Financiële samenwerking en de uitbreiding van de BRICS-landen staan hoog op de agenda van de top in Kazan in Rusland. Maar de oude en nieuwe lidstaten hebben elk hun eigen agenda. Naast het bekende anti-Westerse discours van Rusland en China -en nu ook Iran - zien nieuwe leden als Ethiopië een kans voor het Globale Zuiden om een grotere rol te spelen op het wereldtoneel.
Top van de BRICS-landen in Rusland: bouwstenen voor een nieuwe wereldorde of pure symboliek?
Katrien Vanderschoot
Gepubliceerd:
De leiders van de BRICS-landen houden hun tweede dag van gesprekken in de Russische stad Kazan, de eerste ontmoeting van het samenwerkingsverband van opkomende economieën sinds de oorlog in Oekraïne begon. Voor het eerst in zijn bestaan zijn er ook de nieuwe leden bij: Iran, Egypte, Ethiopië en de Verenigde Arabische Emiraten.
De Russische president Poetin greep zijn rol als gastheer maar al te graag aan om te tonen dat hij op wereldvlak niet zo geïsoleerd is als het Westen wel mag denken. De breed lachende Poetin werd geflankeerd door de Chinese president Xi, de Indiase premier Modi en de Zuid-Afrikaanse president Ramaphosa. De Braziliaanse president Lula hield zijn toespraak via videoverbinding.
Eenheid in de diversiteit
De BRICS-landen proberen al 15 jaar om een alternatief te bieden voor de Westerse politieke en economische hegemonie. Vooral het Internationaal Muntfonds en de Wereldbank zien ze als vehikels voor de Amerikaans-Europese dominantie in de wereld.
Rusland en China zijn als geopolitieke grootmachten het meest antiwesters, ze krijgen nu ook steun van Iran. Maar andere landen, als India en Brazilië, willen hun vriendschappelijke banden niet prijsgeven. En dan zijn er nu ook nieuwkomers als Ethiopië, die staan te trappelen om zich te ontdoen van jarenlange schuldenlast in ruil voor Westerse steun.
De economische onevenwichten zwengelen ongelijkheid, inflatie en werkloosheid aan en maken gezamenlijke inspanningen dringender dan ooit
Abiy Ahmed, premier Ethiopië
Rusland en China, die zelf hun interesse voor de bodemrijkdommen in Afrika niet verdoezelen, spelen gretig in op die ontvoogdingsdrang van het "globale Zuiden" en nemen hen met slogans rond dekolonisering en zelfbeschikking op sleeptouw. De BRICS wordt zo het alternatieve uithangbord voor landen die de voeling met het Westen zijn kwijtgespeeld en andersom.
Weg van de dollar
De BRICS-landen willen in een gezamenlijke verklaring dat het bestaande financiële systeem op de schop gaat en meer inclusief wordt. Dat er financiële vangnetten als het IMF blijven bestaan, is nodig, zeggen de leden. Maar ze willen ook zelf aanvullende systemen op het getouw zetten, zoals een noodfonds.
Ze willen ook af van de dollar als meest gebruikte munt voor geldtransacties, zoals in het betaalsysteem SWIFT. Dat laatste is vooral voor Rusland belangrijk, dat sinds de oorlog in Oekraïne uit SWIFT is gegooid.
Netwerken
De top van de BRICS heeft ook vijanden in deze diverse club dichter bij elkaar gebracht. Zo hadden de Chinese president Xi Jinping en de Indiase premier Narendra Modi een gesprek, enkele dagen nadat de buurlanden een akkoord sloten over een aanslepend grensgeschil. Het was het eerste gesprek tussen de leiders van de twee meest bevolkte landen in 5 jaar tijd. De twee beloofden op te zoeken naar diplomatieke oplossingen voor hun conflicten.
De BRICS-landen, hoe divers ook, spraken zich unaniem uit tegen de escalatie van het geweld in de Gazastrook en op de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever. "Het Israëlische militaire offensief heeft ertoe geleid dat burgers massaal zijn vermoord en verwond, en gedwongen op de vlucht zijn gedreven. " De BRICS-landen eisen ook meteen een einde aan het Israëlische offensief in het zuiden van Libanon.
Oekraïne
De Russische president Poetin blijft ontkennen dat hij een oorlogsmisdadiger is bij de strijd in Oekraïne. Hij probeerde de meer dan 20 regeringsleiders op de top mee te krijgen in zijn verhaal. Maar in de eindverklaring kwam het woord 'Oekraïne' slechts 1 keer voor, in een verwijzing naar de vele initiatieven "gericht op de oplossing van het conflict door dialoog en diplomatie".
