In maar liefst 124 Vlaamse en Brusselse gemeenten is na zondag geen coalitie nodig omdat er een absolute meerderheid is. Dat is in ruim 40 procent van de gemeenten. Populaire burgemeesters, gezamenlijke lijsten en een uniek zetelverdelingssysteem vormen een deel van de verklaring.
Absolute meerderheid in 4 op de 10 gemeenten: "Gezamenlijke lijsten en populaire burgemeesters gingen met veel stemmen lopen"
Sinds zondag zijn er in 118 Vlaamse en 6 Brusselse gemeenten absolute meerderheden. Daar komen nog Lo-Reninge in West-Vlaanderen en Herstappe in Limburg bij. Daar was zelfs geen verkiezing nodig omdat er maar 1 lijst opkwam.
Ter vergelijking: in 2018 was er een absolute meerderheid in 109 gemeenten in Vlaanderen, zegt wiskundige aan de universiteit van Utrecht, Filip Moons in onze podcast Het uur van de Waarheid.
Misschien liegt jouw burgemeester: misleiding in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen
Populaire burgemeesters
Een mogelijke oorzaak voor de stijging ligt bij de populariteit van een aantal burgemeesters. West-Vlaanderen is met 39 absolute meerderheden koploper bij de provincies, voornamelijk dankzij 1 partij.
“West-Vlaanderen is bij uitstek nog steeds een CD&V-bastion", verklaart professor lokale politiek Herwig Reynaert (UGent) de cijfers. “Er zijn een aantal erg populaire burgemeesters die een groot deel van de kiezers voor zich konden winnen.”
Wat is een absolute meerderheid?
Een absolute meerderheid wordt bereikt als een lijst meer dan de helft van de zetels in de gemeenteraad in handen heeft. Daardoor hoeft deze partij geen coalitie te sluiten en kan die alleen besturen.
In de praktijk kiezen partijen die een absolute meerderheid hebben er soms toch voor een coalitie te sluiten om zo een meer comfortabele meerderheid te hebben.
Ook de vele gezamenlijke lijsten zijn een verklaring, weet professor Johan Ackaert van de UHasselt , expert in lokale besturen.
“In aanloop naar de verkiezingen waren er al heel wat groeperingen tussen partijen tot stand gekomen. Maar we kunnen ons wel de vraag stellen welke inhoud ze brengen? Is het louter om de macht en de burgemeester te doen? Of heeft het ook met inhoudelijke affiniteiten te maken?”
Er waren al heel wat groeperingen tussen partijen tot stand gekomen
Politicoloog Herwig Reynaert (UGent)
Bovendien is het sinds deze gemeenteraadsverkiezingen zo dat wie de meeste stemmen haalt in de grootste fractie, 14 dagen de tijd krijgt om een meerderheid te vormen. Lukt dat? Dan wordt die kandidaat ook automatisch burgemeester. Het is een systeem dat partijen in zekere zin aanmoedigt om samen te gaan.
Tot slot merkt Ackaert nog op dat het systeem-Imperiali - een systeem waarmee het aantal stemmen wordt omgezet in het aantal zetels - de grootste lijsten extra bevoordeelt.
Zo blijkt dat 52 van de 126 absolute meerderheden werd gehaald met minder dan de helft van de stemmen. Lijst ROX in Rotselaar haalde met ‘slechts’ 40 procent van de stemmen 52 procent van de zetels (13 van de 25) binnen. Dat is het laagste percentage stemmen van alle absolute meerderheden in Vlaanderen en Brussel.
Eenvoudiger besturen
Of het een goede zaak is dat er al een heel pak absolute meerderheden gevormd zijn? “Het maakt het bestuur er in ieder geval eenvoudiger op”, zegt Reynaert.
“De mensen weten voor welk partijprogramma ze kiezen en wat ze de komende jaren kunnen verwachten. Zolang er geen zogenaamde arrogantie van de macht opduikt, heeft dit het voordeel van de duidelijkheid.”
