Het UZ Brussel heeft de voorbije 10 jaar verschillende grote uitbraken gehad van een ziekenhuisbacterie. De oorzaak? Resistente bacteriën in wasbakken. Dat blijkt uit onderzoek van Pano. Experts pleiten er al jaren voor om wasbakken naast bedden van patiënten weg te halen op de afdeling intensieve zorg, maar dat is nog niet gebeurd.
Wasbakken veroorzaken al 10 jaar ziekenhuisinfecties in het UZ Brussel: "Het is wachten tot de volgende uitbraak"
Elk jaar lopen in ons land meer dan 150.000 patiënten een ziekenhuisinfectie op. De bacteriën, virussen en schimmels die zo'n infectie veroorzaken, zitten soms op onverwachte plaatsen, zoals wasbakken, badjes en ander sanitair.
Bijna 10 jaar geleden, in 2015, doken de eerste vaststellingen op van een uitbraak op de afdeling intensieve zorg in het UZ Brussel. Onderzoek zegt dat 5 patiënten toen een bacterie opliepen, “die vermoedelijk dezelfde was als deze geïsoleerd uit de gootstenen".
Hoe komen ziekenhuisbacteriën terecht in een wasbak?
Ziekenhuisbacteriën gedijen goed in de afvoerleidingen onder wasbakken en in sifons, en komen dus wel vaker voor in ziekenhuissanitair. Dat komt omdat naast water en zeep, ook vloeistoffen zoals urine en bloed in de wasbakken terechtkomen. Die vloeistoffen kunnen resistente bacteriën bevatten. Ook resten van antibiotica komen soms in een wasbak terecht, waardoor de bacteriën nog resistenter kunnen worden.
Na verloop van tijd vormt zich in de leidingen een dikke slijmlaag vol met die resistente ziekenhuisbacteriën. Wanneer iemand dan de kraan van een wasbak gebruikt, komen door het opspattende water microscopisch kleine druppeltjes in de lucht terecht. Die druppeltjes, mét bacteriën, belanden op de patiënt, het verplegend personeel of materiaal dat in de buurt staat.
Professor en arts infectieziekten Isabel Leroux-Roels (UZ Gent) vergelijkt de wasbakken met een open riool. "Het is een vuile zone, en de zone van 2 meter rond de wasbakken moet je ook beschouwen als een vuile zone", zegt Leroux-Roels. "Daar mogen geen patiënten zijn, maar ook geen steriel materiaal dat nog gebruikt moet worden."
Voor alle duidelijkheid: je handen wassen in een ziekenhuis is niét gevaarlijk. Wasbakken kunnen enkel een probleem zijn als je erg ziek of verzwakt bent, en wanneer zo'n wasbak te dicht bij het bed van een patiënt staat. Ook over de wasbak thuis moet je je volgens Leroux-Roels geen zorgen maken.
Volgens Marc Noppen, CEO van het ziekenhuis, is de uitbraak van 2015 kordaat aangepakt. "We hebben maatregelen gezocht en dat was niet eenvoudig. Er bestaat geen handboek 'Wat te doen als de wasbak besmet is?'. Je moet dat zelf proefondervindelijk proberen op te lossen." Het ziekenhuis probeerde de wasbakken en leidingen te steriliseren en ontsmetten met verschillende chemische producten.
Maar in 2019 volgt een nieuwe uitbraak, opnieuw via wasbakken. Deze keer op de afdeling neonatologie, de plaats waar de couveuses staan voor te vroeg geboren baby's. In totaal testen maar liefst 36 kindjes positief op een ziekenhuisbacterie. 12 van hen worden ziek, 3 kindjes overlijden.
Sinds 2015 blijven de studies over de wasbakken in het UZ Brussel zich opstapelen. Ook recent nog verscheen een onderzoek van experts van het ziekenhuis over de aanhoudende problemen op de afdeling intensieve zorg. In deze studie is sprake van een "5 jaar durende uitbraak".
"We worden weggelachen"
Experts binnen het UZ Brussel die we kunnen spreken, pleiten al jaren voor het weghalen van de wasbakken op intensieve zorg. Zij willen enkel anoniem reageren.
"Die problemen met de wasbakken zijn al jaren bezig, en het blijft maar duren", zegt een van de experts. "Je kan eigenlijk maar 1 ding doen, en dat is die wasbakken weghalen. Maar we worden weggelachen, de wasbakken staan er nog altijd. Dat is allemaal bijzonder frustrerend."
"Ik begrijp dat de collega's gefrustreerd zijn", reageert Noppen. Hij wijst er wel op dat het ziekenhuis de voorbije jaren de handen vol had met de coronacrisis. "Onze afdeling intensieve zorg lag toen vol met covidpatiënten. En met alle respect, de aanwezigheid van een ziekenhuisbacterie in de wasbak was op dat ogenblik niet de primaire zorg. Mensen gingen op dat moment dood aan covid."
Nog steeds wasbakken op intensieve zorg
Ondanks het bewijs dat zich de afgelopen jaren heeft opgestapeld, zijn de wasbakken vandaag nog altijd in gebruik. Op 1 afdeling van intensieve zorg is er een proefproject, daar zijn de wasbakken recent afgesloten. Op de 3 andere afdelingen van intensieve zorg staan de wasbakken er wél nog, naast bedden met patiënten.
"Zolang de bacteriën daar zitten, is het wachten op de volgende uitbraak", zeggen de anonieme experts. "Het is een kwestie van tijd voor opnieuw patiënten besmet zullen geraken."
"Wij moeten ook alle ballen in de lucht proberen te houden", zegt Noppen. "Je kan niet voor elk probleem onmiddellijk de ideale oplossing realiseren. In een werkend ziekenhuis een hele sanitaire installatie verwijderen is niet zo simpel. Want dat is niet zomaar een wasbak uit de muur trekken hé."
In 2026 verhuist de afdeling intensieve zorg naar een nieuw gebouw. Daar zullen geen wasbakken meer naast de bedden staan. Al was dat eerst wél nog het plan. Op de originele plannen van de nieuwe afdeling stonden tot zeer recent nog altijd wasbakken naast de bedden van patiënten.
"Wij waren verbijsterd toen we op de plannen zagen dat er nog altijd wasbakken naast de bedden van patiënten stonden", reageert een van de anonieme experts. "Ze hebben die plannen pas recent aangepast. Dus je vraagt je dan wel af: wanneer worden wij nu eindelijk ernstig genomen?"
Het UZ Brussel laat nu in een bijkomende reactie weten dat het extra maatregelen zal nemen, nog voor de verhuizing naar het nieuwe gebouw. Maar het management heeft té lang gewacht om in te grijpen, aldus de experts.
Ook in andere ziekenhuizen uitbraken
Uitbraken met ziekenhuisinfecties zijn niet alleen een probleem in het UZ Brussel. Ook andere Belgische ziekenhuizen hadden de voorbije jaren te kampen met uitbraken gelinkt aan het sanitair.
"Ik heb regelmatig vergaderingen met collega's van andere ziekenhuizen", vertelt Leroux-Roels. "Ik weet dat bijna elk ziekenhuis al uitbraken heeft gehad door besmet sanitair. En ziekenhuizen die het nog niet hebben meegemaakt, zullen het ongetwijfeld nog meemaken."
"Het is bijzonder teleurstellend om vast te stellen dat jarenlange problemen in bepaalde ziekenhuizen niet ten gronde worden aangepakt en dat men liever wegkijkt en het onder de mat veegt", reageert professor Peter Messiaen, klinisch infectioloog in het Jessa Ziekenhuis en voorzitter van de Belgische Beroepsvereniging van Artsen-Specialisten in de Klinische Infectiologie.
Experts zijn het erover eens dat de aanpak en het voorkomen van ziekenhuisinfecties beter kan. "Ik denk dat het tijd is dat men beseft dat dit een investering is die zichzelf terugbetaalt", concludeert professor Leroux-Roels. "Want de impact van ziekenhuisinfecties is niet te overzien." Ze pleit dan ook voor een nationale richtlijn in verband met het gebruik van wasbakken in ziekenhuizen.
Wil je meer weten?
Het eerste onderzoek van het UZ Brussel verscheen in 2017. De problemen met de wasbakken werden de jaren daarop verder onderzocht in een tweede, grondigere studie .
Over de uitbraak op neonatologie verscheen in 2021 een onderzoek.
Een zeer recente studie van dit jaar spreekt van "een 5 jaar durende uitbraak" in het UZ Brussel. Een andere recente studie toont aan dat het ontsmetten van de leidingen met perazijnzuur maar tijdelijk werkt . De dikke slijmlaag vol bacteriën groeit altijd terug.
Regionaal nieuws uit Brussel en Vlaams-Brabant
Gepubliceerd:
