Elk jaar raken meer dan 150.000 ziekenhuispatiënten besmet met een ziekenhuisinfectie. Dat blijkt uit een reportage van Pano over de strijd tegen ziekenhuisbacteriën in ons land. Arno was één van hen. Als baby kreeg hij leukemie, tijdens zijn behandeling in het ziekenhuis liep hij een ziekenhuisinfectie op, met bacteriën uit een badje. "Niemand denkt aan een badje in een ziekenhuiskamer", vertelt de mama van Arno in Pano.
Dossier
Arno raakte als baby besmet met ziekenhuisbacterie uit kinderbadje: "Hij is door het oog van de naald gekropen"
Vandaag is Arno een gezonde jongen van 10 jaar. Maar toen hij nog geen jaar oud was, kreeg hij de diagnose van leukemie, een vorm van bloedkanker. Arno wordt behandeld met chemo. Om gemakkelijk medicatie te kunnen toedienen, krijgt hij een katheter.
Maar dan loopt het mis. “Een dag of 4 later zagen we dat de huid rond de plaats van de katheter rood werd”, vertelt de moeder van Arno. “Hij had ook hoge koorts en hij werd zieker en zieker.”
Er wordt beslist om Arno over te brengen naar de afdeling intensieve zorg. Daar blijkt al snel dat Arno een ziekenhuisbacterie heeft opgelopen, via een badje. De bacterie zat in de afvoer van het badje en kwam door een wondje zijn lichaam binnen.
"Niemand denkt aan een badje in een ziekenhuiskamer", vertelt Arno's bezorgde mama. De ouders van Arno vallen dan ook totaal uit de lucht. “We hebben zelfs nog een aantal foto’s waarin hij plezier maakte in dat badje”, vertelt de papa van Arno. “Maar daar is dan waarschijnlijk het kwaad geschied.”
Wat is een ziekenhuisbacterie?
Er bestaan veel soorten ziekenhuisbacteriën. MRSA is bijvoorbeeld een bacterie die bekend in de oren klinkt, maar ook Pseudomonas of Klebsiella zijn bacteriën die geregeld in onze ziekenhuizen opduiken.
Voor gezonde mensen zijn zulke bacteriën doorgaans niet gevaarlijk, het immuunsysteem is sterk genoeg om ze aan te pakken. Maar in ziekenhuizen liggen heel wat mensen die verzwakt of ziek zijn, en dan kunnen die bacteriën wél gevaarlijk zijn. Jaarlijks zouden in ons land zo'n 150.000 patiënten een ziekenhuisinfectie oplopen.
Arno liep een infectie op via bacteriën in het badje. Ziekenhuisbacteriën gedijen goed in de afvoerleidingen onder wasbakken en in sifons, en komen dus wel vaker voor in ziekenhuissanitair.
Bovendien zijn die bacteriën vaak resistent voor een behandeling met antibiotica. Dat komt omdat vloeistoffen zoals urine, die resistente bacteriën bevatten, soms weggegoten worden door die leidingen. Ook resten van antibiotica komen soms in een wasbak terecht, waardoor de bacteriën nog resistenter worden.
Arno krijgt te maken met een heel resistente bacterie. Dat betekent dat de gewone, standaard antibiotica de infectie van Arno niet de baas kunnen. Dat is iets wat ook professor Isabel Leroux-Roels steeds vaker ziet. Zij is arts infectiepreventie in het UZ Gent, het ziekenhuis waar Arno wordt behandeld.
“In dat geval moeten we onze toevlucht nemen tot ‘reserve-antibiotica’ die we in het buitenland moeten aankopen. Die zijn heel duur, en worden soms niet terugbetaald”, aldus Leroux-Roels. “Dat komt gelukkig weinig voor, maar toch meer en meer.”
Arno heeft geluk, de antibiotica uit Duitsland slaan aan, en na 4 weken ontwaakt hij uit een diepe coma. Het duurt wel nog maanden voor hij volledig genezen is van de infectie.
De strijd tegen de badjes
Na intern onderzoek blijkt dat het badje op de kamer van Arno nog 4 andere kindjes heeft besmet. De kamer gaat op slot en experts onderzoeken ook andere badjes en wasbakken op de afdeling.
"Je bent ergens opgelucht, omdat je het hebt gevonden", vertelt Leroux-Roels. "Tegelijk was dat onze eerste uitbraak gelinkt aan sanitair en dan moet je dat ook wegkrijgen. Daar hebben we erg veel inspanningen voor gedaan."
De bacteriën in de badjes en wasbakken verwijderen, is niet gemakkelijk, blijkt al snel. Producten die de bacteriën in de leidingen moeten doden, werken maar tijdelijk, de slijmlaag vol bacteriën groeit altijd terug.
Een speciale desinfecterende sifon onder het badje, die de leidingen meerdere keren per dag verhit, kan het probleem uiteindelijk oplossen. "Sindsdien hebben we die resistente bacterie niet meer teruggevonden in de kamer waar Arno zijn infectie opliep", aldus Leroux-Roels.
In 2021 haalde het UZ Gent op de afdeling intensieve zorg alle wasbakken weg die naast de bedden van patiënten stonden. “We zijn toen volledig overgeschakeld op watervrije zorg”, zegt Leroux-Roels. “Dat was een veranderingstraject, maar bij ons is dat vlot verlopen.”
In andere ziekenhuizen staan wél nog steeds wasbakken naast bedden van patiënten “Het heeft ook wel een grote impact op de manier waarop de zorg wordt georganiseerd, en ik hoor van collega’s in andere ziekenhuizen dat dat op veel weerstand botst.”
Meer dan 150.000 infecties per jaar
De experts zijn duidelijk: overlijdens door een ziekenhuisinfectie zullen altijd voorkomen, hoe goed de zorg ook is. Een ziekenhuisbacterie kan soms heel snel toeslaan, zoals bij Arno. "Het is belangrijk om te benadrukken dat veel van die infecties niet altijd de schuld zijn van iemand of van de zorg die faalt", zegt Leroux-Roels.
"7 tot 9 procent van alle ziekenhuisopnames gaat gepaard met een infectie", weet professor Peter Messiaen, klinisch infectioloog en voorzitter van de Belgische Beroepsvereniging van Artsen-Specialisten in de Klinische Infectiologie. In absolute cijfers zou het volgens de schattingen gaan om zo'n 157.000 patiënten per jaar.
"Als je dat in een Europese context bekijkt, dan zie je wel dat we het in België niet al te goed doen. We fietsen in de achterste helft van het peloton, terwijl we liever zouden aansluiten bij Nederland en de Scandinavische landen, waar men het op dit vlak toch pakken beter doet."
We fietsen in België in de achterste helft van het peloton
Prof. dr. Peter Messiaen over het aantal ziekenhuisinfecties in ons land
Ook volgens Leroux-Roels kunnen we beter. "We schatten dat 1 op de 3 infecties vermijdbaar zijn. Dat komt neer op ongeveer 50.000 infecties per jaar, wat toch een aanzienlijk aantal is." Ook uit de reportage van Pano blijkt dat in veel ziekenhuizen de aanpak beter kan.
"Ik denk dat het tijd is dat men beseft dat dit een investering is die zichzelf terugbetaalt", concludeert Leroux-Roels. "Want de impact van ziekenhuisinfecties, de menselijke kost en de kost qua middelen is niet te overzien."
Met Arno is het gelukkig goed afgelopen. Hij overleefde de infectie, en is intussen ook genezen van zijn leukemie. "Arno is door het oog van de naald gekropen", zegt zijn vader. "We zijn heel dankbaar dat hij er nog is."
