Christoffel Columbus, een van de meest bekende ontdekkingsreizigers in de geschiedenis, was joods en kwam vermoedelijk uit Spanje. Dat beweert een Spaanse wetenschapper die jarenlang onderzoek voerde naar het mysterie rond de afkomst van Columbus. De onthulling kwam er gisteren in een documentairefilm op de Spaanse televisie, maar er is meteen al heel wat kritiek.
"Christoffel Columbus was joods en kwam uit Spanje", beweert wetenschapper in controversiële documentaire
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Over grote delen van het leven van Christoffel Columbus hangt een waas van mysterie. Het grootste raadsel is zijn geboorteplaats. Columbus gaf maar weinig prijs over de periode voor hij zeevaarder werd. Ook de biografie die zoon Fernando over hem schreef, vermeldde er weinig over, en wat erin stond, bleek in de meeste gevallen verzonnen.
Wie is Christoffel Columbus? Christoffel Columbus was een koopman en zeevaarder uit de 15e eeuw. De Europese mogendheden toen voerden volop handel met het oosten. Vooral de handel in specerijen met India was erg winstgevend. Er waren al pogingen geweest om een vaarroute te vinden naar India, via het oosten, rond het Afrikaanse continent. Maar Columbus ging de andere richting uit over de Atlantische Oceaan. Voor zijn expeditie zocht hij steun bij de Portugese koning, maar die hapte niet toe. Het Spaanse koningspaar Ferdinand van Aragon en Isabella van Castilië had wel oren naar zijn plan. Zo vertrok Columbus in augustus 1492 met 3 schepen vanuit Palos, richting het westen, op weg naar India. Op 12 oktober 1492 kreeg Columbus voor het eerst land in zicht. Columbus was ervan overtuigd dat hij in India was en noemde de bewoners daar 'indianen'. In werkelijkheid was hij in Caraïbisch gebied beland, voor de kust van wat nu Midden-Amerika is. Columbus stond heel lang te boek als 'ontdekker' van Amerika. Intussen is aangetoond dat Vikingen de eerste Europeanen waren die er voet aan wal hebben gezet.
De meest gangbare theorie is dat Columbus geboren is in de Italiaanse havenstad Genua. In de loop der jaren zijn heel wat andere dingen geopperd. Het Baskenland, Catalonië, Galicië, Portugal, Griekenland, Frankrijk, Polen, Hongarije, Schotland, Zweden of Noorwegen. In totaal zijn al zo'n 25 mogelijke geboorteplaatsen gesuggereerd.
José Antonio Lorente, hoogleraar forensische geneeskunde aan de universiteit van Granada, beweert nu dat hij na jarenlang onderzoek een licht kan werpen op het mysterie. Volgens hem was Columbus joods en liggen zijn roots in het westen van het Middellandse Zeegebied, allicht Spanje.
Uit Spanje en niet uit Italië
De onthulling kwam er in de documentairefilm 'Colón ADN: su verdadero origen' ('Het DNA van Columbus: zijn ware oorsprong'), die gisteravond op de Spaanse omroep RTVE te zien was. Waarop baseert Lorente zich eigenlijk?
In 2003 liet Lorente DNA-stalen nemen van stoffelijke resten in het graf van Christoffel Columbus in de kathedraal van Sevilla. Lorente vergeleek het DNA met DNA uit de vermeende stoffelijke resten van broer Diego en zoon Fernando. Het DNA werd ook vergeleken met personen uit verschillende landen en regio's van wie men vermoedt dat ze afstammelingen zijn of konden zijn van Columbus.
"We hebben gedeeltelijk, maar voldoende DNA van Christoffel Columbus. We hebben DNA van zijn zoon Fernando. Zowel in het Y-chromosoom (doorgegeven door de vader) als in het mitochondriale DNA (doorgegeven door de moeder) van Fernando vinden we eigenschappen die wijzen op een joodse origine", zegt Lorente in de documentaire .
Dat Columbus van joodse komaf was, werd al eerder gesuggereerd. Volgens aanhangers van die theorie zou Columbus dat hebben willen verbergen omdat de joden op dat moment vervolgd werden op het katholieke Europese continent.
En wat was dan de geboorteplaats van Columbus? Lorente situeert hem in het westelijke deel van het Middellandse Zeegebied. En dat was meer dan waarschijnlijk Spanje. In de tijd van Columbus woonden ongeveer 200.000 joden in wat nu het Iberische schiereiland is, in het toenmalige Italië waren dat er naar schatting maar 10.000 tot 15.000.
Italiaanse roots zijn volgens Lorente uitgesloten. In Sicilië, nu behorend tot Italië, woonden in de tijd van Columbus 40.000 joden, maar Sicilië maakte toen wel deel uit van het Spaanse rijk. DNA-onderzoek bij mogelijke nabestaanden in Genua kon volgens Lorente ook geen enkele verwantschap vaststellen.
Controverse
Mysterie opgelost? Dat is nog maar de vraag. Er is heel wat kritiek op het onderzoek en de conclusies van José Lorente. Zo heeft hij in de 22 jaar dat het onderzoek loopt, nog geen enkele wetenschappelijke studie gepubliceerd. Er zijn geen gegevens beschikbaar die onafhankelijke wetenschappers kunnen verifiëren. Lorente zegt dat hij alles pas wil publiceren als het onderzoek helemaal voltooid is.
Er is ook kritiek op de aanpak van de documentaire, die gepresenteerd werd als een spannende film met een wedstrijdelement. Een na een ging Lorente langs bij verdedigers van de meest gangbare theorieën, om hen dan te laten weten dat ze niet in de buurt van zijn bevindingen kwamen. Op Lorente na kwamen ook geen andere onderzoekers aan het woord.
Sommige wetenschappers die bij deelaspecten van het onderzoek betrokken waren, hebben zich gedistantieerd van het project. Anderen willen pas reageren als er een serieuze wetenschappelijke studie in een gespecialiseerd tijdschrift verschenen is, omdat ze niet betrokken waren bij de meest recente onderzoeken.
Wordt allicht dus nog vervolgd.
