De inwoners van Moldavië kiezen vandaag een nieuwe president. Tegelijk vindt een referendum over de Europese Unie plaats. Zowel de uitslag van de presidentsverkiezingen als die van het referendum zal bepalen of het kleine buurland van Oekraïne zijn blik in de toekomst op de Europese Unie of op Rusland richt.
Bij de Europese Unie of de blik op Rusland? Presidentsverkiezingen en referendum bepalen toekomst van Moldavië
Freek Willems
Gepubliceerd:
De huidige pro-Europese presidente Maia Sandu neemt het in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen op tegen 10 andere kandidaten. De belangrijkste onder hen, een voormalige openbare aanklager en een burgemeester, zijn meer pro-Russisch.
Sandu is de uitgesproken favoriet om zichzelf op te volgen. Ze ligt ruim op kop in de peilingen, met een voorsprong van zo'n 25 procent, maar wellicht zal een tweede ronde nodig zijn. Die vindt plaats op 3 november.
Naast de presidentsverkiezingen moeten de Moldaviërs zich in een referendum ook uitspreken over Europese integratie. De vraag is met name of het doel om toe te treden tot de Europese Unie in de grondwet moet worden opgenomen, ook al zijn de toetredingsgesprekken eigenlijk al begonnen. Moldavië werd in juni 2022 samen met Oekraïne erkend als kandidaat-lidstaat, een rechtstreeks gevolg van de grootschalige Russische invasie in Oekraïne, eerder dat jaar.
De bedoeling van het referendum is om de huidige pro-Europese koers te verankeren in de grondwet. President Sandu startte de toetredingsgesprekken op en "wil niet halverwege stoppen". "Onze generatie heeft de missie om als een vrij en democratisch Moldavië te integreren in de grote Europese familie."
De uitslag van het referendum zal mogelijk nipter zijn dan die van de presidentsverkiezingen. Een peiling gaf aan dat 55 procent van de kiezers ja zou stemmen en 35 procent neen, maar zo'n 10 procent gaf ook aan nog geen beslissing te hebben genomen. Het referendum is alleen geldig als 33 procent van de geregistreerde kiezers daadwerkelijk is komen stemmen.
Russisch gestook, Europese steun
Het kleine en arme Moldavië ligt tussen Roemenië en Oekraïne. Het Oost-Europese land met 2,5 miljoen inwoners verklaarde zich in 1991 onafhankelijk van de Sovjet-Unie, maar bleef lange tijd binnen de Russische invloedssfeer. Er wonen vandaag de dag nog veel mensen die Russisch spreken. De oostelijke regio Transnistrië wordt gecontroleerd door pro-Russische separatisten. Er zijn ook Russische troepen gestationeerd.
De regering van huidig president Sandu is sterk gekant tegen de Russische invasie van Oekraïne. Sinds het begin van de oorlog is de gastoevoer vanuit Rusland geslonken, waardoor Moldavië op zoek moest naar alternatieven.
Dat alles maakt dat Rusland de verkiezingen met argusogen volgt en zich ook actief heeft gemengd met de campagne. "Het Kremlin heeft in de afgelopen maanden en jaren nogal veel gestookt door ontzettend veel geld te steken in kandidaten die tegen Maia Sandu zijn en tegen toetreding tot de Europese Unie", zegt correspondent Frank Elbers in De Ochtend.
De voorbije week werd Rusland er ook van beschuldigd dat het een honderdtal jonge Moldaviërs in Moskou opgeleid zou hebben om tijdens de verkiezingen onrust te creëren. "Daarnaast is ook een samenzwering onthuld waarbij maar liefst 15 miljoen euro beschikbaar zou zijn om uit te delen aan kiezers, zolang ze maar tegen Sandu zouden stemmen", weet Elbers.
Maar er is ook veel steun geweest vanuit de Europese Unie. "Heel veel regeringsleiders hebben in de afgelopen weken en maanden de hoofdstad Chisinau aangedaan, onder anderen Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. De afgelopen week waren ook de ministers van Buitenlandse Zaken van alle Scandinavische en Baltische landen hier om Sandu een hart onder de riem te steken. Dus ook vanuit de EU zijn er veel pogingen om de Moldaviërs toch vooral ja te laten stemmen in dit referendum."
De Europese Commissie ondersteunde het beleid van Sandu onlangs ook met het grootste steunpakket sinds de Moldavische onafhankelijkheid. De steun voor de periode 2025-2027 omvat onder meer investeringen in scholen, ziekenhuizen, energie-infrastructuur en wegen, zoals de verbinding tussen de hoofdstad Chisinau en de Oekraïense havenstad Odessa.
