Wisselende machtsverhoudingen en verstoorde relaties: in Gent stonden nog enkele politieke rekeningen open

Om het politieke drama te begrijpen dat zich gisteren in Gent heeft voltrokken, moeten we kijken naar de gebeurtenissen na de gemeenteraadsverkiezingen van oktober 2018. Ook toen was er politieke onduidelijkheid over wie met wie in een coalitie zou stappen.

Het toenmalige kartel SP.A/Groen was als grootste formatie uit de verkiezingen gekomen, maar de krachtverhoudingen tussen SP.A en Groen waren veranderd.

De socialisten bleken het met Rudy Coddens, lijsttrekker na het plotse afscheid van de populaire burgemeester Daniel Termont (SP.A), minder goed te hebben gedaan bij de kiezer. Ze waren afgestraft, mede door een schandaal rond verkrotte sociale woningen. De groene kartelpartner bleek 14 van de 21 zitjes van het rood-groene kartel in de gemeenteraad binnen te halen.

Groen neemt het voortouw in het kartel en schuift topman Filip Watteeuw naar voren als kandidaat-burgemeester. De groenen krijgen 4,5 schepenambten, de socialisten 2,5: er is afgesproken dat SP.A-schepen Annelies Storms halverwege de legislatuur plaats zou maken voor Hafsa El-Bazioui (Groen). 

Stilaan sluipt ongenoegen in de rode gelederen, onder meer omdat het gezamenlijke overleg tussen de SP.A en Groen van de periode-Termont wordt afgevoerd. "Er wordt al eens geklaagd over groene arrogantie", zegt politiek journalist Johny Vansevenant. "De socialisten worden in de armen gedreven van links-liberalen als burgemeester Mathias De Clercq (Open VLD)."

Al op de avond van de verkiezingen in oktober 2018 roept een zegevierende Mathias De Clercq zichzelf uit tot de eerste liberale burgemeester van Gent in 60 jaar. Hij zou doen wat zijn bekende grootvader Willy De Clercq nooit was gelukt: burgervader worden van zijn fiere thuisstad.

Dat is buiten het kartel SP.A/Groen gerekend, dat groter is dan Open VLD en Filip Watteeuw (Groen) naar voren schuift als kandidaat-burgemeester.

Een sluwe De Clercq weet het tij in zijn voordeel keren door zijn Open VLD vast te klikken aan CD&V. Samen hebben beide partijen 2 zetels minder dan SP.A/Groen, maar De Clercq heeft meer voorkeurstemmen dan Watteeuw en Open VLD en CD&V hebben samen ook meer stemmen dan SP.A/Groen, dat als grotere formatie bevoordeeld is bij de zetelverdeling. De Clercq trekt aan het langste eind en krijgt de sjerp.

Twee maanden na de verkiezingen volgt nog een verrassing. Het partijbestuur van Open VLD beslist om Sami Souguir naar het schepencollege te sturen, en niet Christophe Peeters. Nochtans lijkt Peeters een certitude: hij is al jarenlang schepen en geldt als een van de lokale liberale zwaargewichten.

Peeters lijkt het slachtoffer te zijn van een politieke afrekening binnen zijn eigen partij. Onder meer lokaal partijvoorzitter Mick Daman zou leden hebben opgebeld met de vraag om voor Souguir te stemmen, en niet voor Peeters.

Die laatste zegt dat "bepaalde krachten" hebben gespeeld. Hij wordt eerst ondervoorzitter, later voorzitter van de gemeenteraad. Hoe dan ook lijkt zijn politieke carrière voorbij. "De gebeurtenissen van de voorbije weken hebben mij als mens diep gekwetst", zegt hij.

In 2021 raakt bekend dat burgemeester Mathias De Clercq (Open VLD) in alle discretie gesprekken voert met Vooruit en CD&V met het oog op samenwerking in een kartel voor de verkiezingen van 2024. De Clercq heeft er alle belang bij om lijsttrekker te zijn van de volgende grootste formatie, want volgens de nieuwe kieswet krijgt die als eerste het initiatiefrecht om een nieuwe coalitie op de been te brengen. 

Dat dit slecht valt bij Groen, kartelpartner van de socialisten in 2018 en coalitiepartner van de liberalen en de socialisten in het schepencollege, hoeft niet te verwonderen. Daarnaast is het zo dat bij socialisten en liberalen de ergernis groeit over het mobiliteitsbeleid van schepen van Mobiliteit Filip Watteeuw (Groen).

Een eventuele uitbreiding van de lageemissiezone (LEZ) en de uitrol van nieuwe circulatieplannen in de buitenwijken leiden tot ongenoegen bij veel burgers. In de coalitie lijkt Groen steeds meer geïsoleerd te staan.

In 2023 is de breuk tussen rood en groen definitief: de socialisten stappen in het nieuwe kartel Voor Gent. Vooruit probeert via het nieuwe kartel weer aan te knopen met de succesvolle paarse jaren onder socialistische burgemeesters als Frank Beke en Daniel Termont. Burgemeester Mathias De Clercq (Open VLD) stelt als lijsttrekker zijn eigen sjerp virtueel veilig voor de volgende 6 jaar. 

Al dat gekonkel in de meerderheid is goed nieuws voor de oppositiepartij N-VA, die al jaren in het Gentse schepencollege probeert te raken. Dat mislukte een eerste keer in 2012 met lijsttrekker Siegfried Bracke, die een licht gênante 'onderbroekencontrole' had moeten ondergaan om te bewijzen dat hij wel degelijk in Gent gedomicilieerd was. 6 jaar later mocht Anneleen Van Bossuyt een tweede poging wagen, maar ook zij slaagde er in 2018 niet in om de macht van paars-groen te breken.

Vandaag liggen de kaarten dus anders en lijken de kaarten beter te liggen voor Van Bossuyt en haar N-VA. 

In de aanloop van de gemeenteraadsverkiezingen van 13 oktober lopen de spanningen in de Gentse coalitie verder op. Mobiliteit is een van de hoofdthema's van de kiesstrijd en Filip Watteeuw krijgt veel kritiek op zijn beleid.

Hij verdedigt de beslissingen die hij heeft genomen, maar krijgt weinig steun van zijn coalitiepartners. Zo worden de circulatieplannen voor Gentbrugge/Sint-Amandsberg en Zwijnaarde uitgesteld. "Ik merk dat mensen niet goed genoeg geïnformeerd zijn", zegt Joris Vandenbroucke (Vooruit).

Tijdens de campagne leidt dit tot enkele bijzonder bitse debatten tussen Mathias De Clercq en Filip Watteeuw. De Clercq verwijt Watteeuw te "fundamentalistisch" te zijn en onvoldoende naar de burgers te luisteren, terwijl Watteeuw zich als schepen onvoldoende gesteund voelt door zijn burgemeester. 

"De N-VA kon de mobiliteitsproblematiek geloofwaardiger aankaarten"; zegt Johny Vansevenant. "Vooruit en Open VLD konden dat niet, want zij zaten zelf in het schepencollege."

Intussen lijkt Groen steeds meer Hafsa El-Bazioui als kopvrouw naar voren te schuiven, in plaats van lijsttrekker Watteeuw, die voor de rest zo onzichtbaar mogelijk blijft tijdens de campagne. De relatief onervaren El-Bazioui lijkt beter aan te slaan bij de kiezer dan de ietwat stugge Watteeuw.

Volgens sommige groenen zou de partij verkeerd gegokt hebben door met Filip Watteeuw op kop naar de kiezer te trekken, iets wat bij Groen in alle toonaarden wordt ontkend. In elk geval is El-Bazioui er deze week niet in geslaagd de groenen in de coalitieboot te houden. Heeft ook zij zich te stug opgesteld, in navolging van Watteeuw? In elk geval lijkt de samenwerking tussen Groen en Voor Gent definitief verleden tijd.

Ook bij Open VLD rommelt het in de rangen. Burgemeester De Clercq ziet als zelfverklaarde progressieve liberaal ondanks de bitse kiesstrijd wel wat in een voortzetting van de samenwerking met Groen na de verkiezingen. De Clercq is geen fan van de Vlaams-nationalistische N-VA, die volgens hem te veel "azijn en chagrijn" is.

Andere liberalen, onder wie de 'gevallen' oud-schepen Christophe Peeters en oud-Senaatsvoorzitter Stephanie D'Hose, hebben naar verluidt net een voorkeur voor de N-VA. "Dit ligt geheel in de partijlijn van de nieuwe voorzitter Eva De Bleeker, die voorstander is van een donkerblauwe koers", legt Johny Vansevenant uit. Al dient daarbij ook te worden vermeld dat ze een onderhandelingsnota met veel progressieve accenten hebben goedgekeurd.

Het lijkt erop dat de donkerblauwe koers ook bij de Gentse liberalen stilaan de boventoon voert. In hoeverre de sociaal-liberale Mathias De Clercq daardoor geïsoleerd komt te staan in zijn eigen partij, is niet duidelijk.  

Maar wellicht komt de Gentse N-VA het best uit dit alles. In tegenstelling tot Groen heeft N-VA-lijsttrekker Anneleen Van Bossuyt wél ja gezegd tegen de basisnota van Voor Gent. Als deze week effectief een bestuursakkoord wordt gesloten met Voor Gent, doen de Vlaams-nationalisten 12 jaar na Lieven Decaluwé (Volksunie, Spirit) hun herintrede in het Gentse schepencollege.