Noordzee was vroeger een 'hotspot' voor oesterbanken, tot de Engelsen ze in 1870 wegvisten

Van Denemarken tot de Middellandse Zee: langs de hele Europese kustlijn waren vroeger oesters te vinden. Goed voor een oppervlakte van 1,7 miljoen hectare, vond een nieuwe studie van de universiteit van Exeter en universiteit van Edinburgh .

Die omvang hebben de onderzoekers in kaart gebracht aan de hand van historische documenten zoals kranten, boeken, reisverslagen, zeekaarten, vroege wetenschappelijke onderzoeken en interviews met vissers. Die combinatie aan informatiebronnen laat toe om de vergane rijkdom aan oesterbanken in te schatten.

Bekijk: de onderzoekers brachten de oesterrijke gebieden aan de Europese kust in kaart

"Dat waren vooral gebieden met veel kleine algen in het water, want daar leven de oesters van", zegt Floris Bennema, bioloog en mede-onderzoeker, in 'Nieuwe feiten' op Radio 1. "Het moeten ook gebieden zijn waar niet te veel beweging is. Als grote zandhopen worden verplaatst, heeft dat zijn invloed en kunnen ze er niet groeien. Vooral slikkige gebieden met veel plankton zijn ideaal voor de oester."

Door menselijke activiteit, en vooral overbevissing, verdwenen ze aan de Europese kusten. "Hier en daar zijn ze er nog wel, maar de laatste jaren zijn er andere soorten oesters naar Europa gebracht door oestervissers. Die zijn min of meer uit de hand gelopen", klinkt het. "De platte oesters zijn vervangen door Pacifische soorten. Maar in de enorme stukken waar ze vroeger waren, liggen zelfs die nieuwe soorten niet."

Ook voor de Belgische kust waren veel van die platte oesters te vinden, met de Noordzee als ware hotspot. "Met name in de diepte bij de Hinderbanken (een groep zandbanken grotendeels gelegen in het Belgische deel van de Noordzee, nvdr) waren er behoorlijke hoeveelheden oesters. Men spreekt over enkele miljoenen diepzeeoesters."

"Die zijn helaas rond 1870 in zo’n 5 jaar weggevist door gespecialiseerde Engelse vissers", weet Bennema. "Ze werden vervolgens naar Londen gebracht en opgegeten." Maar dat was niet per se decadent: oesters waren armeluiskost.

"In Londen werden rond 1860 ongeveer 7 miljoen oesters opgegeten. Ze werden geserveerd in kroegen en op straat, vooral voor de arme arbeiders die weinig eiwitten binnenkregen. Ze waren een ideale voedselbron om gezond te blijven." Het luxueuze karakter kwam er pas toen de delicatesse schaarser werd.

Maar oesters zijn niet alleen lekker. Oesterbanken zijn ook belangrijk voor de biodiversiteit. "Oesters kunnen klompen vormen tot wel 5 stuks aan elkaar. Dat is een behoorlijke laag, waar ook veel andere soorten kunnen op- en tussengroeien. Dat vormt dan een hele gemeenschap." Daarnaast filteren oesterbanken ook het water.

Op dit moment is er geen natuurlijke populatie aan platte oesters te vinden in onze Noordzee. In 2022 werd wél voor het eerst weer een levende oester aangetroffen. Een schrale troost, wetende dat dat er vroeger wel tienduizenden waren.

Maar de laatste jaren is er veel onderzoek naar hoe die populaties weer kunnen floreren. Onder andere NORA (Native Oyster Restoration Allience), een groep van verenigde biologen uit verschillende landen, doet er onderzoek naar. "Die zoeken uit hoe oesters gebroed kunnen worden, om ze vervolgens uit te zetten."

Momenteel lopen er proefprojecten met oesterriffen in de Noordzee, wat de biodiversiteit ten goede moet komen. De riffen komen er op verschillende plaatsen op de bodem. De oesters zijn niet bedoeld om op te eten, maar om ander leven aan te trekken.