Veel zittende burgemeesters beloond door de kiezer, Vlaams Belang levert voor het eerst een burgemeester: 5 conclusies na de lokale verkiezingen

De meeste opvallende trend was al vroeg op de dag duidelijk: de lage opkomst bij deze verkiezingen. Ongeveer 64 procent van de Vlamingen ging vandaag stemmen.

Voor het eerst was er in Vlaanderen geen opkomstplicht. Een lagere opkomst was verwacht, maar dat het percentage zo laag zou liggen hadden weinigen voorspeld. 

In grote steden zoals Antwerpen, Oostende en Hasselt lag het cijfer nog lager: daar ging 4 op de 10 inwoners niet stemmen. Het opkomstcijfer schommelt tussen 60 en 70 procent, met uitschieters naar boven en naar beneden. In Eeklo ging bijvoorbeeld maar 54 procent stemmen, in Mesen meer dan 80 procent. 

Waar iedereen afgelopen weken had geanticipeerd op uitschieters voor radicale partijen als PVDA en Vlaams Belang, lijken die nu toch wat uit te blijven, zegt ook politicoloog Carl Devos (UGent). "We hadden toch wel heel hoge scores voor Vlaams Belang en PVDA verwacht. Dat lijkt te zijn afgeremd. Je ziet bijvoorbeeld Vlaams Belang wel groeien, maar ze halen geen monsterscores."

Ter vergelijking: 4 maanden geleden was Vlaams Belang in liefst 143 Vlaamse gemeenten de grootste partij. Vandaag is dat in 2 gemeenten het geval, evenveel als bij de vorige lokale verkiezingen. 

"Voor de partij was dat toch de inzet van dit verkiezingsjaar: van Vlaams Belang een beleidspartij maken. Dat is niet gelukt in juni. Dus het zou een zeer grote mislukking zijn voor de partij, mocht dat ook nu niet lukken. We zullen daarvoor wel de gemeenteraadsvorming moeten afwachten." 

Uitzonderingen daarop: Ninove en Denderleeuw. In die eerste gemeente heeft Vlaams Belang (Forza Ninove) voor het eerst een absolute meerderheid behaald. Lokale kopman Guy D'Haeseleer wordt dus burgemeester. 

Ook PVDA maakt geen kwantumsprong voorwaarts, zegt Devos. De lakmoesproef was toch de score van de partij in Antwerpen, waar Jos D'Haese de strijd aanging met burgemeester Bart De Wever. En daar gaat PVDA ook met meer dan 11 procent vooruit, maar kan ze de N-VA toch niet echt bedreigen.

Veel Vlamingen zijn tevreden over het bestuur in hun stad of gemeente. Veel zittende burgemeesters en coalities hebben goed gescoord. 

Kijk naar Brugge of Roeselare, waar de zittende burgmeesters het initiatiefrecht stevig in handen houden. Of naar Genk, waar Zuhal Demir van N-VA huidig burgemeester Wim Dries uiteindelijke verre van kon bedreigen.

"De cijfers die je nu ziet, tonen aan dat de lokale verkiezingen echt wel over steden en gemeenten gaan en dat heel veel kiezers zich niks aantrekken van wat die mensen daar in Brussel zeggen en doen", stelt Devos. "Het feit dat CD&V het goed doet, wijst er dus op dat mensen tevreden zijn over hoe ze lokaal besturen."

Dat geldt ook voor burgemeesters van de N-VA in Antwerpen (Bart De Wever), Sint-Niklaas (Lieven Dehandschutter) en Hasselt (Steven Vandeput), maar ook voor die van Open VLD in Mechelen (Bart Somers), Kortrijk (Ruth Vandenberge) en Gent (Mathias De Clercq). Zelfs Alexander De Croo blijft, ondanks mindere cijfers, de grootste in Brakel.

De drie partijen die sinds enkele weken de nieuwe Vlaamse regering vormen hebben er een goede verkiezingsdag opzitten. 

Opvallend zijn de mooie scores van Vooruit in heel wat centrumsteden. Voorzitter Conner Rousseau sprak tijdens zijn speech over "een rode golf".

In Turnhout is de partij plots aan zet, met een score van ruim 30 procent (en een vooruitgang van liefst 16,6 procentpunt). Dat geldt ook voor Oostende, waar John Crombez een vergelijkbare sprong voorwaarts maakt. In Leuven stond Vooruit, met burgemeester Ridouani, al sterk, maar gaat de partij er nog fors op vooruit. In Gent haalt de partij binnen de lijst met de liberalen meer zetels binnen dan Open VLD.

Minder goed nieuws voor Vooruit komt uit Vilvoorde, waar de lijst "Open VLD CD&V" aan zet is. Hans Bonte moet er dus wellicht na 11 jaar zijn sjerp afstaan.

CD&V houdt stand op het platteland in West-Vlaanderen en Limburg. Het succes van Vlaams Belang in juni deed vermoeden dat christendemocraten hun hegemonie in de landelijke gemeenten zou moeten afgeven. Het tegendeel is waar. Volgens de partij zelf is ze op meer plaatsen de grootste en haalt ze zelfs meer absolute meerderheden dan bij de vorige lokale verkiezingen. Dat is bijvoorbeeld het geval in Westerlo, Wuustwezel en Pittem. 

Daarnaast blijft de partij ook aan de macht in steden als Genk, Roeselare en Brugge. De CD&V behaalde ook de meeste stemmen bij de provincieraadsverkiezingen in West-Vlaanderen en Limburg. 

N-VA blijft met voorsprong de grootste partij van Antwerpen. Maar ook in andere steden en gemeenten behoudt ze de sjerp. Sint-Niklaas, Hasselt, Lubbeek en Aalst zullen de komende jaren door de Vlaams-nationalisten bestuurd worden. 

De provincieraadsverkiezingen bevestigen de uitslag van juni. Zowel in Vlaams-Brabant, Antwerpen als Oost-Vlaanderen is de N-VA de grootste partij. 

"De lokale verkiezingen waren heel kort na de nationale en de tijd was te beperkt om de tendens te keren", concludeerde covoorzitter van Groen Nadia Naji tijdens het afsluitend debat. De partij verloor in steden als Leuven en Antwerpen veel stemmen, vaak ten koste van Vooruit. De partij kan zich optrekken aan de goede score in Gent en aan het feit dat de partij opnieuw de grootste is in Mortsel. Ook kopstuk Petra De Sutter scoort goed. In kartel met de N-VA haalde De Sutter in haar thuisgemeente Horebeke een absolute meerderheid. 

Voor Open VLD is de balans minder negatief, maar er is weinig reden tot grote vreugde. De partij verliest met Oostende een belangrijke centrumstad en heeft geen verkozenen meer in de gemeenteraad van de grootste stad van Vlaanderen. In Antwerpen konden de liberalen maar 2,3 procent van de kiezers overtuigen. 

De partij blijft wel aan de macht in Gent, Aarschot, Mechelen en De Croo-bastion Brakel. In die laatste twee plaatsen verloor ze wel veel stemmen. Neem je de provincieraadsverkiezingen als graadmeter is het duidelijk dat de trend van de nationale verkiezingen zich doorzet: Open VLD kon nog 8,9 procent van Vlamingen overtuigen.