Op vier plaatsen in Vlaanderen lopen onderzoeken naar het ronselen van volmachten. Dat is nog maar sinds deze lokale verkiezingen strafbaar. Wat zijn precies de regels rond volmachten? En wat betekenen die onderzoeken voor de geldigheid van de verkiezingen?
Vier onderzoeken naar ronselen van volmachten: wat betekent dat voor de geldigheid van de verkiezingen in die gemeenten?
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
Niet enkel in Ninove voert het parket een onderzoek naar mogelijke verkiezingsfraude. Ondertussen is duidelijk dat ook in Veurne, Turnhout en Alken een klacht is binnengekomen over het ronselen van volmachten. De onderzoeken lopen.
Enkele jaren geleden verstrengde de Vlaamse regering de regels voor volmachten. Verklaringen op eer zijn afgeschaft en het ronselen van volmachten is nu strafbaar.
Geen verklaring op eer meer mogelijk
De volmacht is in het leven geroepen om mensen die om één of andere reden niet fysiek naar het stembureau kunnen komen toch de kans te geven een stem uit te brengen. De volmachtkrijger kan dan in zijn of haar plaats gaan stemmen.
Voor het geven van een volmacht heb je wel een geldige reden nodig. Die kan medisch zijn, maar ook als je moet werken op verkiezingsdag kan je een volmacht geven. Dat is ook zo wanneer je in het buitenland verblijft op de dag van de stembusgang.
Wie ziek is, heeft als bewijs een doktersattest nodig. Wie moet werken, moet een attest van haar of zijn baas kunnen voorleggen. Voor het eerst had je deze verkiezingen ook een bewijs nodig van je verblijf in het buitenland. Vroeger kon dat via een verklaring op eer.
De volmachtkrijger moet zich naar het stembureau begeven met het volmachtformulier en de bewijsstukken. Per persoon is maar 1 volmacht mogelijk, je kan dus niet in naam van pakweg 5 mensen gaan stemmen.
Ronselen voor het eerst strafbaar
Het is een publiek geheim dat veel politici azen op volmachten. Ze verzamelen die en verdelen die dan onder kandidaten en sympathisanten om mee te nemen naar de stembus.
Mensen van wie ze vermoeden dat ze niet kunnen gaan stemmen, roepen ze op om via volmacht toch voor hun partij te stemmen. Vaak bieden ze daarbij ook hulp aan bij het in orde brengen van de documenten.
Daarover gaat bijvoorbeeld de klacht tegen Peter Roose, de politicus naar wie het onderzoek in Veurne loopt. "Geef gerust een seintje wanneer we het formulier samen met uw oproepingsbrief moeten komen ophalen", schreef hij in een brief. Roose beweert dat hij die enkel gestuurd heeft naar mensen die zelf om een volmacht gevraagd hebben.
Bij de vorige lokale verkiezingen klaagde Zorgnet Icuro aan dat politici in hun woonzorgcentra volmachten kwamen ronselen bij de bewoners, een bekend fenomeen. De koepelorganisatie drong toen aan op strengere regels.
Die kwamen er ook. Sinds de voorbije verkiezingen is stemmen ronselen voor het eerst strafbaar. Wie zich er schuldig aan maakt, riskeert een gevangenisstraf van 8 dagen tot een maand en/of een geldboete.
Wat is ronselen?
Het nieuwe kiesdecreet spreekt over ronselen wanneer iemand "stelselmatig personen aanspreekt of op een andere manier persoonlijk benadert om personen ertoe te bewegen het formulier voor de volmacht te ondertekenen en af te geven".
Die definitie laat ruimte voor interpretatie. Paul van Miert (N-VA) – tegen wie de klacht in Turnhout werd ingediend – voegde bij zijn verkiezingsfolder een volmachtformulier. Volgens hem valt dat niet onder ronselen en deed hij niets strafbaars. Aan Het Laatste Nieuws vertelde hij dat hij daarover juridisch advies inwon bij zijn partij.
Ook Herman Matthijs, al jaren de voorzitter van de Raad voor Verkiezingsbetwistingen, denkt dat het moeilijk is om precies na te gaan wat ronselen is en wat niet. "Het verschil tussen volmachten vragen, aanbieden of ronselen, waarin zit dat? Bewijzen dat het om ronselen gaat, is heel moeilijk."
Opnieuw naar de stembus? Die kans is klein
De kans lijkt dan ook klein dat de huidige onderzoeken impact zullen hebben op de geldigheid van de verkiezingen.
Zelfs als het parket vindt dat de wet overtreden is en dus straffen worden uitgesproken, heeft dat geen rechtstreekse impact. Het parket kan geen beslissingen nemen over de verkiezingen.
Dat kan enkel de Raad voor Verkiezingsbetwistingen. Daar zijn voorlopig geen klachten ingediend. De Raad kan – wanneer hij de feiten zwaar genoeg vindt - beslissen om gemeenteraadsleden te schorsen, een hertelling te vragen of de verkiezingen ongeldig verklaren.
Mensen in Ninove of Veurne moeten zich nog niet meteen opmaken om opnieuw naar de stembus te trekken, maar helemaal uitgesloten is het ook niet. In 2019 moesten Bilzenaren opnieuw gaan stemmen omdat de verkiezingen van enkele maanden eerder ongeldig verklaard werden. De zaak ging niet om volmachten, maar andere onregelmatigheden bij het tellen.