Forza Ninove haalt 47,4 procent van de stemmen, maar wel een meerderheid van de zetels: hoe kan dat?

Bij bijna alle verkiezingen in België wordt het zogenoemde systeem D'Hondt gebruikt. Daarbij wordt het aantal stemmen dat iedere partij behaalt achtereenvolgens gedeeld door 1, 2, 3, 4 enzovoort. De zetels worden dan 1 voor 1 toebedeeld aan de hoogste quotiënten die je op die manier bekomt. 

Voor de gemeenteraadsverkiezingen ligt dat anders en geldt het systeem Imperiali. Daarbij worden de stemmenaantallen gedeeld door 1, 1,5, 2, 2,5 enzovoort. "Op die manier wordt de grootste partij bevoordeeld, want zij zal vaker opnieuw aan de beurt komen bij de zetelverdeling", zegt Moons.

"Het idee van een representatieve democratie is dat het aantal stemmen dat een partij krijgt zo goed mogelijk weerspiegeld wordt in het aantal zetels", gaat Moons verder. Maar via het systeem Imperiali wordt die verhouding dus wat scheefgetrokken.

Dat was ook de bedoeling toen de methode 100 jaar geleden werd ingevoerd: men wilde verbrokkelingen en machtsstrijden in de kiem smoren en gemeenten makkelijker te besturen maken.

In Vlaanderen bestaan er trouwens verschillende voorbeelden. Niet alleen in Ninove, maar ook bijvoorbeeld in Hoeilaart (47,9 procent), Nazareth-De Pinte (45 procent), Koksijde (44,7 procent) en Lanaken (44,6 procent) behaalde de grootste partij zondag een absolute meerderheid in zetels zonder een absolute meerderheid in stemmen.

"Veel absolute meerderheden zijn op die manier in zekere zin 'gecreëerd'", aldus Moons. In het verleden waren er zelfs extreme voorvallen, waarbij een partij met 38 procent van de stemmen de absolute meerderheid in de gemeenteraad bemachtigde. "Die partij kan dan in principe alleen regeren, hoewel meer dan 60 procent van de mensen niet op haar gestemd heeft."

Onder een ander kiesstelsel, zoals het systeem D'Hondt, klopt die verhouding beter. Volgens de berekeningen van Moons zou maar liefst 1/3 van de absolute meerderheden die bestonden in 2018 dankzij het Imperiali-systeem niet meer standhouden met het systeem D'Hondt. "Het is gewoon geen evenredig kiessysteem", besluit Moons.

Opvallend is ook dat machtspartijen zich wel degelijk bewust zijn van de kracht van zo'n stelsel. Toen de districtsraden in het jaar 2000 voor het eerst rechtstreeks werden verkozen, gebeurde dat volgens het systeem D'Hondt. Men koos toen voor dat stelsel, omdat men bang was dat het toenmalige Vlaams Blok een absolute meerderheid zou halen in onder andere Hoboken en Deurne.

Door voor een ander systeem te opteren, kon men die machtsovername dus afwenden.

Het systeem D'Hondt wordt in veel andere Europese landen gebruikt en dus ook in België bij de federale en regionale verkiezingen. Het Imperiali-systeem kreeg haast nergens navolging. Wordt het dan niet tijd dat voor de gemeenteraadsverkiezingen over de invoering van een andere methode wordt nagedacht?

"Dat zal niet snel gebeuren", zegt Moons. "De machtspartijen hebben daar helemaal geen baat bij. Kijk naar CD&V: zij zitten al heel lang in de Vlaamse regering en zouden dus kunnen proberen het stelsel te wijzigen. Maar dan zouden ze heel wat meerderheden op lokaal niveau verliezen."

Daarnaast heeft het Imperiali-systeem ook niet enkel nadelen. De methode zorgt ervoor dat er minder verbrokkeling is en meer kartelvorming. Zo vermijd je ellenlange coalitievormingen met allerlei kleine partijtjes die iets in de pap te brokken hebben. Nog een argument om het systeem in stand te houden dus.

Moons voorspelde overigens in januari al dat de toenmalige coalitie in Ninove opnieuw een meerderheid kon behalen door samen een kartel te vormen.

De cijfers lijken dat nu te bevestigen. Als Positief Ninove, Vooruit-Groen en N-VA een overeenkomst hadden gevonden en samen naar de kiezer waren gestapt, hadden zij tezamen inderdaad 52,6 procent van de stemmen kunnen halen. Zo'n kartel bleek uiteindelijk onhaalbaar.