Energiewaakhond CREG waarschuwt: elektriciteitsnet moet flexibeler worden om pieken in aanbod zonnestroom te kunnen opvangen

Het is de krant De Tijd die vandaag over de studie schrijft. Samengevat gaat het hierover: op dit moment wordt ons elektriciteitsnet soms tot zijn limieten gedreven. Op middagen met een overaanbod aan zonne-energie dreigen grote zonne- of windparken afgeschakeld te moeten worden als België er niet in zou slagen de overschotten te exporteren naar de buurlanden. Sinds 2021 is de capaciteit aan zonnepanelen in België meer dan verdubbeld tot intussen 10,3 gigawatt.

"We zien de afgelopen jaren een zeer sterke toename van het gebruik van hernieuwbare energiebronnen in onze elektriciteitsproductie", legt Nico Schoutteet van de CREG (Commissie voor de Regulering van de Elektriciteit en het Gas) uit aan VRT NWS.

"Op zich is dat een heel goeie zaak op het vlak van duurzaamheid en op het vlak van de diversificatie (spreiding) van energievoorzieningen en op het vlak van onze afhankelijkheid van duurdere fossiele energiebronnen. Maar er is vastgesteld dat er op zeer zonnige momenten, in combinatie met een lage vraag naar elektriciteit, een onevenwicht kan ontstaan tussen aanbod en vraag."

Samen met de windturbines, de kerncentrales en een aantal verbrandingscentrales wordt er dan soms meer elektriciteit geproduceerd dan nodig is. En dat kan leiden tot een overbelasting van het elektriciteitsnet. 

Op de groothandelsmarkt leidt dat ook tot negatieve prijzen voor elektriciteit. Negatieve stroomprijzen moeten consumenten op die momenten aanmoedigen toch meer te verbruiken en het surplus weg te werken. Die negatieve prijzen zijn er wel enkel voor gebruikers met een dynamisch elektriciteitscontract. Nooit eerder zijn die prijzen al zo vaak negatief geweest. 

"Tot en met eind september zaten we aan 369 uren met negatieve prijzen", gaat Schoutteet in detail. "Dat is ongeveer iets meer dan een verdubbeling ten opzichte van hetzelfde moment vorig jaar. 369 uren is ook al een duidelijke aanscherping van het record van vorig jaar op het einde van het jaar, toen zaten we aan 222 uren." 

Voor Elia, de transmissienetbeheerder van het Belgische hoogspanningsnet, wordt het daardoor steeds moeilijker om het net in balans te houden. De CREG detecteerde dit jaar in België al 39 kwartieren waarin alle energiebedrijven samen te weinig balanceringscapaciteit aanboden om op het laatste moment vraag en aanbod nog op elkaar te kunnen afstemmen. 

Op 9 juni bijvoorbeeld kreeg Elia het ­overaanbod aan zonne-energie ’s middags niet volledig weg­gewerkt, zelfs niet nadat de net­beheerders in de buurlanden te hulp waren geschoten.

Er is in België weinig of geen buffer beschikbaar om in realtime grotere onevenwichten dan die van afgelopen zomer te corrigeren, klinkt het. 

"Als dat zeer kort is, is dat op zich geen ramp", legt Schoutteet uit. "Elia doet er alles aan om elke seconde het evenwicht tussen vraag en aanbod te herstellen. De risico's die we hebben vastgesteld, hebben zich voorgedaan onder vrij gunstige omstandigheden, deze zomer was minder zonnig dan normaal. Maar naar de toekomst toe zien we het wel als een risico."

Een onevenwicht op het net kan tot grote problemen leiden. "Het elektriciteitssysteem moet altijd in evenwicht blijven. Er moet even veel worden geproduceerd als er wordt geconsumeerd, anders kan dat tot grote problemen leiden voor de netbeheerder." 

Als die ­situatie zou escaleren gaan elektrische apparaten, machines én de elek­triciteitscentrales zelf sneller ­draaien en kan dat in een extreem geval leiden tot black-outs. 

Het elektriciteitsnet moet dan ook flexibeler worden om pieken en dalen in het aanbod te kunnen opvangen, zegt Nico Schoutteet. Het kan bijvoorbeeld helpen als batterijparken of slim aangestuurde thuisbatterijen productiepieken aan zonne-energie absorberen. 

"Die flexibiliteit kan op verschillende niveaus worden gevonden, aan vraag- of aanbodzijde. Bij residentiële afnemers of bij grote industriële verbruikers, maar ook op nationaal of internationaal niveau."