Fethullah Gülen, de bekende islamitische geestelijke en volgens de Turkse president Erdogan het brein achter de mislukte staatsgreep van 2016, is overleden. Dat melden Turkse media. Gülen is 83 geworden. Hij stierf in de VS waar hij al jaren woonde.
Turkse media melden de dood van Fethullah Gülen (83), de 'aartsvijand' van president Erdogan
Sandra Cardoen
Gepubliceerd:
De invloedrijke Gülen zat sinds 1999 in vrijwillige ballingschap in de VS. Daar zou hij na een ziekenhuisopname overleden zijn. Hij is een van de belangrijkste critici van het Turkse regime en wordt de aartsvijand van president Recep Tayyip Erdogan genoemd. Gülen is de man achter de gelijknamige Gülen- of Hizmetbeweging die gematigde islam, dialoog en tolerantie predikt via bedrijven, scholen en media. De beweging wordt met haar miljoenen aanhangers als een van de grootste islamitische netwerken ter wereld gezien.
Gülen is echter ook omstreden. Niet-religieuzen verwijten hem dat hij de seculiere staat wilde bestrijden, streng religieuze moslims vonden hem dan weer te liberaal.
Voor de ene een sekteleider, voor de ander een bruggenbouwer
VRT NWS-journalist Inge Vrancken in De Ochtend
Onze buitenlandjournalist Inge Vranken omschrijft Gülen als volgt: "Tegenstanders noemen hem een sekteleider, volgens hen wilde hij Turkije opnieuw islamiseren. Hij bood jonge mensen onderwijs aan over de Koran en zette hen dan op belangrijke jobs, om zo tot verschillende generaties vrome moslims te komen. Voorstanders zagen hem als een bruggenbouwer tussen democratie en islam. Hij wilde christenen en Joden betrekken."
Corruptieschandaal leidt tot breuk
Waar Gülen en Erdogan in de jaren 90 nog samenwerken, komt het tot een breuk. Erdogan wil meer macht, Gülen wil meer macht voor het parlement. De regering-Erdogan wordt in 2013 aangeklaagd voor corruptie. Drie ministers stappen op. De president wijst beschuldigend naar Gülen en zijn aanhangers, en spreekt over een complot. Vanaf dan krijgt de Gülenbeweging het label van terroristisch.
Geënsceneerde coup?
In 2016 wordt Gülen beschuldigd van een coup. De Turkse regering gaat over tot een "grote schoonmaakoperatie" - of zuiveringen van Gülenisten - bij het leger, onderwijs, pers en justitie. Honderdduizenden mensen worden opgepakt en/of op non-actief gesteld. Gülen heeft zijn betrokkenheid bij de staatsgreep altijd ontkend. Ook de Duitse buitenlandse inlichtingendiensten (BND) stelden een jaar later dat Gülen niet achter de coup zat. "Het was een welgekomen voorwendsel voor Erdogan", aldus de BND. Ankara vroeg sinds 2016 om de uitlevering van Gülen. De VS wilde eerst bewijzen zien.
Wat nu?
Nu Gülen is overleden, hoe zal het voortgaan met de beweging? "Er stond niet echt - voor zover we weten - een opvolger klaar. Is de beweging sterk genoeg om verder te kunnen werken of zal die invloed nu tanen? Dat is voorlopig een groot vraagteken", zegt Vrancken.
