We stemden meer met een voorkeurstem dan bij vorige verkiezingen: "Stuk vaker in Genk dan in Gent"

59.309. Dat is exact hoeveel stemmen Bart De Wever (N-VA) in Antwerpen zondag achter z'n naam kreeg. Daarmee is De Wever in absolute cijfers dé stemmenkampioen van de lokale verkiezingen. 

Bij de gemeenteraadsverkiezingen zondag brachten 4 op de 5 Vlaamse kiezers zo'n voorkeurstem uit op hun favoriete kandidaat. Dat betekent dat ze het bolletje aanduidden naast de naam van een specifieke politicus en niet gewoon bovenaan de lijst. Bij 1 op de 2 kiezers ging die voorkeurstem naar de lijsttrekker.

Dat heeft alles te maken met de nieuwe regels die afgelopen zondag bij de lokale verkiezingen zijn ingevoerd. "De grootste stemmentrekker van de grootste lijst binnen de coalitie wordt sinds deze verkiezingen automatisch de burgemeester", zegt politicoloog Bram Wauters (UGent), die de voorkeurstemmen analyseerde. "Daardoor heeft een kiezer veel meer macht met die voorkeurstem." 

"Door diezelfde regeling gaan partijen ook meer samenwerken in samengestelde lijsten. Daardoor gaan kiezers ook meer stemmen voor specifieke kandidaten van één van die partijen. En daarnaast weten we dat ook de afschaffing van de opkomstplicht meespeelt. Eerder onderzoek toont ook aan dat kiezers die thuisblijven vaker een lijststem zouden uitbrengen." 

Er zijn grote verschillen tussen de steden. Kijken we naar de 13 centrumsteden, dan werd er in Genk het vaakst een voorkeurstem uitgebracht, door 9 op de 10 kiezers. In Genk woedde voor de lokale verkiezingen dan ook een hevige burgemeestersstrijd tussen Wim Dries (CD&V) en Zuhal Demir (N-VA). 

Maar dat was ook het geval in Gent, waar vooral Mathias De Clercq (Open VLD, kwam op met de samengestelde lijst Voor Gent) en Filip Watteeuw (Groen) in het oog sprongen. Toch werd er in Gent door minder dan 7 op de 10 kiezers een voorkeurstem uitgebracht. Daarmee bengelt Gent helemaal onderaan in de Vlaamse rangschikking. 

"Het is gissen hoe dat komt. Maar ik denk dat een van de redenen kan zijn dat Wim Dries voor CD&V en Zuhal Demir voor de N-VA allebei het onbetwiste gezicht van hun partij waren. Kijk je enkel naar de lijsten van CD&V en N-VA in Genk, dan brachten 8 op de 10 kiezers voor die partijen een voorkeurstem uit op één van die 2 kandidaten", aldus Wauters. 

"Dat is anders in Gent. Daar zie je bijvoorbeeld bij Groen dat Hafsa El-Bazioui meer voorkeurstemmen haalde dan lijsttrekker Filip Watteeuw. Ook bij de lijst Voor Gent (een samengaan tussen Open VLD en Vooruit, red.) werd relatief vaak op een andere kandidaat dan lijsttrekker Mathias De Clercq gestemd, of werd een lijststem uitgebracht. Bij die 2 lijsten in Gent gaf minder dan 4 op de 10 kiezers een voorkeurstem aan de lijsttrekkers." 

"Daarnaast ligt het mogelijk ook aan de kandidaten van andere lijsten: in Genk heb je ook andere bekende kopstukken, zoals Chris Janssens van Vlaams Belang. In Gent is er misschien enkel nog Anneleen Van Bossuyt van de N-VA als bekend gezicht. En tot slot brengen Limburgers traditioneel relatief vaak een voorkeurstem uit." 

Hieronder vind je de gemeenten waar procentueel het vaakst een voorkeurstem werd gebruikt en de gemeenten waar dat het minst vaak gebeurde. Daarbij kijken we - in tegenstelling tot de tabel hierboven - niet enkel naar de centrumsteden. 

In de kleine gemeente Mesen in de Westhoek bracht nagenoeg elke kiezer een voorkeurstem uit. Die ging meestal naar Sandy Evrard, de lijsttrekker van de lijst MLM. In totaal kreeg de man 419 voorkeurstemmen. In absolute aantallen niet zoveel, maar procentueel wel de kampioen van Vlaanderen. Zijn partij kon alle zetels in de gemeenteraad binnenhalen.