Het lokale initiatiefrecht voor de grootste partij is afgelopen. In 29 gemeenten in Vlaanderen is het de grootste lijst de afgelopen 2 weken niet gelukt om een coalitie op de been te brengen. Zoals de nieuwe regels het voorschrijven, krijgt de op 1 na grootste lijst nu de kans om een meerderheid te zoeken.
In 29 Vlaamse gemeenten slaagde de grootste partij er niet in een coalitie te vormen
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
In 7 op de 8 gemeenten kennen de inwoners hun nieuwe burgemeester al. De stemmenkampioen van de grootste partij slaagde er de afgelopen 2 weken in een coalitie te smeden en de burgemeestersjerp in de wacht te slepen.
In 29 Vlaamse gemeenten lukte dat nog niet. Tot gisterenavond (23.59 uur om precies te zijn) had de grootste lokale partij de tijd om een zogenoemde gezamenlijke akte van voordracht van schepenen in te dienen. Dat is de officiële manier om met een nieuwe coalitie te starten.
Sinds middernacht is die mogelijkheid voorbij. De komende 2 weken krijgt de op één na grootste lijst het initiatiefrecht. Hoe komt het dat het voorlopig niet lukte om een coalitie te smeden?
De andere partijen zetten de winnaar van de verkiezingen buitenspel
Dat het initiatiefrecht geen garantie is om aan de macht te komen, bewijst de situatie in Zottegem. Vooruit won er de verkiezingen, kopman Kurt De Loor haalde de meeste voorkeurstemmen over alle partijen heen. Maar noch N-VA, noch CD&V wil met de socialisten een coalitie vormen. De andere partijen zijn te klein om aan een meerderheid te geraken.
Volgens De Loor hebben de N-VA – met als lijsttrekker Vlaams minister-president Mathias Diependaele -, CD&V en liberale lijst Positief! een voorakkoord. De Loor vindt dat Diependaele kiezersbedrog pleegt.
Ook in Dilbeek komt de grootste partij waarschijnlijk niet aan de macht. Denk Dilbeek ving bot bij de N-VA en Blauw Dilbeek. De stemmenkampioen van Denk Dilbeek gaf ontgoocheld het initiatiefrecht vrijdag zelfs al aan de N-VA. Die lijkt samen met Blauw Dilbeek de huidige coalitie te willen voortzetten.
In Diest zetten DDS en N-VA dan weer huidig burgemeester en stemmenkampioen Christophe De Graef buitenspel. Ook in Tielt, Oosterzele en Blankenberge zitten ze met een gelijkaardig scenario.
De nieuwe regels rond het initiatiefrecht deed Vlaams Belang hopen op meerdere plaatsen mee te kunnen besturen. Naast Ninove had de partij ook in Denderleeuw als grootste dat initiatiefrecht. De andere partijen weigerden echter met de lijst van Kristof Slagmulder in zee te gaan.
De kiezer heeft de kaarten moeilijk geschud
In meer dan 4 op de 10 gemeenten behaalde de grootste lijst een absolute meerderheid. Het is al van de lokale verkiezingen van 1994 geleden dat dat cijfer zo hoog lag. De partijen met een absolute meerderheid moeten niet op zoek naar een coalitie, ze behaalden genoeg stemmen om hun gemeente de komende 6 jaar alleen te besturen.
Maar niet in elke gemeente was de uitslag zo helder. Hoe de kiezer de kaarten schudt, kan een coalitievorming extra moeilijk maken.
Vraag dat maar in Diepenbeek, de enige Limburgse gemeente waar nog geen nieuwe bestuursploeg klaarstaat. Lokale lijst PUUR+ en de N-VA/CD&V behaalden er allebei 12 zetels, net te weinig om een meerderheid te vormen. PUUR+ wil dat de partijen samen besturen, maar N-VA/CD&V weigert. Groen heeft met 1 zetel de sleutel in handen. Zij kunnen bepalen welke partij ze een meerderheid bezorgen.
Ook in Tielt-Winge zit het vast. Wij Tielt-Winge, N-VA en CD&V+Groen haalden er elk ongeveer evenveel zetels. "De kaarten liggen niet echt makkelijk. Zeker als je weet dat sommigen zelf nog niet weten wat ze willen", zei huidig burgemeester en stemmenkampioen Rudi Beeken (Wij Tielt) in Het Laatste Nieuws.
Opvallende obstakels
In sommige gemeenten is het uitblijven van een nieuwe bestuursploeg terug te brengen tot 1 heel specifiek probleem.
In Willebroek staat Karim Hassoun een akkoord in de weg. Initiatiefnemer en huidig burgemeester Eddy Bevers (N-VA) wil besturen met zijn partij Iedereen 2830, maar eist dat Hassoun niet zetelt als gemeenteraadslid.
Hassoun haalde veel voorkeurstemmen, maar volgens de N-VA "schoffeert en polariseert" hij met zijn posts op sociale media over de oorlog in Gaza. 2830 weigert in te gaan op de eis van de N-VA. Het enige alternatief voor een coalitie van de 2 partijen is dat één van hen een coalitie sluit met Vlaams Belang.
Grote steden
In Antwerpen vinden ze het initiatiefrecht van 2 weken te kort. Om tot een goed bestuursakkoord te komen heb je meer tijd nodig om te onderhandelen, klinkt het. De N-VA en Vooruit besloten er de coalitie voort te zetten, maar zijn nog niet klaar.
Het initiatiefrecht zou normaal bij Jos D’Haese van PVDA terechtkomen, maar die heeft dat doorgegeven aan Vooruit.
Ook in enkele Brusselse gemeenten laat het nieuwe bestuur op zich wachten, al gelden daar geen regels rond initiatiefrecht. Het is vooral uitkijken naar wat er in Sint-Jans-Molenbeek staat te gebeuren. Huidig PS-burgemeester Catherine Moureaux wil er een coalitie vormen met de PVDA/PTB, maar heeft daarvoor een derde partij nodig. Die heeft ze voorlopig nog niet gevonden.