Heb je de voorbije weken en maanden het noorderlicht gemist? Geen nood, want volgens de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA is de kans groot dat we de komende tijd nog vaak op dat spektakel getrakteerd zullen worden. De zonnecyclus heeft immers zijn maximum bereikt, dat is de fase waarop de zonne-activiteit het grootst is.
Nog meer noorderlicht in het verschiet: zonnecyclus bereikt maximumfase, zegt NASA
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Normaal is het noorderlicht enkel in het noorden te zien, maar de voorbije weken en maanden kregen we ook bij ons opvallend vaak de kans om het te bewonderen. Een teken dat het maar blijft stormen op de zon. En dat kan, want net zoals op de aarde zijn er ook seizoenen op de zon. De zon wordt dan meer of minder actief. Om de 11 jaar piekt de activiteit op de zon en de afgelopen maanden bouwden op naar een maximum.
De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA , de Amerikaanse gespecialiseerde weerdienst NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration) en het internationale Solar Cycle Prediction Panel hebben gisteren kunnen bevestigen dat de zon nu de maximale fase in zijn cyclus heeft bereikt. En die fase kan nog een jaar aanhouden.
Wat is de zonnecyclus?
De zonnecyclus is de natuurlijke cyclus die de zon doormaakt bij de overgang van lage naar hoge magnetische activiteit. Ongeveer elke 11 jaar, op het hoogtepunt van de zonnecyclus, draaien de magnetische polen van de zon om. Op aarde zou dat zijn alsof de noord- en zuidpool elk decennium van plaats wisselen. De zon gaat dan over van een kalme naar een actieve en stormachtige staat.
Om te weten in welke fase van de cyclus de zon zich bevindt, registreren de NASA en de NOAA zonnevlekken , die gelinkt worden aan zonne-activiteit. Zonnevlekken zien er met een beetje verbeelding uit als sproeten. Het zijn koelere plekken op de zon, veroorzaakt door een concentratie van magnetische veldlijnen. Ze zijn de zichtbare onderdelen van actieve gebieden met intense en complexe magnetische velden op de zon. En die velden zijn de bron van stormen die het noorderlicht veroorzaken.
Door de zonnevlekken op te volgen, kunnen de NASA en de NOAA de voortgang van de zonnecyclus bepalen en voorspellen, en dus ook de zonne-activiteit.
Kannibaal-stormen
"Tijdens het zonnemaximum neemt het aantal zonnevlekken, en dus de hoeveelheid zonne-activiteit, toe", zegt Jamie Favors, directeur van het Space Weather Program bij de NASA. "Dit is voor ons een opwindende kans om meer te weten te komen over onze dichtstbijzijnde ster. En daarnaast veroorzaakt het ook echte effecten op aarde en in ons hele zonnestelsel."
Die "echte effecten", dat zijn de zonne-uitbarstingen of geomagnetische stormen. Dat zijn tijdelijke verstoringen van het magneetveld rond de aarde. Ze ontstaan wanneer heel veel geladen deeltjes van de zon heel snel tegen de atmosfeer botsen tijdens een zonnestorm. Is de storm krachtig genoeg, dan kan hij noorderlicht veroorzaken dat veel verder te zien is dan enkel in het noorden.
Dit jaar waren er al heel wat grote zonnestormen. In mei van dit jaar registreerde de NASA een G4-storm, de op een na krachtigste soort geomagnetische stormen. Het was een zogenoemde 'kannibaal-storm', die zo sterk was dat hij vorige stormen inhaalde en 'opat'. Het leidde tot een prachtig spektakel van noorderlicht dat ook bij ons goed te zien was.
De krachtigste zonne-uitbarsting in deze zonnecyclus tot nu toe dateert van begin deze maand. Op 3 oktober was er een uitbarsting van klasse X9.0, waarbij de letter X staat voor de krachtigste categorie van zonnevlammen. Het cijfer geeft de sterkte van de zonnevlam aan binnen deze categorie. Het was de krachtigste uitbarsting sinds 2017.
Wanneer valt de exacte piek?
"Dat we het zonnemaximum bereikt hebben, betekent niet dat dit de piek van zonne-activiteit is die we in deze zonnecyclus zullen zien", zegt Elsayed Talaat, directeur Ruimteweeroperaties bij de NOAA. "Hoewel het maximum is bereikt, zal de maand waarin de activiteit op de zon piekt, pas over enkele maanden of jaren kunnen worden bepaald." Wetenschappers kunnen de exacte piek maar identificeren als ze een blijvende vermindering in zonne-activiteit na die piek hebben geregistreerd. Nu al kunnen ze wel zeggen dat de laatste 2 jaar op de zon deel uitmaken van de actieve fase van de zonnecyclus, door het consequent hoge aantal zonnevlekken in die periode.
Verwacht wordt dat het zonnemaximum nog ongeveer een jaar zal duren. Daarna zal de zon weer 'kalmeren' en geleidelijk naar het zonneminimum terugkeren.
Bekijk: deze korte, Engelstalige video van de NASA toont hoe het zonnemaximum werkt:
Hoe zonnestormen het ruimteweer beïnvloeden
Zonnestormen kunnen de omstandigheden in de ruimte, bekend als het ruimteweer, sterk beïnvloeden. En dat kan gevolgen hebben voor satellieten en astronauten in de ruimte, maar ook op communicatie- en navigatiesystemen zoals radio en gps, en op elektriciteitsnetten op aarde.
De NASA en de NOAA bereiden zich voor op meer onderzoek naar en een betere voorspelling van ruimteweer . In december 2024 komt de Parker Solar Probe -missie van de NASA op zijn dichtste punt bij de zon. Daarmee kunnen wetenschappers ruimeweer rechtstreeks bij de bron onderzoeken. De Parker Solar Probe zal tijdens zijn missie de zon in totaal 3 keer heel dicht benaderen.
De NASA lanceert de komende maanden meerdere missies die moeten helpen om ruimteweer en de gevolgen ervan voor ons hele zonnestelsel beter te begrijpen. Ruimteweervoorspellingen zijn van cruciaal belang voor onder meer het Artemis-programma, dat opnieuw astronauten op de maan wil zetten. De NASA hoopt de blootstelling van astronauten aan ruimtestraling te kunnen verminderen.
