Hoewel pro-Russische hackersgroepen verschillende cyberaanvallen op websites in België hebben uitgevoerd, hoeven we niet te vrezen voor de veiligheid van onze digitale stemsystemen. Dat zegt Jeroen Windey van het Vlaams agentschap Binnenlands Bestuur. "Het proces is zo ontworpen om de risico’s zo klein mogelijk te maken en om de integriteit van de verkiezingen te allen tijde te kunnen garanderen."
Na stortvloed aan pro-Russische cyberaanvallen: zijn onze stemcomputers veilig voor inmenging van buitenaf?
Elke week duikt de podcast 'Het uur van de waarheid' in de wereld van onlinebedrog, desinformatie en misleiding. Ook dit onderwerp komt uit de podcast. Alle afleveringen vind je hier.
Sinds maandag worden websites en systemen van overheidsinstellingen en andere officiële instanties aangevallen door pro-Russische hackerscollectieven.
Het gaat om sites van steden en provincies, maar ook die van het Vlaams Parlement, Sabam, de Antwerpse haven en persagentschap Belga kregen te maken met zogenaamde DDoS-aanvallen. Daarbij worden servers 'gebombardeerd' met verzoeken tot ze overbelast en uiteindelijk onbereikbaar raken.
Dat biedt stof tot nadenken in deze verkiezingstijden. Hoe kwetsbaar zijn onze digitale stemsystemen eigenlijk? Zijn de kiesbureaus te hacken? Of met andere woorden: kunnen de verkiezingsuitslagen van buitenaf gemanipuleerd worden?
"Het is onmogelijk om dat te doen", verzekert Jeroen Windey, administrateur-generaal van het Vlaams agentschap Binnenlands Bestuur in 'Het uur van de waarheid'. "Het proces is zo ontworpen om de risico’s zo klein mogelijk te maken en om de integriteit van de verkiezingen te allen tijde te kunnen garanderen."
Lege, gedeconnecteerde dozen
De belangrijkste beveiliging? "De stemcomputers, maar ook de voorzitterscomputers in de stembussen, zijn op geen enkele wijze verbonden met het internet. Eigenlijk zijn ze enkel verbonden met het stopcontact", zegt Windey. "Ze zijn geïsoleerd, waardoor ze niet gemanipuleerd of gehackt kunnen worden van op afstand."
De manipulatie van die computers vóór de verkiezingen, is volgens Windey eveneens onmogelijk. "De computers zijn vanuit de Vlaamse overheid ter beschikking gesteld aan de gemeentes waar digitaal gestemd wordt. Ze hebben ook geen harde schijf. Het zijn eigenlijk lege dozen tot de stemming van start gaat. De software, het besturingssysteem, de kandidatenlijsten… worden pas opgeladen net voor het stembureau opengaat."
Kunnen pro-Russische groepen jouw kiesbureau hacken?
Dat gebeurt met USB-sticks die door medewerkers van het Vlaams Agentschap Binnenlands Bestuur persoonlijk worden geleverd, in een verzegeld pakket. "Daar blijven ze zitten, tot net voor het opstarten van de stembureaus." Ook die worden in een beveiligde zone klaargestoomd en kunnen énkel voor het opstarten van de stembureaus gebruikt worden.
Veilig stemmen...
Ook met het magnetische kaartje waarmee je digitaal kan stemmen, kunnen hackers volgens Windey niets aangevangen. "Dat is een chipkaart met een token op. Ook daar kan je maar één ding mee doen: je kan de stemming opstarten met die kaart, maar voor de rest worden daar geen gegevens op bewaard." Je stem wordt dus niet op die kaart opgeslagen.
"Na de stemming is de waarde van de kaart ook verwijderd, zodat je geen 2 keer kan stemmen", klinkt het. "Er staan geen identiteitsgegevens op, zodanig dat het geheim van de stemming gegarandeerd is."
"Vanaf dan is het proces verder op de stemcomputer, en later wordt met het afgedrukte papieren strookje verdergegaan."
... en veilig tellen
De QR-code van je papieren strookje wordt vervolgens gescand. "Alle stembussen zijn voorzien van 2 USB-sticks. Daar staat telkens dezelfde informatie op, voor het geval er een technisch probleem zou zijn", zegt Windey.
"Het scannen, het optisch overbrengen van je stem, brengt je steminformatie naar de 2 USB-sticks. Die worden pas op het einde van de dag, bij het afsluiten van het stembureau, door een programma op de voorzitterscomputer verwerkt en klaargemaakt om geëncrypteerd de volgende stappen te zetten."
Wanneer er een aanwijzing is van nog maar een poging om het proces te verstoren, kunnen we altijd stappen terugzetten
Jeroen Windey, Administrateur-generaal van het Vlaams Agentschap Binnenlands Bestuur
Die USB’s worden naar het hoofdbureau gebracht. "Daar gebeurt nog een controle, zodat er zeker geen manipulatie is gebeurd tussen het afsluiten van het stembureau en de verwerking in het hoofdbureau. Dan worden de versleutelde bestanden naar een centraal datacentrum opgeladen."
Dé buitenkans voor pro-Russische hackers? Toch niet, zegt Windey. "Het gebeurt met versleutelde bestanden, dat is de eerste beveiliging. Ten tweede gebeurt de verzending in een versleutelde digitale enveloppe, ten derde gaat het om een sterk beveiligde verbinding."
Een drievoudige beveiliging, dus. Met traceerbaarheid als kers op de taart. "Wanneer er een aanwijzing is van nog maar een poging om dat proces te verstoren, kunnen we altijd stappen terugzetten in het proces, zelfs tot het papieren strookje."
Online thuis stemmen?
Er wordt dus hard gewerkt om de veiligheid van het digitale stemproces te garanderen. Om die reden blijft online vanuit je eigen zetel stemmen, wellicht nog even toekomstmuziek. "Ik ben ervan overtuigd dat het stemproces zo efficiënt kan verlopen, maar er zijn toch veel veiligheidsvraagstukken aan verbonden. Het is technisch heel moeilijk om het decentraal, via zoveel verschillende apparaten, te gaan beveiligen."
Maar niet alleen technisch is het een uitdaging. "Je kan ook makkelijker wantrouwen spuien bij de veiligheid van het systeem. Ten slotte is het belangrijk dat elke stemgerechtigde burger vrij zijn of haar stem kan uitbrengen. Dat is thuis moeilijk te garanderen."
