Zeven zaken om vandaag naar uit te kijken volgens onze politieke redactie

Voor het eerst is er in Vlaanderen geen opkomstplicht . Wie niet wil, moet zondag niet gaan stemmen voor de gemeente- en provincieraad.

"De afschaffing is voor ons land echt een ongezien politiek experiment. Ik heb geen enkel idee welke impact dit zal hebben op de uitslag", zegt Ivan De Vadder. "Over welke kiezers zullen thuisblijven en welke gevolgen dat heeft voor de partijen bestaan veel uiteenlopende redeneringen en analyses."

In de loop van de avond zullen we zicht hebben op het opkomstcijfer. "Zodra een gemeente geteld is, kennen we ook het opkomstcijfer. De trend voor heel Vlaanderen zal wel duidelijk zijn voor we alle exacte resultaten hebben."

"Ik merk dat de politici een beetje nerveus zijn. Er komt nu een nieuwe onzekerheidsfactor bij en ze weten zelf ook niet goed of hun vaste kiezers nog wel zeker naar het stemhokje zullen gaan."

Bij de vorige lokale verkiezingen 6 jaar geleden was Vlaams Belang in welgeteld twee Vlaamse gemeenten de grootste partij. Bij de Vlaamse verkiezingen afgelopen juni was dat in bijna de helft van de 300 gemeenten het geval.

Kunnen ze dat vandaag herhalen?  "De kans dat ze opnieuw goed scoren is heel groot. Maar de lokale verkiezingen zijn toch anders", weet Bart Verhulst.

"De partij komt niet in elke gemeente op, ook niet waar ze in juni de grootste waren en er is geen opkomstplicht. Dat kan zeker een rol spelen. Lokaal is de partij ook minder vertakt en hebben ze veel minder ervaren mensen dan bijvoorbeeld CD&V."

Wat na zondag? Kan het cordon sanitaire doorbroken worden? Daarvoor zijn 2 mogelijkheden voor Vlaams Belang, aldus Verhulst. "Ze kunnen zonder andere partijen besturen als ze een absolute meerderheid hebben. Ze kijken dan in de eerste plaats naar Ninove, maar dat wordt zeker niet evident."

"Of er is een partij die zich toch waagt aan een coalitie met Vlaams Belang. Dat zal dan een lokale lijst zijn die geen binding heeft met een nationale partij. Alle nationale voorzitters verbieden het aan hun afdelingen." 

CD&V staat lokaal erg sterk, vooral in landelijk Vlaanderen. De partij zit in het bestuur van 2 op de 3 gemeenten en levert maar liefst 121 burgemeesters.

In juni haalde de partij haar slechtste resultaat ooit. Terwijl net Vlaams Belang in de kleine gemeenten goed scoorde. "Toch is de kans groot dat CD&V lokaal zal kunnen standhouden", denkt Johny Vansevenant.

"Vlaams Belang zal de grootste uitdager zijn op het platteland, maar hun lokale kandidaten zijn erg onervaren. Dat is het tegenovergestelde van CD&V: die hebben lokaal een heel sterk netwerk en bestuurders die dicht bij de mensen staan."

Zelfs al wordt Vlaams Belang niet de grootste kan ze CD&V nog steeds pijn doen. In veel kleine gemeenten heeft de partij nog een absolute meerderheid. Als Vlaams Belang een deel van hun kiezers weet weg te kapen, zal CD&V verplicht zijn om met andere partijen te besturen. 

Zondag zal veel aandacht gaan naar grote Vlaamse steden zoals Antwerpen en Brussel. Maar veel bekende politici komen op in hun kleinere gemeente of stad.

Groen-kopstuk Petra De Sutter staat bijvoorbeeld  op de lijst in Horebeke in Oost-Vlaanderen. Ze komt op met het lokale Nieuw Horebeke. "Opvallend, want ze vormt een lijst met de N-VA en CD&V. De oppositie bundelt de krachten tegen Volksbelangen dat al 60 jaar aan de macht is", zegt Anne Vanrenterghem.

"De meeste ministers werpen zich niet echt in de strijd. Ze laten zich na de verkiezingen vervangen door een waarnemend burgemeester om te kunnen focussen op hun werk in Brussel. Maar dat is anders voor Zuhal Demir (N-VA). Zij is nog maar net minister van Onderwijs, maar wil dat opgeven als ze burgemeester van Genk kan worden."

Verschillende partijvoorzitters hebben de ambitie om burgemeester te worden. "In Sint-Niklaas zal het voor Conner Rousseau een spannende strijd worden om van Vooruit de grootste partij te maken. Tom Van Grieken wil hetzelfde proberen in Schoten in Antwerpen. En in Hoeilaart hoopt Open VLD-voorzitter Eva De Bleeker mee de liberalen aan de macht te houden."

Ook in de gaten te houden: de strijd tussen John Crombez en Bart Tommelein in Oostende en Bart Somers die in Mechelen een gooi doet naar een 5e termijn als burgemeester.

In de grootste stad van Vlaanderen is de campagne uitgedraaid op een duel tussen Bart De Wever (N-VA) en Jos D'Haese (PVDA). Die laatste heeft er sinds de verkiezingen in juni de wind in de zeilen.

"De verwachting is dat de PVDA opnieuw veel stemmen zal halen. De vraag is of dat er genoeg zullen zijn om de N-VA voor het eerst sinds lang van de troon te stoten", zegt Lonne van Erp.

"Maar eigenlijk gaat het niet over die tweestrijd. De vraag is vooral hoe daarna een coalitie gevormd zal worden. Volgens de peilingen zal De Wever zowel Groen als Vooruit nodig hebben om een coalitie te vormen. Al wil hij Groen er liever niet bij. De PVDA lonkt ook naar die 2 partijen om een linkse meerderheid te vormen, al is het onduidelijk of dat mathematisch zal kunnen. Vooruit en Groen staan ook niet te springen om met de PVDA te besturen."

Zowel D’Haese als De Wever zet zich in de markt als kandidaat-burgemeester. Al zou die laatste de sjerp mogelijk snel moeten doorgeven. "De Wever heeft gezegd dat als hij erin slaagt een federale regering te vormen, hij ’t Schoon Verdiep zal verlaten voor de Wetstraat 16. Voorlopig weigert De Wever om te zeggen wie van de N-VA hem dan in Antwerpen zal vervangen. Al is de verwachting dat dat Els van Doesburg zal zijn."

Open VLD kreeg in juni een electorale klap. Slechts 8 procent van de Vlamingen stemde nog op de liberalen. Lokaal staat de partij vandaag nog sterk: ze bestuurt mee in ongeveer de helft van de Vlaamse gemeenten en telt 70 burgemeesters in haar rangen.

Veel lokale lijsten komen al niet meer op onder de partijnaam Open VLD. "De kans is groot dat zondag de fundamentele crisis van de partij bevestigd zal worden", aldus Pieterjan De Smedt.

De vraag is hoe erg de klap zal zijn. "Als bijvoorbeeld Alexander De Croo er niet in slaagt om de sjerp te bemachtigen in het liberale bastion Brakel, dan wordt het wel heel pijnlijk. Al geniet de familie De Croo daar nog altijd een enorme bekendheid."

Open VLD hoopt aan de macht te blijven in enkele centrumsteden. De partij vestigt haar hoop op onder anderen Mathias De Clercq in Gent, Gwendolyn Rutten in Aarschot en Bart Somers in Mechelen. 

De Brusselaars moeten zondag – nog steeds verplicht – hun stem uitbrengen in één van de 19 gemeenten die het Brussels Hoofdstedelijk Gewest rijk is.

"Afgaand op de uitslagen in juni ben ik vooral benieuwd of de PVDA/PTB opnieuw zo sterk zal scoren. Toen waren ze in veel gemeenten de grootste", zegt Benedikte Coussement. "In sommige klassieke PS-bastions zullen de socialisten het onderspit delven denk ik. Ze krijgen ook nog eens concurrentie van Team Fouad Ahidar, de verrassing van de verkiezingen in juni in Brussel."

De vraag die op een eventuele verkiezingsoverwinning volgt, is nog interessanter: zal iemand een coalitie vormen met de PVDA? "In sommige gemeenten bestaat die kans wel degelijk. Die lijkt mij het grootst in Molenbeek en Sint-Gillis. Daar staan de lokale PS- en Ecolo/Groen-afdeling het meeste open voor een samenwerking."

In de zuidelijke en oostelijke, meer rijke delen van de hoofdstad is het vooral uitkijken naar de uitslag van de MR. "Ze werden in juni de grootste partij in Brussel. Voorzitter Georges-Louis Bouchez hoopt dat succes zondag te herhalen."