Tegen 2029 hoopt federaal formateur Bart De Wever 3,1 miljard euro te kunnen besparen in de pensioenen. Dat blijkt uit de nieuwe supernota die hij aan de onderhandelende partijen heeft voorgelegd. De Wever wil dat waarmaken met ingrepen in de pensioenleeftijd, de gelijkgestelde periodes en de ambtenarenpensioenen. Dit ligt er momenteel op tafel.
Hervormingen in pensioenen moeten 3 miljard euro opleveren: deze ingrepen uit de supernota liggen op tafel
Stefan Grommen
Gepubliceerd:
Waar gaat dit over?
28 miljard euro, daar zijn N-VA, Vooruit, CD&V, MR en Les Engagés, onder leiding van formateur Bart De Wever, naar op zoek om de Belgische begroting tegen 2029 weer op de rails te krijgen.
Volgens de nieuwste "supernota" en de bijhorende budgettaire tabel probeert De Wever maar liefst 16 miljard euro te halen uit grootschalige hervormingen.
Een van de zwaarste ingrepen daar wordt die in de arbeidsmarkt en de pensioenen, goed voor 6 miljard euro. Ruim de helft van dat bedrag, 3,1 miljard euro om precies te zijn, moet van de pensioenen komen. De meest opvallende voorstellen daarover lees je hier.
1. Een "bonus-malussysteem" voor de pensioenen
De Wever wil sterk inzetten op een systeem dat tot eind jaren 80 in vergelijkbare vorm heeft bestaan: de "actuariële correcties". In mensentaal: een bonus-malussysteem voor wie respectievelijk later dan de wettelijke pensioenleeftijd of vroeger met pensioen gaat.
In de praktijk bied je mensen zo een soort flexibele pensioenleeftijd aan, maar dan met een duidelijke wortel (een bonus op het maandelijkse pensioen als je langer werkt) en een stok (een malus of vermindering van het maandelijkse pensioen per jaar dat je te vroeg vertrekt). Doel: hen aanmoedigen zo lang mogelijk aan het werk te blijven.
Hoeveel die bonus en malus exact zouden bedragen, is nog voorwerp van de onderhandelingen. Maar om je een idee te geven van de impact: tot eind jaren 80 moest je 45 jaar gewerkt hebben om een volledige loopbaan te hebben. Elk jaar dat je toen minder werkte, kostte je niet 1/45 (= 2,2 procent) van je pensioen, maar wel 5 procent. Slechts 40 jaar werken betekende toen dus niet 5/45 of 11 procent minder pensioen, maar wel 25 procent (!) minder pensioen.
Van een stevige "stok" gesproken dus. De formateur rekent nu uit dat het systeem tegen 2029 al 777 miljoen euro oplevert. Wellicht zal het op langere termijn nog veel meer impact hebben.
2. Snoeien in de gelijkgestelde periodes
Volgens cijfers van de Pensioendienst is bij werknemers zowat een derde (31 procent om precies te zijn) van de opgebouwde pensioenrechten afkomstig van "gelijkgestelde periodes". Dat zijn de periodes waarin je niet werkt, bijvoorbeeld omdat je ziek of werkloos bent, of omdat je tijdskrediet opneemt, maar die toch meetellen voor je pensioenopbouw.
"Deze gelijkstelling behouden we enkel waar dit maatschappelijk verantwoord is", oppert de supernota. Dan heet die "periodes van ziekte, zwangerschaps- en ouderschapsverlof en de diverse zorgverloven". "Maar we bouwen ze af voor periodes van bijvoorbeeld brugpensioen, langdurige werkloosheid en landingsbanen."
Heel concreet mogen vanaf volgend jaar al gelijkgestelde periodes niet meer dan 20 procent uitmaken van de opgebouwde pensioenrechten, zo stelt het document. Geschatte opbrengst tegen 2029: 527 miljoen euro.
3. Na 42 loopbaanjaren vanaf je 60e met pensioen
Een opmerkelijke uitgestoken hand naar Vooruit is het zinnetje over het vervroegd pensioen: "Het wordt mogelijk voor werknemers om vanaf 60 jaar op vervroegd pensioen te gaan na 42 loopbaanjaren met effectieve arbeidsprestaties." Het zou dan gaan om loopbaanjaren met 156 gewerkte dagen.
Vandaag kan je ook al vanaf je 60e met pensioen, maar dan moet je een loopbaan van 44 jaar hebben. Door dat terug te brengen naar 42, bied je meer flexibiliteit aan mensen die al vanaf hun 18e aan het werk zijn (in de praktijk zijn dat vaak arbeiders).
Die ingreep kost natuurlijk wel geld: De Wever schat nu zo'n 159 miljoen euro per jaar tegen 2029.
4. Strengere voorwaarden voor minimumpensioen
Wie recht wil hebben op een minimumpensioen (vandaag ruim 1.625 euro netto bij een volledige loopbaan van 45 jaar) moet voortaan minstens 35 loopbaanjaren hebben met elk minstens 156 werkdagen met effectieve arbeidsprestaties, stelt de supernota.
Vandaag is die voorwaarde: op z'n minst 2/3 van een volledige loopbaan kunnen voorleggen (30 jaar voor de meeste mensen) én op z'n minst 5.000 dagen (ruwweg 20 jaar) effectief gewerkt hebben.
5. Strengere voorwaarden voor inkomensgarantie voor ouderen (IGO)
Voor mensen die de wettelijke pensioenleeftijd hebben bereikt, maar maandelijks minder dan 1.549 euro (alleenstaanden) of 1.032 euro (samenwonenden) verdienen, is er een extra uitkering die de inkomensgarantie voor ouderen (IGO) heet.
Volgens de supernota gebeurt het vandaag soms dat het inkomen van iemand die een IGO krijgt en die wel degelijk gewerkt heeft tijdens zijn loopbaan nauwelijks hoger is dan van een IGO-ontvanger die nooit gewerkt heeft.
Om dat te veranderen, wil De Wever de voorwaarden strenger maken. Een van de meest opvallende ingrepen is dat iemand eerst 5 jaar ononderbroken in ons land moet hebben verbleven voor hij of zij een IGO krijgt. Enkel iemand die een verblijfsduur van minstens 40 jaar in ons land heeft, zou het volledige IGO-bedrag krijgen.
6. Tweede pijler versterken
"Naast een sterke eerste pijler van het wettelijk pensioen willen we alle werknemers, waaronder ook de contractuelen in de publieke sector, ook een stevig aanvullend pensioen bieden waarvoor een werkgeversbijdrage wordt voorzien van minstens 3%", stelt de nota van De Wever. Vandaag krijgt nog geen 1 op de 4 werknemers een vergelijkbare "tweede pijler".
Naast een sterke eerste pijler van het wettelijk pensioen willen we alle werknemers, ook de contractuelen in de publieke sector, een stevig aanvullend pensioen bieden
Uit de nieuwe supernota
Ook suggereert De Wever om mensen meer vrijheid te geven over wanneer ze hun pensioenkapitaal opnemen. Zo zou je niet meer verplicht kunnen worden om je aanvullend pensioen op te nemen op een moment dat de beurzen het slecht doen bijvoorbeeld.
7. Stevige ingrepen in ambtenarenpensioenen
Om de pensioenstelsels van werknemers, ambtenaren en zelfstandigen zoveel mogelijk gelijk te trekken, heeft de supernota ook een hele rist grote en kleinere maatregelen opgelijst. Vaak zijn dat ingrepen in de ambtenarenpensioenen. Zo is er een voorstel om de pensioenleeftijd van onder meer militairen (nu 56) en NMBS-personeel (55 voor treinbegeleiders en -bestuurders) geleidelijk aan op te trekken. De perequatie, het systeem waarbij pensioenen van ambtenaren bovenop de index kunnen stijgen, zou nu volledig worden geschrapt.
Verder wil De Wever het ziektepensioen voor statutaire ambtenaren laten uitdoven en stilaan overschakelen naar een verzekering tegen arbeidsongeschiktheid, zoals in de privésector. Ziektedagen opsparen, zoals soms gangbaar was bij ambtenaren, kan dan niet meer.
Ambtenarenpensioenen zouden ook anders berekend worden. Bij een werknemer en zelfstandige wordt dat bedrag berekend op basis van het loon van een volledige loopbaan. Bij ambtenaren gaat dat enkel over de laatste 10 jaar. De supernota wil dat vanaf 2025 elk jaar met 2 jaar doen toenemen, tot het 20 jaar is tegen het einde van de regeerperiode. Tegen 2040 zou je zo aan 40 jaar zitten.
Voor wie met vervroegd pensioen wil gaan, worden de voorwaarden voor werknemers, ambtenaren en zelfstandigen gelijkgetrokken: enkel kalenderjaren met 2 gewerkte (of hiermee gelijkgestelde) kwartalen (6 maanden of 156 gewerkte dagen) komen in aanmerking. De supernota rekent uit dat die schijnbaar kleine maatregel tegen 2029 maar liefst 623 miljoen euro oplevert. Het hele pakket aan ingrepen om pensioenstelsels te harmoniseren, loopt zelfs op tot zowat 2 miljard euro.
