Op sociale media beweren sommigen dat de Israëlische aanval op de site van het Al Aqsa-ziekenhuis in Gaza in scène is gezet, maar dat klopt niet. Hoe kan je nu te weten komen of de beelden echt zijn? We geven enkele tips aan de hand van de locatiegegevens, de getuigenissen en de verklaringen van officiële overheden.
Gruwelijke beelden uit Gaza onterecht in vraag gesteld: Maar hoe check je dat nu?
In het kort
Wat? Onze redactie kreeg een vraag over de vreselijke beelden van een aanval van het Israëlische leger op een ziekenhuiscomplex in Gaza. Die tonen onder meer een man die levend verbrandt. Toch beweren sommigen dat de aanval in scène is gezet met acteurs en in een studio. Hoe kan je zelf onderzoeken welke versie waar is?
Maar? De aanval op de site van het Al Aqsa-ziekenhuis heeft wel degelijk plaatsgevonden en dat kan je op verschillende manieren te weten komen. Aan de hand van de beelden kunnen we bewijzen dat het om dit ziekenhuis gaat, en er geen sprake is van een filmstudio. Bovendien bevestigt het Israëlische leger zelf dat het er een aanval heeft uitgevoerd. Tot slot zijn er talrijke onafhankelijke getuigenissen van de aanval.
"Bekijk deze video die onomstotelijk bewijst dat de recente vermeende verbranding van Palestijnen in het Al Aqsa-ziekenhuiskamp verzonnen is uit Pallywood-propaganda in een studio met acteurs", klinkt het in sommige berichten op sociale media. Soms zijn de berichten meer dan 50.000 keer bekeken.
Naast de claims op sociale media kreeg onze redactie via e-mail ook de vraag binnen of de beelden van het brandende tentenkamp in Gaza wel echt zijn.
De aanval op het tentenkamp dicht bij het Al Aqsa-ziekenhuis in Deir-al-Balah, midden in de Gazastrook, heeft op 14 oktober aantoonbaar plaatsgevonden. Zo wordt de aanval door verschillende bronnen bevestigd en de brandende tenten zijn ook meermaals gefilmd door omstaanders. Die beelden zijn door VRT NWS geverifieerd. Maar hoe kan je zelf aan de slag met de beschikbare informatie?
1. Zoek de locatie van het ziekenhuis én van de beelden
De locatie van een video verraadt vaak al veel. Hoe werkt dat?
In sommige van de posts op sociale media wordt gesuggereerd dat het om opnames zou gaan in een studio. Analyse van de beelden laat echter toe om snel te zien dat het hier wel degelijk om het tentenkamp bij het Al Aqsa-ziekenhuis in Gaza gaat.
Wie op Google Maps naar het Al Aqsa-ziekenhuis gaat kijken, ziet geen tentenkamp. De beelden van Google zijn iets verouderd, want recentere satellietbeelden van Maxar, die OSINT-onderzoekers van Sky News deelden, tonen wel een tentenkamp .
Om te zien of we de beelden kunnen terugbrengen naar die locatie, bekeek VRT NWS verschillende video's van de aanval die online de ronde doen. We zochten met name naar video's waarin de persoon die filmt ook rondloopt. Op die manier zijn meer omgevingsdetails te ontdekken die dan kunnen worden teruggebracht naar de locatie van het ziekenhuis.
In een eerste video die we op Instagram vinden, is de brand van iets verder te zien. Het gebouw op de achtergrond (gele kader) met gsm-mast zien we ook in een video van de dag erna bij hetzelfde account. Rechts zien we het begin van een blauwe luifel (rode kader). In een volgende video van dat account loopt de man die filmt onder die luifel, naar de plek van de brand. Die luifel is ook te zien op de satellietbeelden van Google Maps.
In de video van een ander account zien we in het begin ook het gebouw met het gele kader. Iets later is de ingangsboog van het ziekenhuis te zien en nog later in de video loopt ook deze man onder dezelfde blauwe luifel naar de plek van de brand.
In de video van de dag nadien is naast het gebouw in het gele kader ook de restanten van de vernielde blauwe luifel rechts in beeld te zien. Iets later in de video komt ook het hoofdgebouw van het ziekenhuis (groene kader) in beeld.
Een andere video die de ravage de volgende dag toont, laat een andere hoek zien, met het hoofdgebouw van het ziekenhuis op de achtergrond. Deze video toont ook een bank die in een van de video’s van de brand goed te zien is.
Door dit soort omgevingsdetails in de verschillende video's terug te vinden, kunnen we vaststellen dat al deze video's op dezelfde plek gemaakt zijn. Deze details kunnen we dan ook nog eens terugvinden op satellietbeelden van het ziekenhuis.
Het hoofdgebouw van het ziekenhuis zit ook in de video's en dat is een gebouw dat duidelijk herkenbaar is. Het lijdt dus geen twijfel dat al deze video's aan het Al Aqsa-ziekenhuis zijn gemaakt.
2. Wat zeggen de autoriteiten?
Het kan ook altijd nuttig zijn om eens op te zoeken wat officiële autoriteiten zeggen over een bepaalde gebeurtenis.
In dit geval is het duidelijk: het Israëlische leger bevestigt zelf dat het een aanval heeft uitgevoerd op het ziekenhuiscomplex. In een verklaring op sociale media zegt de woordvoerder van het Israëlische leger op 14 oktober dat de aanval gericht was op, wat het beschreef als, een commandocentrum van Hamas in de buurt van het ziekenhuis.
"Kort na de aanval ontstond er brand op de parkeerplaats van het ziekenhuis, waarschijnlijk als gevolg van secundaire explosies", schrijft het leger. Die beweringen kunnen we niet verifiëren.
Ook het OCHA, het humanitaire bureau van de Verenigde Naties, heeft op 14 oktober 2024 een verklaring gepubliceerd. "Israëlische troepen hebben tenten aangevallen in de buurt van het Al Aqsa-ziekenhuis, in een gebied waar mensen uit het noorden van Gaza moesten verhuizen", staat er. "Minstens 4 mensen zijn verbrand. Tientallen anderen, onder wie vrouwen en kinderen, hebben ernstige brandwonden."
3. Vinden we nog andere getuigenissen?
Vind je meerdere, onafhankelijke getuigenissen over een bepaalde gebeurtenis, dan is de kans groter dat die effectief heeft plaatsgevonden.
Een voorbeeld: als bewijs voor "het in scène zetten van de aanval" zeggen sommige gebruikers op sociale media dat ze Saleh Aljafarawi op 1 van de video's hebben gespot. Aljafarawi is een Palestijnse zanger en influencer die al een hele poos video's over de situatie in Gaza deelt.
Sommigen op sociale media noemen hem ook 'Mr. Fafo' of 'Mr. Pallywood', omdat ze hem ervan beschuldigen zich meermaals als slachtoffer te hebben voorgedaan. Maar daar is geen bewijs voor, zeggen ook de Amerikaanse factcheckers van Politifact . Ook van deze aanval op het ziekenhuiscomplex postte Aljafarawi beelden op zijn sociale media.
Maar Aljafarawi is niet de enige die beelden van de aanval deelt. Op sociale media zijn meerdere video's van de brand in het tentenkamp te zien vanuit verschillende hoeken. Details uit deze video's komen allemaal overeen, wat aantoont dat ze authentiek zijn.
Bovendien doen er nog andere onafhankelijke beelden en getuigenissen – die losstaan van Aljafarawi - de ronde over de aanval. Zo heeft het Britse medium Sky News kunnen spreken met de broer van de 19-jarige jongen die op een van de beelden levend verbrandt.
Aan de Britse openbare omroep BBC heeft Atia Darwish, een fotograaf in Gaza die enkele video's maakte die nadien ook door de BBC werden geverifieerd, verteld dat het een "grote schok" was en dat hij "niet in staat was om iets te doen" toen hij mensen zag verbranden.
En een getuige heeft verteld aan de Amerikaanse krant The Washington Post dat de tenten in brand vlogen toen verschillende explosies het gebied op zijn grondvesten deden daveren.
Conclusie:
De verontwaardiging is groot na een Israëlische aanval op een ziekenhuiscomplex in Gaza. Beelden van de verwoestende brand na de aanval, onder meer van iemand die levend verbrandt, gaan viraal.
Toch zijn er mensen die beweren dat de aanval in scène werd gezet. Die bewering beschouwen we als onwaar omdat er meerdere bewijzen zijn. Maar hoe kan je dat nu zelf nagaan?
Zoek de locatie op. In dit geval tonen locatiegegevens aan dat het gaat om het ziekenhuis waarvan sprake en niet om een filmstudio.
Kijk ook eens naar wat officiële instanties zeggen. Zo bevestigt het Israëlische leger zelf dat het er een aanval heeft gepleegd en heeft ook het humanitaire bureau van de VN een verklaring gepubliceerd over de aanval.
En zoek zoveel mogelijk onafhankelijke getuigenissen. In dit geval doen er zowel heel wat onafhankelijke beelden en getuigenissen de ronde over de aanval.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
