Vandaag verkiezen de Amerikanen Donald Trump of Kamala Harris tot nieuwe president. Maar hoe verloopt de verkiezingsnacht precies? Waarop moet je letten? En vooral: wanneer kennen we de winnaar? Een korte gids in een behoorlijk ingewikkeld proces.
Wanneer kennen we de winnaar? En waarom is 270 het magische getal? Zo verloopt de Amerikaanse verkiezingsnacht
Joris Truyts
Gepubliceerd:
Miljoenen Amerikanen trekken naar de stembus. Ze kiezen een nieuwe president, maar ook een nieuw Huis van Afgevaardigden, nieuwe senatoren, nieuwe gouverneurs en lokale besturen, enzovoort.
Er staat dus veel op het spel, maar de centrale vraag is uiteraard: wordt het Kamala Harris of Donald Trump de komende 4 jaar in het Witte Huis? Harris, de Democratische kandidaat, is de huidige vicepresident onder Joe Biden. Die ging normaal gezien kandidaat zijn om zichzelf op te volgen, maar trok zich terug deze zomer, na een desastreus debat en toenemende twijfel over zijn hoge leeftijd.
De Democratische partij schaarde zich daarna in sneltempo achter Harris en in augustus werd ze officieel aangesteld als presidentskandidate. Als Harris het haalt, wordt ze de eerste vrouw die het hoogste ambt bekleedt in de VS. Lees hier een uitgebreid portret van Harris.
Harris stapte laat in de campagne. Bij Donald Trump verliep dat heel anders. Hij maakte snel duidelijk dat hij opnieuw, voor de derde keer nu, kandidaat zou zijn en won met groot overwicht de Republikeinse voorverkiezingen. Trump was al president tussen januari 2017 en januari 2021, nadat hij Hillary Clinton had geklopt. De verkiezingen van 2020 verloor hij van Joe Biden. Lees hier een uitgebreid portret van Trump.
De race naar 270 kiesmannen
De presidentsverkiezingen in de VS werken met een kiescollege. Elke staat heeft een bepaald aantal kiesmannen in dat college, afhankelijk van de bevolkingsgrootte. Zo heeft Californië, de staat met de meeste inwoners, de meeste kiesmannen: 54. Een heel aantal kleine of dunbevolkte staten telt 3 kiesmannen, het minimum.
Wie de meeste stemmen haalt in een staat, krijgt alle kiesmannen van die staat. Er zijn 2 uitzonderingen op de regel: Maine en Nebraska, waar er wel een verdeling van de kiesmannen mogelijk is. In totaal zijn er 538 kiesmannen te winnen. Wie een meerderheid behaalt, 270 kiesmannen dus, wint het presidentschap. Dat maakt van 270 hét cruciale getal tijdens de verkiezingsnacht.
In dit systeem is het mogelijk om de meeste stemmen te halen over het hele land, maar toch de verkiezingen te verliezen. Dat was onder meer het geval in 2000 en 2016.
Veel staten, veel verschillen
Aan de oostkust van de VS sluiten de meeste stembureaus om 19 uur lokale tijd dinsdagavond. Dat is 1 uur 's nachts bij ons. Daarna zullen we snel de eerste resultaten krijgen. Het gaat dan om projecties van mediakanalen op basis van exitpolls en eerste tellingen.
Belangrijk om te weten is dat zowat de helft van de Amerikaanse kiezers zijn stem al uitbrengt voor verkiezingsdag. Het grootste deel doet dat via de post, in sommige staten kon je ook al voor 5 november gaan stemmen in een stembureau.
De regels over het tellen van die stemmen lopen uiteen. Een aantal staten begint al voor verkiezingsdag te tellen. Daar krijg je dus ook snel resultaten. In andere is bij wet bepaald dat de telling pas mag starten op verkiezingsdag of zelfs pas nadat de stembureaus gesloten werden. Daar gaat het veel trager, want het verwerken van de poststemmen is omslachtiger en duurt langer.
De rol van de media
Een belangrijke rol tijdens verkiezingsnacht is weggelegd voor de grote nieuwsmedia. Zij roepen een winnaar uit lang voor de officiële instanties alle stemmen verwerkt hebben. Ze hebben daarvoor zogenoemde 'decision desks' met experten die de resultaten inschatten en analyseren.
Veel staten stemmen duidelijk Democratisch of Republikeins. Daar zal de winnaar snel gekend zijn. Wie het Witte Huis verovert, zal afhangen van de zogenoemde strijdstaten, de staten die beide kanten kunnen opgaan. Welke dat zijn, evolueert van verkiezing tot verkiezing.
Deze keer worden 7 staten als strijdstaten beschouwd: Pennsylvania, Georgia, North Carolina, Wisconsin, Michigan, Arizona en Nevada. Samen zijn ze goed voor 90 kiesmannen. Het zijn vooral deze staten waarop gefocust wordt tijdens de verkiezingsnacht. Al is een verrassing nooit uitgesloten.
Kennen we woensdagochtend de winnaar?
Traditioneel is de nieuwe president bekend op het einde van de verkiezingsdag in de VS, bij ons in de ochtend. In 2016 was dat nog het geval. Toen rondde Trump de kaap van 270 kiesmannen omstreeks 8.30 uur 's ochtends onze tijd.
Dat was een vrij nipte overwinning toen. Stel dat Harris of Trump een heel duidelijke zege behaalt, dan kan het een pak sneller gaan. Maar de verwachting is wel dat het spannend wordt.
Bovendien is de herinnering van 2020 nog levendig. Toen duurde het 4 dagen voor Joe Biden tot winnaar werd uitgeroepen. In enkele van de strijdstaten lagen de kandidaten zo dicht bij elkaar dat het dagenlang 'too close to call' bleef.
Het kamp van Trump zaaide in de dagen na de verkiezingen twijfel over de uitslagen en verspreidde valse berichten over mogelijke fraude. Ook nu wordt verwacht dat Trump de uitslag niet zal aanvaarden als hij zou verliezen. Mogelijk krijgen we opnieuw rechtszaken en betwistingen.
Voor de nieuwsmedia is de druk groot om voorzichtig te zijn en niet te snel een winnaar uit te roepen. Er zijn wel een aantal staten waar het tellen nu sneller zal beginnen dan in 2020. Anderzijds zijn er 2 mogelijk cruciale staten, Pennsylvania en Wisconsin, waar het tellen van de poststemmen opnieuw pas start op verkiezingsdag.
Kortom, het is goed mogelijk dat we de nieuwe president opnieuw pas kennen enkele dagen na de verkiezingen. Zelfs enkele weken is niet uitgesloten als het op één staat zou aankomen. Zo werd Biden in 2020 pas uitgeroepen tot winnaar in Georgia na 16 dagen.
De deadline voor de staten om de verkiezingsuitslag te officialiseren, is dit jaar 11 december. Op 6 januari moet het Congres vervolgens de uitslag bekrachtigen. En op 20 januari ten slotte volgt de eedaflegging van de nieuwe president.
