Bij het onderzoek naar mogelijke verkiezingsfraude in Ninove heeft het parket alle volmachtformulieren in beslag genomen, om na te gaan of er een probleem is met de gebruikte volmachten. Het onderzoek gaat over het ronselen van stemmen en mogelijk vervalste doktersattesten. Ook in andere provincies waren er incidenten met volmachten.
Parket neemt alle volmachtformulieren in beslag in onderzoek naar verkiezingsfraude in Ninove
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
Nog voor de stemmen zondag volledig geteld waren, maakte het parket van Oost-Vlaanderen bekend dat het een opsporingsonderzoek geopend had naar verkiezingsfraude bij de stembusgang in Ninove. Het parket heeft alle volmachtformulieren die afgelopen zondag gebruikt zijn in beslag genomen. Op basis daarvan loopt nu een onderzoek om na te gaan of er in Ninove gesjoemeld is met volmachten.
Het parket doet zowel onderzoek naar het ronselen van volmachten als het gebruik van mogelijk vervalste doktersattesten voor die volmachten. Als je te ziek bent om zelf te gaan stemmen, kan je een doktersattest vragen om een volmacht te geven.
Zondag zou er opgemerkt zijn dat er iets niet klopte met de attesten. Een vrederechter - die toezicht houdt op het correct verloop van de stembusgang - maakte daarvan melding bij het parket. Het onderzoek moet nu uitwijzen of er onregelmatigheden zijn. En of die opzettelijk gebeurd zijn. In dat geval zou het gaan om schriftvervalsing.
Ook in andere provincies voert parket onderzoek rond volmachten
Ook het West-Vlaamse parket heeft een onderzoek geopend naar onregelmatigheden met volmachten. De oppositie beschuldigt Peter Roose (Veurne Plus) - tot gisteren burgemeester in Veurne - van het ronselen van volmachten. Roose zelf houdt vol dat hij recht in zijn schoenen staat.
Vlak voor de verkiezingen was er al commotie rond het ronselen van volmachten in Veurne. Volgens de oppositie zou aftredend burgemeester Peter Roose met een brief stemmen hebben geronseld. Iets wat Roose zelf ontkent. Het parket van West-Vlaanderen is intussen een onderzoek gestart, maar kan voorlopig geen verdere informatie kwijt. "Ik wacht het onderzoek af", zegt Roose.
In Turnhout ontstond er dan weer ophef over de verkiezingsfolder van Paul van Miert (N-VA/CD&V). Hij voegde bij de folder een volmachtformulier. Oppositiepartij Vlaams Belang diende klacht in, er loopt een onderzoek.
Voor het eerst strafbaar
Het ronselen van volmachten was lang een courante praktijk. Kandidaten vragen daarbij aan mensen of ze in hun plaats op hun eigen partij mogen stemmen. In het verleden trokken Jean-Marie Dedecker en Filip Dewinter (Vlaams Belang) zelfs naar het Spaanse Benidorm om er de Vlamingen te overtuigen een volmachtformulier mee terug naar België te geven.
Wat is een volmacht?
Wie niet kan gaan stemmen maar toch zijn stem wil uitbrengen, kan gebruik maken van een volmacht. Je geeft op die manier iemand anders de toestemming om in jouw plaats te gaan stemmen. Dat kan niet zomaar, je hebt er een medisch attest of bewijs van je werkgever voor nodig.
Deze lokale verkiezingen is volmachten ronselen voor het eerst strafbaar. Wie zich er schuldig aan maakt, riskeert een gevangenisstraf (van 8 dagen tot een maand) en/of een geldboete. Maatregelen zoals het hertellen of nietig verklaren van de verkiezingen kan de rechter niet opleggen.
D'haeseleer maakt geen geheim van zijn volmachten
Het Oost-Vlaamse parket geeft voorlopig geen details vrij over over het onderzoek in Ninove. Iedereen in de stad kijkt echter richting Forza Ninove, de partij van de net verkozen burgemeester Guy D'haeseleer.
D’haeseleer maakt er zelf geen geheim van dat die volmachten belangrijk zijn om extra stemmen binnen te halen. "Kunt u niet gaan stemmen? Geef uw stem aan Forza Ninove" staat te lezen in de verkiezingsfolder die D’haeseleer aan de Ninovieters bezorgde.
Wie naar het vermelde telefoonnummer belt, krijgt bezoek van Forza Ninove om samen de documenten in orde te brengen. Ook op de Facebookpagina van de partij zijn gelijkaardige oproepen te vinden.
"Dat is niet actief ronselen. Wij hebben bekendgemaakt dat mensen met ons contact konden opnemen. Mensen hebben dat gedaan. Maar het initiatief komt dus van die mensen en niet van ons", aldus D'haeseleer. "Of dat ook gebeurd is op andere manieren dan die folder? Uiteraard niet."
Via sms en in het woonzorgcentrum
VRT NWS heeft verschillende anonieme getuigenissen van mensen die ongewild persoonlijk benaderd werden om een volmacht aan Forza Ninove te geven. Daarover zouden ook meerdere meldingen gemaakt zijn bij de Stad Ninove.
De getuigenissen tonen hoe de partij op verschillende manieren volmachten zou proberen te bemachtigen.
Dat gebeurt bijvoorbeeld via een sms die onze redactie onder ogen kreeg. Daarbij wordt dezelfde formulering als in de folder en op sociale media gebruikt.
Op welke schaal zulke sms'en verspreid zijn, is onduidelijk. D’haeseleer verzamelt op grote schaal persoonlijke gegevens – zoals het telefoonnummer – van (potentiële) kiezers. Wie naar de site van Forza Ninove surft, kan niet naast een invulformulier kijken om je gegevens achter te laten.
Het verzamelen van volmachten zou ook fysiek gebeuren. Een Ninoofs woonzorgcentrum bevestigt ons dat iemand van de partij langskwam in een poging om bewoners te spreken over het geven van een volmacht. De directie rook onraad en greep in.
Veel oudere mensen zijn fysiek niet in staat om zich naar het stembureau te begeven. Een volmacht is voor hen de enige manier om te stemmen. Forza Ninove lijkt zich te focussen op oudere mensen. Een inwoner van Ninove legt uit hoe haar moeder "op zeer agressieve wijze" benaderd werd door een kandidaat op de Forza-lijst. Dat de vrouw weigerde, zou haar niet in dank zijn afgenomen.
D'haeseleer ontkent formeel dat hij volmachten heeft geronseld. Volgens hem zijn het net de andere partijen die zich er schuldig aan maken: "Wij zijn niet van deur tot deur geweest om volmachten te ronselen. Ik heb wel weet van bepaalde partijen die dat wel gedaan hebben in rustoorden. Ik ga daar niet over uitweiden. Ik ga zien hoe het onderzoek loopt."
Wat is de definitie van ronselen?
Of die praktijken juridisch vallen onder het ronselen van volmachten is aan het parket. Het kiesdecreet zegt dat iemand de wet overtreedt wanneer hij of zij "stelselmatig personen aanspreekt of op een andere manier persoonlijk benadert om personen ertoe te bewegen het formulier voor de volmacht te ondertekenen en af te geven".
Die formulering laat ruimte voor interpretatie. Bij de parketten is te horen dat daarover onduidelijkheid is, aangezien het voor hen de eerste keer is dat ze het fenomeen moeten onderzoeken en bestraffen.
Het verschil tussen volmachten vragen of ronselen, waarin zit dat? Ronselen bewijzen is heel moeilijk
Herman Matthijs, voorzitter Raad van Verkiezingsbetwistingen
"Het verschil tussen volmachten vragen of ronselen, waarin zit dat? Bewijzen dat het om ronselen gaat is heel moeilijk", zegt ook Herman Matthijs. Hij is al jaren de voorzitter van de Raad voor verkiezingsbetwistingen.
Ook die raad moet zich de komende weken mogelijk buigen over gesjoemel met volmachten. Al kan ze dat alleen op basis van een klacht van een kandidaat. Een dag na de verkiezingen is daar voorlopig nog geen sprake van. Bij de vorige lokale verkiezingen ontving de raad in de weken na de verkiezingen 50 klachten.
In tegenstelling tot het parket kan de Raad voor verkiezingsbetwistingen de stembusgang wel nietig verklaren. Ze kan ook vragen om een hertelling of gemeenteraadsleden (tijdelijk) schorsen.
Opheldering voor benoeming in december
Volgens persagentschap Belga willen politie en gerecht snel vooruit met het onderzoek, omdat er duidelijkheid moet komen voor de eedaflegging van de burgemeesters in december. Als de Vlaamse regering het benoemingsproces opstart, moet de procureur-generaal een advies geven over de aangewezen burgemeester.
Het onderzoek is in handen gegeven van de federale gerechtelijke politie Oost-Vlaanderen, en niet de lokale politie van Ninove. Dat moet de onafhankelijkheid van het onderzoek waarborgen, omdat op het lokale niveau de burgemeester ook hoofd is van de bestuurlijke politie.