weinig mensen bereid om 3, 8 of 16 euro per maand te betalen voor wat extra functies. Musk staat ook nog mijlenver af van zijn ambitie om van X een all-in app te maken zoals het Chinese WeChat, waarmee je ook kan betalen, bestellen en verkopen.”
Rik Torfs zit dagelijks op X: “Goed dat er een plek is waar mensen onbegrensd kunnen ventileren”
“Wanneer er iets gebeurt in de wereld, zie je dat nieuws vaak het eerst op X verschijnen. Naast een bron van snelle informatie is het platform ook nuttig om even tussen het werk door je gedachten te kunnen delen. Handig voor een drukbezet man als ik.”
“Sowieso hou ik me niet erg bezig met de details van hoe zo’n medium werkt. Reclames of gekke posts merk ik amper op, ik scroll gewoon verder. Wel hoor ik minder mensen klagen over het feit dat hun profiel geblokkeerd werd, en dat vind ik alleen maar een goede zaak. Zodra je begint te modereren, zijn de eerste stappen richting censuur gezet."
X houdt ons een spiegel voor over, maar is niet de grote schuldige
Rik Torfs, kerkjurist en ex-rector KU Leuven
"Bovendien verloopt factchecking volgens mij niet zo objectief als sommigen willen doen geloven. Veel ‘feiten’ worden wel degelijk geïnterpreteerd de wereld ingestuurd. Ik ben dan ook blij dat er nog een forum bestaat waarin vrijheid van meningsuiting centraal staat. Ook al ben ik het vaak niet met hem eens, die liefde voor ‘freedom of speech’ deel ik met Musk. Mensen moeten niet tegen zichzelf beschermd worden, maar zichzelf tot kritische burgers opvoeden.”
“Akkoord, algoritmes proberen onze visie te sturen, maar onzin vernietigt zichzelf uiteindelijk wel. Het staat mensen trouwens altijd vrij om zichzelf verder in te lezen over een bepaald onderwerp via bijvoorbeeld Politico of het Amerikaanse Real Clear Politics of andere profielen te volgen. Daarnaast kan je ook zelf de confrontatie aangaan door goede tegenargumenten te bieden. Waarom moeten we daar bang voor zijn?”
“Ook de haatspraak, agressie en beledigingen waar zoveel om te doen is, vind ik niet problematisch. Twitter/X en andere sociale media zijn niet de oorzaak van een gebrek aan respect in de samenleving. Integendeel, die platformen houden ons net een spiegel voor. En als mensen hun boosheid online kunnen ventileren, zullen ze hun partner op datzelfde moment misschien geen blauw oog slaan.”
Lobbyisten doen hetzelfde via andere methodes
Rik Torfs, kerkjurist en ex-rector KU Leuven
“Natuurlijk kan je wel eens flink beledigd raken als gebruiker. Als je daar niet tegen kunt, moet je gewoon niet deelnemen aan online discussies. Zelf ga ik nooit iemand blokkeren, ook niet als die gebruikers afschuwelijke dingen zeggen of allerhande leugens verkondigen. Iedereen moet de kans krijgen om zich te uiten.”
“Een figuur als Elon Musk heeft heel veel geld en macht, en daar kunnen we over discussiëren. Maar zijn meningen? Die mag hij delen via zijn eigen gestuurde algoritmes. Dat doen lobbyisten bij pakweg de EU op hun manier uiteindelijk ook. Mensen moeten slim genoeg zijn om daarmee om te gaan, en dat zijn ze ook! Fake news is iets van alle tijden; wij hebben geen factcheckers nodig om posts zoals die van Donald Trump als promopraatjes te lezen."
Instrument voor Musks politieke agenda
Op dit moment zet Musk zijn X ook in als campagnemiddel. “Het is geen geheim dat hij Donald Trump opnieuw in het Witte Huis wil krijgen”, aldus Tim Verheyden. "Maar de republikeinse kandidaat openlijk steunen doet hij ook uit eigenbelang, want Trump beloofde hem een rol in zijn nieuwe regering als hij het haalt op 5 november. Vanuit Washington hoopt Musk wellicht de Amerikaanse wetgeving rond AI mee te kunnen sturen en zo nóg meer impact te hebben.”
“Ook nu al heeft de X-eigenaar een enorme invloed op de wereldpolitiek via onder meer zijn bedrijf SpaceX. Daarmee activeert en deactiveert hij de Starlink-satellietinternetdienst in Oekraïne wanneer het hem uitkomt. Opmerkelijk zijn ook zijn contacten met invloedrijke politieke figuren zoals naar verluidt de Russische president Vladimir Poetin. Nochtans staat Rusland nu niet bepaald bekend om het koesteren van de vrijheid van meningsuiting. Hetzelfde geldt voor de zakelijke gesprekken die hij in landen als India en Turkije voert voor zijn auto-imperium Tesla en Starlink. Wanneer het zijn eigen belangen schaadt, is hij toch iets minder ‘pro free speech’ dan hij doet uitschijnen."
