Niet alleen in Vlaanderen, ook in Brussel was de opkomst zondag historisch laag. Dat blijkt uit een analyse van politicologe Emilie van Haute (ULB) en VRT NWS. Ondanks de opkomstplicht kwam 1 op de 5 kiezers niet opdagen. Bovendien moeten niet-Belgische inwoners die willen stemmen zich eerst inschrijven, maar slechts een minderheid doet dat. Als je rekening houdt met deze groep zakt de opkomst in Sint-Gillis en Elsene onder de 50 procent.
In 2 Brusselse gemeenten ging minder dan de helft van de kiezers stemmen: hoe komt dat?
Sint-Gillis en Elsene. Het zijn 2 gemeenten in het zuiden van het Brussels Gewest waar de socialisten na zondag (opnieuw) de burgemeester leveren. Maar in beide gemeenten zal de nieuwe meerderheid een behoorlijk beperkt deel van de kiezers vertegenwoordigen.
Minder dan de helft van de inwoners die er mochten stemmen, bracht er immers ook effectief zijn of haar stem uit. "De coalities hebben daar een meerderheid van de zetels, maar vertegenwoordigen slechts een kleine minderheid van de kiezers", duidt politicologe Emilie van Haute van de ULB.
Een opvallende vaststelling, waar 2 belangrijke redenen voor zijn.
Slechts 1 op de 6 niet-Belgische kiezers schrijft zich in
Eerst moeten we kijken naar het totaal aantal burgers dat zijn of haar stem mag uitbrengen, de zogenaamde 'stemgerechtigden'. Dat zijn om te beginnen alle inwoners met de Belgische nationaliteit die ouder zijn dan 18 jaar. Voor hen geldt in Brussel nog steeds een opkomstplicht.
Eigen aan de Brusselse gemeenten is dat ze ook bijzonder veel inwoners tellen die niet de Belgische nationaliteit hebben. Ook zij mogen stemmen, als ze meerderjarig zijn én ingeschreven zijn bij de gemeente in kwestie. Voor nationaliteiten van buiten de EU geldt ook dat ze al langer dan 5 jaar wettig in België moeten verblijven.
In totaal telden de Brusselse gemeenten voor deze gemeenteraadsverkiezingen 241.417 EU-inwoners en 69.383 niet-EU-inwoners die voldeden aan deze voorwaarden. Opgeteld vormen zij maar liefst een derde van alle stemgerechtigden in Brussel.
Alleen moeten zij zich wel inschrijven om te mogen gaan stemmen. En daar knelt het schoentje: slechts 1 op de 6 niet-Belgische inwoners deed dat ook effectief. Daardoor bestond het kiespubliek al vóór de verkiezingen uit slechts 71,4 procent van alle stemgerechtigden.
"De registratie om te mogen stemmen kon maar tot eind juli. Daarnaast wonen heel wat niet-Belgen nog niet lang in Brussel, wat niet ideaal is voor hun sociale en politieke integratie", vertelt Van Haute. "Sommige gemeenten informeren de niet-Belgen ook onvoldoende. En ook de politieke partijen doen te weinig moeite om die kiezers te bereiken."
In Elsene en Sint-Gillis, waar de opkomst onder de 50 procent duikt, wonen vooral relatief veel mensen met Europese nationaliteiten. Het gaat dan bijvoorbeeld om hoogopgeleide expats.
Een deel van hen zal dus wellicht maar een aantal maanden of jaren in Brussel blijven. "Maar dat probleem stelt zich ook bij de Belgische kiezers", zegt Van Haute. "Er is in Brussel over het algemeen een erg hoge mobiliteit. Uit een studie blijkt dat meer dan 2 op de 3 inwoners pas de afgelopen 5 jaar in hun gemeente zijn gaan wonen."
Historisch lage opkomst, ondanks verplichting
In tegenstelling tot in Vlaanderen geldt in Brussel nog steeds een opkomstplicht. Dat betekent dat alle kiezers die ingeschreven zijn, verplicht zijn om naar het stemhokje te gaan. Wie dat niet doet, riskeert in principe een boete.
Toch kwam gisteren in het hele Brusselse Gewest bijna 1 op de 5 geregistreerde kiezers niet opdagen, goed voor een opkomst van 80,6 procent. Dat is meteen de laagste sinds de eeuwwisseling. Ter vergelijking: bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen in 2018 was er nog een opkomst van 84,3 procent.
Het slechtst scoren Sint-Jans-Molenbeek (76,3 procent), Brussel-stad (76,9) en Anderlecht (77,3), waar telkens bijna een kwart niet kwam opdagen. Oudergem (85,1) liet de hoogste opkomst optekenen, al ging ook daar meer dan 1 op de 7 ingeschreven kiezers niet naar het stemhokje.
Als je dat hoge aantal afwezigen optelt bij de vele niet-Belgische inwoners die zich niet eens inschrijven om te gaan stemmen, dan kom je op een opkomst van slechts 56,8 procent voor het hele Brusselse Gewest.
Anders gezegd: minder dan 6 op de 10 inwoners die mochten stemmen, gingen ook effectief naar het stemhokje. In Elsene en Sint-Gillis was dat dus zelfs minder dan de helft.
Ook hoog aantal blanco stemmen
Bovendien zegt dat nog niets over het uiteindelijke stemmenaantal. Want het feit dat iemand komt opdagen, betekent nog niet dat hij of zij ook effectief een stem uitbrengt voor een bepaalde lijst.
Het stemmen gebeurt in Brussel overal digitaal, dus ongeldig stemmen is niet mogelijk, maar het aantal blanco stemmen ligt wel overal een stuk hoger dan in Vlaanderen. In het hele Brusselse Gewest stemde 5,9 procent van de opgedaagde kiezers blanco.
Als we die blanco stemmers mee in rekening nemen, zien we dat van iedereen die mocht gaan stemmen in Brussel slechts een kleine 54 procent effectief stemde voor een bepaalde lijst.
Daarbij zakt naast Sint-Gillis en Elsene nu ook Etterbeek onder de helft (48,2 procent). Brussel-stad eindigt net op 50 procent. "Dan moet je je toch echt wel vragen stellen bij de legitimiteit van de gemeentecolleges", besluit Van Haute.
Regionaal nieuws uit Brussel en Vlaams-Brabant
Gepubliceerd: