Meer dan 500 jaar na zijn dood zeggen wetenschappers in Spanje dat ze duidelijkheid hebben over de geboorteplaats van ontdekkingsreiziger Christoffel Columbus. Volgens de geschiedenisboeken komt hij van Genua in Italië, maar in de loop der jaren zijn heel wat andere theorieën ontstaan. Een documentaire op de Spaanse televisie moet nieuw licht op de zaak werpen.
Italië, Baskenland, Catalonië of toch Galicië: waar kwam Christoffel Columbus nu echt vandaan?
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
Waar ligt Christoffel Columbus écht begraven? En waar kwam hij nu eigenlijk écht vandaan? Twee mysteries die meer dan 500 jaar na zijn dood nog altijd mensen bezighouden.
Wetenschappers beweren nu de antwoorden te hebben gevonden. Het antwoord op de eerste vraag hebben ze eerder van de week al prijsgegeven, het antwoord op de tweede vraag... Daarvoor moeten we vanavond kijken naar een documentaire op de Spaanse televisie.
Wie is Christoffel Columbus?
Christoffel Columbus was een koopman en zeevaarder uit de 15e eeuw. In die tijd voerden de toenmalige Europese mogendheden volop handel met het oosten. Vooral de handel in specerijen met India was erg winstgevend. Er liep een vaarroute naar India via het oosten, rondom het Afrikaanse continent. Maar Columbus was ervan overtuigd dat hij India ook via een kortere vaarroute richting het westen zou kunnen bereiken.
Voor zijn expeditie zocht hij steun bij de Portugese koning, maar die hapte niet toe. Het Spaanse koningspaar Ferdinand van Aragon en Isabella van Castilië hadden wel oren naar zijn plan. Zo vertrok Columbus in augustus 1492 met drie schepen vanuit Palos, via het westen, op weg naar India. Op 12 oktober 1492 kreeg Columbus voor het eerst land in zicht.
Columbus was ervan overtuigd dat hij in India was en noemde de oorspronkelijke bewoners 'indianen'. In werkelijkheid was hij in Caraïbisch gebied beland, voor de kust van wat nu Midden-Amerika is. Columbus staat daarom geboekstaafd als de ontdekker van Amerika. Intussen is wel aangetoond dat niet Columbus, maar wel de Vikingen als eerste Europeanen er voet aan wal hebben gezet.
Begraven in Spanje? Of in de Dominicaanse Republiek?
Over grote delen van het leven van Christoffel Columbus hangt nog altijd een waas. Een van die vraagtekens is de plaats waar zijn stoffelijke resten zich bevinden.
Zeker is dat Columbus in mei 1506 overleed in de Spaanse stad Valladolid. Hij wilde echter begraven worden op het eiland Hispaniola (dat nu gedeeld wordt door de Dominicaanse Republiek en Haïti). In 1542 werd zijn lichaam overgebracht naar Hispaniola. In 1795 verhuisden de stoffelijke resten dan weer naar Cuba. Ruim een eeuw later, in 1898, kwam Columbus in Spanje terecht, in de stad Sevilla. Bezoekers aan de kathedraal van Sevilla kunnen daar naar het graf gaan kijken.
Maar de Dominicaanse Republiek beweert dat dat niet kan. Het lichaam van Columbus zou zich nog altijd daar bevinden. In 1877 werd bij opgravingen in de kathedraal van Santo Domingo een kleine loden kist met botfragmenten gevonden. Op de kist stond een opschrift: 'de illustere en vooraanstaande man Christoffel Columbus'. De resten zijn begraven bij het monument Faro a Colón ('Vuurtoren van Columbus') in Santo Domingo Este.
José Antonio Lorente, hoogleraar forensische geneeskunde aan de universiteit van Granada, en historicus Marcial Castro lieten in 2003 DNA-stalen nemen van de resten die in de kathedraal van Sevilla liggen. Jarenlang voerden ze er onderzoek op uit.
Ze vergeleken het DNA uit Sevilla onder meer met DNA uit de stoffelijke resten van Diego, de broer van Columbus, en Fernando, de oudste zoon van Columbus. "Dankzij nieuwe technologieën kunnen we definitief bevestigen dat de stoffelijke resten in de kathedraal van Sevilla die van Columbus zijn", zei professor Lorente eerder van de week. Dat raadsel is dus opgelost. Alhoewel...
Lorente wil niet uitsluiten dat er in de Dominicaanse Republiek ook nog resten van Columbus begraven liggen. De resten in Sevilla waren niet meer volledig, in 1877 in Santo Domingo werden ook slechts enkele fragmenten gevonden. Er was geen medewerking van de Dominicaanse Republiek aan het project van Lorente.
25 mogelijke geboorteplaatsen
Maar het grootste raadsel blijft nog altijd de geboorteplaats van Christopher Columbus. Over de periode voor hij zeevaarder werd, is maar weinig bekend. Columbus zelf bleef altijd zwijgzaam over zijn komaf. Ook in de biografie die zijn zoon Fernando over hem schreef, is daar maar weinig van terug te vinden. En wat er wel in staat, bleek in veel gevallen verzonnen te zijn.
Momenteel is de meest gangbare theorie dat Columbus geboren is in de Italiaanse havenstad Genua. Hij zou volgens historische documenten geboren zijn in een eenvoudig wolweversgezin. Wetenschappers en historici vragen zich daarom af waar Columbus het idee vandaan haalde om de Atlantische Oceaan over te steken. En wat zijn motieven waren.
In de loop der jaren zijn er heel wat theorieën geopperd. Columbus komt uit het Baskenland, uit Catalonië, uit Galicië. Uit Portugal of Griekenland. Of uit Frankrijk, Polen, Hongarije, Schotland, Zweden of Noorwegen. Volgens sommige theorieën is hij van joodse komaf. Alles bij elkaar zijn er zo'n 25 afzonderlijke beweringen over de geboorteplaats van Columbus.
Professor Lorente beweert dat het jarenlange onderzoek voldoende bewijzen heeft opgeleverd om ook dat raadsel uit te klaren. Dat onderzoek was bijzonder complex, omdat er een enorme hoeveelheid data was. Het DNA uit de kathedraal van Sevilla werd onder meer vergeleken met dat van personen uit verschillende landen en regio's van wie men denkt dat ze verwant zijn aan Columbus.
Maar wat het antwoord is, weten we niet. Nog niet. Vanavond om 22.30 uur wordt op de Spaanse televisiezender RTVE de documentairefilm 'Colón ADN: su verdadero origen' ('Het DNA van Columbus: zijn ware oorsprong') getoond. Daarin wordt alles uit de doeken gedaan.
Lorente bleef eerder van de week nog vaag over de conclusies. "Maar de uitkomst is absoluut betrouwbaar." Van de 25 mogelijke geboorteplaatsen zouden er 8 zijn die echt in aanmerking komen, in Spanje, Portugal en Italië. "Er zijn een aantal echt belangrijke resultaten. Resultaten die ons zullen helpen bij meerdere onderzoeken en analyses die door historici moeten worden beoordeeld."
Wordt vervolgd, dus.
Moet Columbus nog gevierd worden?
Niet toevallig wordt de documentaire vandaag, op 12 oktober, uitgezonden. Het is de Spaanse nationale feestdag en de dag waarop Columbus in 1492 voor het eerst Amerika in zicht kreeg. Onder meer in de Verenigde Staten wordt dat gevierd als 'Columbus day', al worden daar de laatste jaren meer en meer kanttekeningen bij geplaatst.
Columbus werd lang gehuldigd als een held. Voor velen was zijn 'ontdekking' het begin van een nieuw tijdperk. Voor de Europeanen van die tijd was 'de nieuwe wereld' het paradijs, een bron van rijkdom. Maar voor de oorspronkelijke inwoners van het Amerikaanse continent betekende het verovering en kolonisatie. Miljoenen van hen stierven als gevolg van ziekten, slavernij en oorlogen.
In de VS is 'Columbus Day' op veel plaatsen omgedoopt in 'Native American Day' of 'Indigenous Peoples' Day'.
