'Europa of Rusland', 'oorlog of vrede': Georgië beslist over toekomst in cruciale parlementsverkiezingen 

De hamvraag bij deze verkiezingen is of iemand de regerende partij Georgische Droom van de macht kan houden. De partij is al 12 jaar onafgebroken aan de macht, en volgens de oppositie is het tijd voor verandering. Georgische Droom zou Georgië terug in de armen van Rusland willen duwen, in plaats van voort te gaan op de weg van integratie met de Europese Unie.

In de laatste maanden voor de verkiezingen heeft Georgische Droom een aantal omstreden wetten door het parlement geloodst. De zogenoemde wet op buitenlandse inmenging zegt dat ngo’s en media die meer dan 20 procent van hun inkomsten uit het buitenland krijgen, zich moeten laten registreren als organisatie die de belangen van een buitenlandse mogendheid nastreeft.

De wet werd door de oppositie meteen gedoopt tot de 'Russische wet'. In Rusland werd jaren geleden al een gelijkaardige regel ingevoerd. Ngo’s en onafhankelijke media werden erdoor buitenspel gezet.

Ook een wet tegen zogenoemde homopropaganda in Georgië is gemaakt naar Russisch voorbeeld. De wet verbiedt het om transseksualiteit en homorelaties te promoten op school of in de media. Niet-heterokoppels kunnen geen kinderen adopteren, en behandelingen om van geslacht te veranderen zijn niet meer mogelijk. De wet biedt ook een juridische basis om evenementen zoals de Pride te verbieden.

“Het gaat erom dat we minderjarigen beschermen”, zegt Nikoloz Samkharadze van Georgische Droom in een interview met VRT NWS. Hij is voorzitter van de commissie Buitenlandse Zaken in het parlement en tevens woordvoerder van de partij voor buitenlandse media.

“De wet zegt alleen dat het verboden is om op scholen te praten over seksualiteit en verschillende genders, enzovoort. Maar dat is hetzelfde als een 18 plus-label geven aan pornografie. Dus er staat helemaal niets ongewoons in deze wet, dat niet in andere Europese landen gebeurt.”

Maar Tbilisi Pride, een organisatie die opkomt voor LGBT-rechten in Georgië, schetst een heel ander verhaal. “LGBT-personen moeten hier al jarenlang vrezen voor hun leven, maar Georgische Droom heeft homofobie nu tot op institutioneel niveau gebracht. Deze wet zet echt het licht op groen voor geweld”, zegt activiste Ana Tavadze.

Ook voor de wet officieel in werking is getreden, heeft die al een effect: “Voor veel transpersonen die een geslachtsoperatie hadden gepland, is die geannuleerd. Omdat klinieken bang zijn voor repercussies.”  

Andere leden van de LGBT-gemeenschap maken de drastische beslissing om weg te vluchten uit Georgië. De meesten van hen zouden volgens Tbilisi Pride trouwens naar België komen. De aankomende verkiezingen en het vooruitzicht van een nieuwe regeerperiode van Georgische Droom hebben veel mensen angst aangejaagd: “Ik ken zeker 10 mensen die de voorbije 2 weken zijn vertrokken”, zegt Tavadze.

De partij Georgische Droom is opgericht door de oligarch Bidzina Ivanishvili, die zijn fortuin verdiende in Rusland. In 2012 won ze voor het eerst de verkiezingen, en versloeg de partij van Mikheil Saakashvili. Saakashvili was in 2004 aan de macht gekomen na een volksopstand tegen het oude sovjet-establishment, dat toen nog steeds de plak zwaaide in Georgië. Hij voerde een radicaal pro-westerse koers, en kreeg van het Westen ook de belofte dat Georgië lid zou kunnen worden van de NAVO.  

Onder meer die belofte leidde ertoe dat spanningen met buurland Rusland escaleerden: in 2008 mondde sluimerend geweld in twee regio’s uit in een kortstondige, maar hevige oorlog tussen Rusland en Georgië. De twee regio’s, Abchazië en Zuid-Ossetië, verklaarden zichzelf onafhankelijk van Georgië, en werden daarin gesteund door Rusland. Tot op vandaag zijn er Russische militaire basissen in de regio’s, die internationaal nog altijd beschouwd worden als een deel van Georgië.

Saakashvili zette veel stappen om Georgië te moderniseren en het land democratischer te maken, maar kreeg gaandeweg het verwijt dat zijn partij te autoritair werd. Oppositie werd hard aangepakt, en er brak ook een schandaal uit over martelingen in gevangenissen. Harde, neoliberale economische hervormingen deden mensen pijn.

In die context nam Georgische Droom het stokje over. In het begin volgde de partij een gematigde koers, en ging de Europese integratie verder: er werd een associatieverdrag ondertekend met de EU, en Georgiërs kregen de mogelijkheid om zonder visum naar Europa te reizen. Dat visumregime kwam er in ruil voor een antidiscriminatiewet in Georgië, die van het land even de meest LGBT-vriendelijke plaats van de Kaukasus maakte.

Maar de laatste jaren heeft Georgische Droom haar beleid bijgesteld. De partij blijft zeggen dat lidmaatschap van de Europese Unie het belangrijkste doel is, maar hanteert tegelijk een minder harde toon tegenover Rusland. Partijleider Ivanishvili zei tijdens de campagne nog dat Georgië zich bij de burgers in Zuid-Ossetië en Abchazië moest verontschuldigen voor de oorlog. Een voorstel van Rusland om te bemiddelen tussen Georgië en de afgescheurde regio’s, werd positief onthaald.

De oppositie noemt deze verkiezingen dan ook een keuze tussen Rusland, als je stemt voor Georgische Droom, of Europa als je stemt voor de oppositie. Maar dat is onzin, zegt Georgische Droom: “Niemand in dit land wil voor Rusland kiezen”, zegt de partij. Sinds de oorlog in 2008 zijn er geen diplomatieke relaties meer tussen Georgië en Rusland. “We hebben twee duidelijke rode lijnen: Rusland moet zich terugtrekken uit alle delen van Georgië, en moet de territoriale integriteit van Georgië erkennen. Als dat niet gebeurt, zullen we de diplomatieke banden niet herstellen."

Georgische Droom zelf zegt dan weer dat de verkiezingen een keuze zijn tussen oorlog en vrede. Verkiezingsaffiches van de partij tonen idyllische taferelen uit Georgië naast verwoestingen door de oorlog in Oekraïne. De boodschap is dat de oppositie Georgië opnieuw in een oorlog wil storten, terwijl Georgische Droom net stabiliteit en vrede wil behouden.

De campagne kreeg veel kritiek van de oppositie in Georgië, maar ook vanuit Oekraïne.

“Georgië is erg kwetsbaar”, zegt Georgische Droom. “Een nieuwe militaire confrontatie met Rusland zouden we niet overleven. Oekraïne is een groot land, 10 keer groter dan Georgië. Georgië zou niet in staat zijn om 3 of 4 jaar weerstand te bieden, de oorlog zou na 3 of 4 dagen al voorbij zijn. De affiches moeten aan mensen tonen dat we voorzichtig moeten zijn, dat we niets moeten doen om Rusland te provoceren.”

Die boodschap is volgens de oppositie pure manipulatie. “Georgische Droom doet er alles aan om aan de macht te blijven”, zegt oppositiepoliticus Dimitri Tskitishvili aan VRT NWS. “In het begin wilden ze wel verandering, maar nu zijn ze alleen maar van plan om de oppositie te arresteren en op te doeken.”

Georgische Droom wil inderdaad de grootste oppositiepartij, van de voormalige president Saakashvili, laten verbieden door het Grondwettelijk Hof, wegens vermeende mensenrechtenschendingen. “Als Georgische Droom deze verkiezingen opnieuw wint, dan zullen de volgende verkiezingen eruitzien zoals in Wit-Rusland", zegt de oppositie. Dat wil zeggen, zonder oppositie dus.

In december 2023 kreeg Georgië van de Europese Unie de status van kandidaat-lidstaat. Maar door de wetten over buitenlandse invloed op ngo’s en de wet tegen zogenoemde homopropaganda heeft de Europese Unie de gesprekken over toetreding voorlopig in de koelkast gestoken. Maar Georgische Droom is ervan overtuigd dat die obstakels uit de weg geruimd kunnen worden.  

“Het is niet aan politici om te beslissen of wetten ondemocratisch zijn of niet. Dat is aan rechtbanken, zoals het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Alleen dat kan beslissen of deze wetten in strijd zijn met Europese normen. Ik denk dat als we die open dialoog aangaan met de Europese Unie, ons toetredingsproces weer op gang kan komen.”

Binnen de EU heeft Georgië ook een bekende bondgenoot: Hongarije. Het lijkt er dan ook op dat Georgische Droom zich een lidmaatschap voorstelt naar Hongaars voorbeeld. De burgmeester van Tbilisi verwoordde het als volgt: “De Georgische regering zal volgens de Georgische regels spelen. We zullen ons baseren op de belangen van ons land, van onze mensen." De vraag is of de Europese Unie daarmee akkoord zal gaan.

De oppositie biedt een ietwat vaag alternatief: een technocratische regering, geleid door de president, die in een jaar tijd de brokken lijmt met Europa, en dan nieuwe verkiezingen uitschrijft. Die zouden dan niet enkel moeten gaan over geopolitiek, maar ook over binnenlandse thema’s, zoals onderwijs en gezondheidszorg, bijvoorbeeld.

Afwachten wat de Georgische kiezer morgen beslist.