De winnaars van de gemeenteraadsverkiezingen zijn bekend, coalities worden gevormd en postjes verdeeld: wie mag zich straks burgemeester noemen, en wie schepen? Dat nogal vreemde woord in onze bestuurlijke organisatie is geen verwijzing naar de scheepvaart, leert dialectoloog Chris De Wulf. Wel naar de rechtspraak. "In de middeleeuwen hadden schepenen een dubbele functie."
Waarom we de sidekicks van de burgemeester 'schepenen' noemen
Elke woensdag gaat Peter Van de Veire in 'Goeiemorgen morgen!' (Radio2) samen met dialectoloog Chris De Wulf (UA) op zoek naar de oorsprong van bekende en minder bekende woorden in onze taal.
Schepenen hebben vandaag een bestuurlijke functie in de gemeenteraad van een dorp of stad, aan de zijde van de burgemeester – de eerste schepen is zijn plaatsvervanger, in geval van afwezigheid. De functie gaat al mee sinds de middeleeuwen.
Wat deed een schepen vroeger? Schepenen waren toen niet alleen bestuursleden, maar ook voorzitters van de rechtbank. Ze hadden onder meer de taak om samen naar getuigenissen te luisteren. Ze zaten als het ware de rechtbank van de stad voor. En ze konden dus ‘recht scheppen’, zoals dat heette. En dat werd dan 'schepen'.
Een schepen zat vroeger de rechtbank voor, luisterde en moest recht scheppen
Chris De Wulf, dialectoloog
Waren schepenen de enige personen met macht binnen het lokale bestuur? Nee, er waren ook andere soorten ambtenaars. In Antwerpen had je bijvoorbeeld een schout, dat is een afgeleide van het woord schuld. In Oost- en West-Vlaanderen was er op heel wat plekken een baljuw. In Limburg had je een drossaard. En in Brussel was er een amman, wat afgeleid is van ambtman.
Hoe zat dat dan met de burgemeester? Misschien verrassend, maar dat beroep is over het algemeen minder oud dan dat van schepen. Niet elke stad had trouwens een burgemeester. Behalve Antwerpen. Daar bestaat het ambt al sinds de jaren 1400. Sterker nog: er waren 2 burgemeesters. Een binnen- en een buitenburgemeester. De ‘binnenburgemeester’ was verantwoordelijk voor de rechtspraak, de ‘buitenburgemeester’ hield zich bezig met het politieke bestuur.
Schepenen hebben vandaag gelukkig geen bevoegdheid meer om recht te spreken. Dat is een gevolg van de Franse Revolutie, en de scheiding der machten. Vandaar dat een schepen nu alleen nog een bestuursfunctie heeft.
Waar komt de term 'schepen' vandaan? "Het waren niet alleen bestuursleden, maar ook rechters"