Voetbal Vlaanderen na vuurwerkincident in Zillebeke: "Het is onmogelijk om alles en iedereen te controleren"

Het gebruik van pyrotechnisch materiaal in het voetbal is geen nieuw gegeven. Dat gebeurt niet alleen in de hoogste regionen. Ook in het amateurvoetbal maken supporters graag gebruik van vuurwerk.

"Dat gaat meestal om bengaals vuur", erkent Nand De Klerck van Voetbal Vlaanderen. "Voor alle duidelijkheid: ook dat is verboden, want het is gevaarlijk en kan brandwonden veroorzaken. Gelukkig leidt bengaals vuur meestal niet tot incidenten waarbij mensen gewond raken. Het veroorzaakt vooral veel rook en hindert de zichtbaarheid op het veld."

Zaterdag liep het echter grondig mis na de wedstrijd tussen SK Zillebeke en KSCT Menen. Een toeschouwer gooide een staaf vuurwerk (een zogenoemde "Cobra 6") op het veld. Een van de spelers van Menen wilde die staaf weer van het terrein gooien, maar het explosief ontplofte in zijn hand. De man liep zware verwondingen op aan de hand en verloor daarbij minstens 1 vinger.

Wat is dat dan precies, zo'n Cobra 6? "Een Cobra werkt op basis van flashkruit. Dat is een springstof die nog krachtiger is dan het veel bekendere buskruit", legt Stefaan Lauwaert van de Stichting Brandwonden uit in De Ochtend.

"Het gaat om een staaf van ongeveer 15 centimeter met een lont die aangestoken wordt. Dat geeft eerst een klein vuurfonteintje, maar daarna explodeert het tuig met een luide knal. Dat kan zeer zware letsels veroorzaken. In dit geval waren de gevolgen bijvoorbeeld heel groot."

Verkoop en bezit van Cobra-vuurwerk is daarom verboden in België. Toch blijkt het materiaal gemakkelijk aan te schaffen via het internet. Vorig jaar nog deed VRT NWS onderzoek naar het aankopen van illegaal vuurwerk via sociale media. Dat bleek toen een fluitje van een cent.

Volgens Lauwaert komt dit soort incidenten dan ook vaker voor. "Wij zien maandelijks verschillende slachtoffers binnenkomen, meestal door onwetendheid." Exacte cijfers zijn er niet, maar volgens de FOD Binnenlandse Zaken gaat het om minstens 575 slachtoffers sinds het seizoen 2016/2017.

"Daarbij gaat het enkel om geregistreerde gevallen in het profvoetbal (1A en 1B)", klinkt het. Niet alleen zware (brandwonde)slachtoffers werden geteld, ook mensen die gehoorschade of ademhalingsproblemen opliepen. "Dit is maar het topje van de ijsberg. Veel gevallen worden niet gemeld of geregistreerd."

Dat onwetendheid aan de basis ligt van veel incidenten, bevestigt ook Raf Fransen, spoedarts in het Sint-Franciscusziekenhuis van Heusden-Zolder. "Mensen beseffen niet hoe gevaarlijk het is en vooral hoe snel het fout kan lopen. Zo'n ontploffing gebeurt in een microseconde." Net daarom lijkt een mentaliteitswijziging dus noodzakelijk.

Zowel Lauwaert als Fransen zien dat de slachtoffers bovendien vaak jongeren zijn. "Meestal gaat dat gepaard met het gebruik van alcohol", aldus Fransen.

Het incident in Zillebeke is volgens Voetbal Vlaanderen wel een uitzondering. "Het gebeurt nooit dat iemand schade van dergelijke omvang oploopt op onze voetbalvelden", vertelt De Klerck. "Dat wil natuurlijk niet zeggen dat dit geen vreselijk voorval was."

Hoe kan dit soort ongevallen in de toekomst dan vermeden worden? "Wij kunnen 2 dingen doen: sensibiliseren en sanctioneren", zegt De Klerck.

"In de eerste plaats zitten wij samen met de clubs om ons beleid uit te leggen. We lichten toe welke regels bestaan en waarom die noodzakelijk zijn. Zo proberen we de bewustwording bij clubs en toeschouwers te verhogen." Het gebruik en bezit van pyrotechnisch materiaal, ook bengaals vuur, is volgens die reglementen volledig verboden.

Daarnaast hebben scheidsrechters volgens het reglement de opdracht om incidenten in hun wedstrijdverslagen te melden. In extreme gevallen wordt een match stilgelegd en desnoods definitief gestaakt. Volgens De Klerck komen vuurwerkincidenten in die verslagen "zeer weinig voor".

Tot slot worden daders in samenwerking met politie en parket ook gestraft. De toeschouwer die zaterdag het vuurwerk op het veld wierp, riskeert bijvoorbeeld een stadionverbod van 10 jaar. Hij werd ook al door de politie verhoord.

Toch blijkt het voorkomen van vuurwerkincidenten nog altijd een pijnpunt. "Op een bepaald moment houdt het voor ons op. Wij kunnen niet iedereen overal controleren. Er worden elk weekend honderden voetbalwedstrijden gespeeld over heel Vlaanderen. Veel van die clubs hebben niet eens stewards", aldus De Klerck.

Die vrijwilligers hebben op dit moment ook niet de bevoegdheid om bijvoorbeeld zeer grondige fouilles uit te voeren. Sportjournalist Peter Vandebempt pleitte in september, na de rellen tijdens Antwerp-Beerschot, al voor meer "politieke moed", althans wat betreft de nationale voetbalklassen :

"Ze hebben de bevoegdheden en de middelen niet, omdat de overheid onbegrijpelijk blijft weigeren om de ordehandhavers die te geven."

Zo blijven de projectielen dus in de voetbalstadions binnen geraken, ook op provinciaal niveau.

De Klerck kan daarom niet uitsluiten dat zich in de toekomst nog gelijkaardige incidenten zullen voordoen. "We moeten ook rekenen op het gezond verstand van de mensen. Helaas is dat bij sommigen ver te zoeken."

Wat betreft het incident in Menen kan De Klerck nog kwijt dat een overleg met de club en de betrokkenen gepland staat. 

"De club heeft hier zeer correct gehandeld. Ze hebben meteen de dader geïdentificeerd en de politie gewaarschuwd. Zij moeten nu een voorbeeld stellen", aldus De Klerck. Het parket van West-Vlaanderen voert nog een onderzoek en zal later bepalen wat er met de man zal gebeuren.