Belgische universiteiten doen steeds vaker gevoelige onderzoeken met collega's van risicovolle universiteiten uit China

De conclusies zijn gebaseerd op gezamenlijke wetenschappelijke publicaties. Samenwerkingen tussen wetenschappers van Belgische universiteiten met collega's van Chinese instellingen die een 'hoog' of 'zeer hoog' risico vormen, leidden vorig jaar tot 1.664 gezamenlijke publicaties. Dat waren er in 2016 nog maar de helft (812) en in 2001 zelfs amper 30.

De risico-inschatting is gemaakt door een Australische denktank, vertelt Nick Houttekier van de KMS in De Ochtend op Radio 1: "Die heeft gekeken of de Chinese instellingen in het verleden al hebben meegewerkt aan militaire projecten in China, of betrapt zijn geweest op spionage. Maar ook of ze bijvoorbeeld voorkomen op een lijst van de VS en Japan voor extra strenge controle."  

De onderzoeken zijn, volgens het rapport, niet altijd on­schuldig: 373 van de Belgisch-Chinese publicaties hadden vorig jaar betrekking op technologie die volgens de normen van de Europese Commissie als 'kritiek' bestempeld wordt. In 2016 ging het nog maar om 145 studies in die zin, in 2001 om 4.

Veruit de meeste samenwerkingen gaan over energietechnologie, naast halfgeleiders en artificiële intelligentie. In totaal staat de teller nu al op 14.322 gezamenlijke publicaties van Belgische universiteiten met Chinese instituten die een hoog of zeer hoog risico vormen. Daarvan gingen er volgens de studie 2.689 over kritieke technologie. 

Zo verscheen er vorig jaar een ­gezamenlijke studie over manieren om turbines robuuster te maken. Dat soort van kennis kan ook dienen om efficiëntere straalmotoren voor gevechtsvliegtuigen te maken, waarschuwen de onderzoekers ­Nick Houttekier en Sara Van Hoeymissen, en professor Cindy Du Bois van de KMS. 

De KMS heeft in de studie ook een case uitgewerkt over het zwermen van drones. Dat is een belangrijke technologie in moderne oorlogsvoering waarbij meerdere drones in formatie met elkaar communiceren om zo sterker te staan. Ze kunnen op die manier zelfstandiger en intelligenter werken om bijvoorbeeld te proberen om vijandige luchtafweer te onderdrukken. 

Belgische wetenschappers werkten, volgens de studie, hierover samen met Beihang University, die in het Westen te boek staat als een van de zogenoemde Seven Sons of National Defence. Dat zijn zeer risicovolle Chinese universiteiten die minstens de helft van hun onderzoeksbudgetten zouden spenderen aan militaire toepassingen. "Zij worden eigenlijk bijna als defensie-universiteiten beschouwd", zegt Houttekier. 

Hoe moeten we de rol van de Belgische wetenschappers dan precies inschatten?

"Ik denk dat het te ver gaat om te zeggen dat Belgische wetenschappers rechtstreeks het Chinese leger hebben geholpen. Maar wat we wel weten, is dat 54 procent van de samenwerkingen gebeurde met universiteiten waarvan we weten dat ze sterke banden hebben met het Chinese leger", zegt Houttekier. 

"Het gaat natuurlijk om een wederzijdse samenwerking. Ik denk dat Belgische wetenschappers onder meer samenwerken omdat net China er ook heel ver in staat. Dus ik kan me voorstellen dat het wel aantrekkelijk is om daarvoor samen te werken. En misschien is er niet altijd de kennis van welke partners ze tegenover zich hebben." 

Er zijn overigens al maatregelen genomen om samenwerking in de toekomst tegen te gaan. Zo heeft de Vlaamse regering beslist dat er geen financiering mag gaan naar een samenwerking met een van de Seven Sons. Ook het FWO (het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek) bekijkt de zaak. 

Mogelijk is er trouwens al een verbetering in tussentijd: "Deze studie gaat over onderzoeken uit het verleden, onderzoeken die al gepubliceerd zijn. Dat zegt niets over hoe het vandaag de dag is. In de cijfers kunnen we nog niet zien of er de laatste 2 jaar al iets veranderd is." 

Maar het werkt in twee richtingen, herhaalt Houttekier: "China staat natuurlijk al heel ver met bepaalde technologieën. Als we zouden zeggen dat we daar niet meer met China voor samenwerken, dan bestaat de kans dat we zelf niet meer op de hoogte zijn van de laatste technologieën."

"Langs de andere kant wordt er wellicht ook veel onderzoek gedaan dat ongevaarlijk is. Ons artikel pleit daarom zeker niet voor een algemene stop wat betreft samenwerking met China. Het moet wel allemaal goed in kaart worden gebracht, en we hopen daartoe te hebben bijgedragen."