Meer en nieuwe ziektes: klimaatverandering heeft ook invloed op onze gezondheid

Een netwerk van Europese universiteiten wil de klimaatverandering integreren in medische opleidingen. Ook de KU Leuven schoof deze week in Berlijn mee aan tafel om het project verder vorm te geven. Volgens vicedecaan van de faculteit geneeskunde Jan Verbakel zien artsen nu al de gevolgen van klimaatverandering.

"We zien nu al dat een aantal infectieziektes zich verder verspreidt dan normaal. Denk aan ziektes die meekomen met muggen, zoals bijvoorbeeld malaria en dengue. We zien dat die ziektes zich nu ook in Europa verspreiden", aldus Verbakel. Door het veranderende klimaat gedijen muggen en andere ziekteverspreiders nu ook op plaatsen waar ze vroeger niet konden overleven.

Bovendien zijn ook bepaalde bacteriën en virussen gebaat bij warmere temperaturen. "We zien nieuwe varianten van virussen, die zich makkelijker verspreiden. Bij bacteriën zien we steeds vaker dat de huidige behandelingen niet afdoende zijn. Er treedt zogenoemde antimicrobiële resistentie op, wat betekent dat bijvoorbeeld antibiotica niet meer aanslaan."

Artsen spelen nu al in op het veranderend territorium van bepaalde ziektes. "Hersenencefalitis is een ontsteking van de hersenen die veroorzaakt wordt door een teek. Vroeger vaccineerden we reizigers die naar de Balkan gingen. Tegenwoordig vaccineren we al als je gaat wandelen in de Duitse bossen." 

Naast "nieuwe" ziektes, zullen we ook te maken krijgen met meer gevallen van gekende ziektes, zegt Verbakel. "Er is een link tussen milieuverontreiniging en kanker, en we zien nu al dat astma aan een opmars bezig is, door de slechte luchtkwaliteit." 

Ook extreme temperaturen hebben impact op onze gezondheid. "Denk aan hittestress, uitdroging en hitteberoertes. Die treffen vooral oudere mensen, kinderen en mensen met chronische ziekten", aldus Verbakel.

De universiteiten willen al deze uitdagingen implementeren in de opleiding geneeskunde. En er komt nog een extra uitdaging bij, want ook de geneeskunde kan en moet groener, aldus Verbakel. "Bij chirurgische ingrepen wordt heel wat materiaal gebruikt."

"Het is nuttig om artsen in spe te wijzen op hun eigen impact. Bijvoorbeeld als het gaat over de inzet van herbruikbare materialen. Er zijn veel technieken om materiaal te steriliseren, maar al te vaak zien we dat alles integraal in de vuilnisbak gaat. We hopen artsen bewust te maken van hun eigen impact."

Tot slot wijst Verbakel op het nut van zogenaamde groene voorschriften. "Een arts hoeft niet altijd medicatie voor te schrijven. Iemand met gewrichtspijn bijvoorbeeld is vaak gebaat bij lichaamsbeweging. Als we zo'n patiënt aanraden om elke dag een half uur in de natuur te gaan wandelen, dragen we ook bij aan een groener klimaat."