Alle EU-lidstaten kampen met hetzelfde probleem: ze slagen er niet in om de meeste uitgeprocedeerde asielzoekers terug te sturen naar hun land van oorsprong. Ongeveer 80 procent blijft in Europa, onder meer omdat ze in hun eigen land niet meer welkom zijn. Verschillende landen willen nu dat er buiten de Europese Unie centra komen waar deze mensen worden opgevangen. De 27 Europese regeringsleiders bespreken dit vandaag op een Europese top in Brussel.
Sturen EU-landen binnenkort uitgeprocedeerde asielzoekers naar "terugkeerhubs" buiten de EU?
Rob Heirbaut
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
De druk op de Europese buitengrenzen daalt, dat blijkt uit cijfers van Frontex dat verantwoordelijk is voor die buitengrenzen. Toch beheerst migratie de politieke agenda in verschillende EU-lidstaten.
Zo voerde Duitsland grenscontroles in tegen illegale migratie en terrorisme, na een aanslag in Solingen, en het verkiezingssucces van de radicaalrechtse partij AFD. Ook de Nederlandse regering wil een strenger asielbeleid gaan voeren, en liet aan de Europese Commissie weten dat het ook op termijn helemaal uit het Europese asiel- en migratiebeleid zou willen stappen.
Italië nam deze week een asielcentrum in Albanië (dat geen lid is van de Europese Unie, red.) in gebruik. De Italiaanse premier Giorgia Meloni zegt zo de druk op Italië te willen verminderen. En de Poolse premier Donald Tusk kondigde zaterdag aan dat Polen tijdelijk wil stoppen met het behandelen van asielaanvragen.
"Innovatieve oplossingen", bovenop het Migratiepact
Nog maar enkele maanden geleden werd het Europese Migratiepact goedgekeurd. Wie dacht dat de migratiediscussie hierdoor naar de achtergrond zou verdwijnen, heeft zich misrekend. Het Migratiepact voert een nieuwe, snelle asielprocedure in aan de buitengrenzen (bijvoorbeeld in Italië en Griekenland). Het zou moeten voorkomen dat mensen zonder papieren doorreizen naar bijvoorbeeld Duitsland, Nederland of België.
Het pact staat of valt met de vraag of men erin slaagt om mensen die geen asiel krijgen, terug te sturen. Net op dat punt wil een grote groep van lidstaten dat er aan "innovatieve oplossingen" wordt gedacht. Zoals: "terugkeercentra" in landen buiten de Europese Unie. Wie afgewezen wordt, maar niet naar zijn land van oorsprong kan, zou in zo'n terugkeercentrum terechtkomen.
Opvallende steun van Ursula von der Leyen
Voorstellen over "terugkeercentra" en "ontschepingsplatforms" doken al in 2018 op. De Europese Commissie kwam toen tot de conclusie dat Europese regels het onmogelijk maken om mensen tegen hun wil naar een land te sturen waar ze niet vandaan komen. Huidig Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen merkt nu echter dat heel veel landen achter het idee blijven staan.
Daarom liet ze in een brief aan de regeringsleiders weten dat ze de "terugkeercentra" wil blijven bestuderen. En dat ze lessen wil trekken uit de asielcentra die Italië in Albanië heeft opgericht. Ze wil ook een nieuwe Europese "terugkeerwet", die onder meer uitgeprocedeerde asielzoekers verplicht om mee te werken aan hun terugkeer.
Volgens de Spaanse krant El País gaat alvast één regeringsleider zich verzetten tegen de oprichting van dergelijke "deportatiecentra": de Spaanse sociaaldemocratische premier Pedro Sanchez.
De Spaanse regering vindt dat in dergelijke centra buiten de EU de kans op mensenrechtenschendingen groot is. En de centra kosten ook een hoop geld. Dat geld investeer je beter in afspraken met landen van oorsprong, of in landen waar veel migranten aan hun oversteek van de Middellandse Zee beginnen, vindt Sanchez.
Geen beslissing te verwachten
De Europese regeringsleiders gaan er vandaag over discussiëren, maar een beslissing valt niet te verwachten. Intussen beginnen sommige EU-landen al op eigen houtje met de zoektocht naar een land dat als "terugkeercentrum" wil dienen.
Nederland ziet wel wat in Oeganda als terugkeerhub voor Afrikanen die in Nederland geen asiel kregen. Duitsland wil afgewezen Afghanen naar Oezbekistan sturen. Van de Europese Commissie hoeven ze dus niet veel tegenwind te verwachten.
Mensenrechtenorganisatie Amnesty International vindt het "schandelijk" dat de Europese Commissie zo'n bocht van 180 graden heeft gemaakt.
Terugkeerhubs, wat vindt België daarvan?
Ontslagnemend staatssecretaris voor Asiel en Migratie Nicole de Moor (CD&V) zegt dat ons land "met een open geest wil kijken naar de verschillende pistes die op tafel liggen". Ze wijst op het belang van het Europese Migratiepact. "Maar we hebben meer nodig dan het pact: je moet ook partnerschappen gaan afsluiten met landen van herkomst, met transitlanden, om dat meer onder controle te krijgen en die druk naar omlaag te krijgen."
Ze ziet dat de terugkeercijfers elk jaar omhoog gaan, maar ook dat dat niet lijkt te volstaan. "Ik kan u zeggen: na 4 jaar zijn de nationale recepten om dat op te lossen zo goed als op. En als je dan nooit eens bereid bent om een ander kookboek open te slaan, gaat het niet lukken. Maar dat betekent niet dat het eender welk recept mag zijn. En voor mij moet er in dat recept altijd het ingrediënt zitten dat je respect hebt voor fundamentele rechten en dat je mensen blijft beschermen die bescherming nodig hebben wanneer ze vluchten voor oorlog of voor politieke vervolging."
Ontslagnemend premier Alexander De Croo (Open VLD) is alvast geen voorstander. "Die hubs hebben in het verleden getoond dat dit eigenlijk weinig effect heeft", zegt hij. "Wat wel effect heeft, zijn de akkoorden die de voorbije maanden met derdelanden zijn gesloten." Volgens De Croo hebben die akkoorden geleid tot minder illegale migranten. "We moeten die akkoorden vernieuwen en gaan uitbreiden."
