Voor de kust van het Verenigd Koninkrijk dobbert al een week een vrachtschip rond, geladen met ammoniumnitraat en beschadigd door stormweer. De vracht is in Rusland ingeladen en kan onder bepaalde omstandigheden zware explosies veroorzaken. Verschillende Europese havens hebben al geweigerd het schip te laten aanmeren.
7 keer meer ammoniumnitraat aan boord dan in silo's bij catastrofale ontploffing in Beiroet: vrachtschip dobbert al dagen rond op Noordzee
Kirsten Sokol
Gepubliceerd:
Ammoniumnitraat is een stof die zware explosies kan veroorzaken. Ze wordt standaard via treinen of schepen getransporteerd, omdat het via de lucht onmogelijk is.
Bij dat transport kan het wel eens verkeerd lopen. In de haven van Beiroet heeft een zware ontploffing door toedoen van ammoniumnitraat in enkele grote silo's in de zomer van 2020 enorme schade aangericht.
"In het dobberende vrachtschip nu is maar liefst 7 keer meer ammoniumnitraat aanwezig dan toen in Beiroet", zegt Ilja Van Hespen, fregatkapitein bij de Belgische marine in 'De wereld vandaag' op Radio 1.
Herbekijk de beelden van de explosie in Beiroet:
"Ammoniumnitraat is een stabiele stof, die wordt gebruikt als basis voor meststof, lucifers en die in sommige soorten antibiotica zit. De stof wordt vervoerd in grote tanks, zoals LPG of aardgas, in vloeibare toestand of korrelvorm. Op zichzelf is die stof niet brandbaar, maar als die te warm wordt en zich omvormt tot een gas dan wordt het wel gevaarlijk."
Als het ammoniumnitraat in contact komt met olie aan boord dan wordt het vrachtschip een varende bom
Ilja Van Hespen, fregatkapitein bij de Belgische marine
Concreet wordt de situatie boven de 140 graden "gevaarlijk", en vanaf 180 graden is de stof explosief. "De temperatuur aan boord heeft men nog min of meer onder controle. Maar ammoniumnitraat reageert gemakkelijk met zuurstof en bij contact met olie en steenkool wordt het gevaarlijker."
"Aangezien het roer en de romp van het schip beschadigd zijn door een botsing met een zandbank is er een risico. Als de stof in contact komt met de olie aan boord, dan wordt het een varende bom. Wie rechtstreeks in contact komt met de stof krijgt ademhalingsproblemen en brandwonden, en kan zelfs een hartstilstand krijgen."
Maltees schip, met lading uit Rusland
De reden waarom het vrachtschip in verschillende Europese havens wandelen wordt gestuurd, is de link met Rusland. "De vracht is ingeladen in de Russische haven Kandalaksja. Daardoor is het misverstand ontstaan dat het om een Russisch schip gaat, terwijl het eigendom is van iemand uit Malta en vaart onder Maltese vlag."
"Het schip heeft al een hele weg afgelegd intussen, sinds het vertrek op 22 augustus. Na enkele tijdelijke herstellingen in een Noorse haven is het weer vertrokken richting Noordzee, met de bedoeling om in een grotere haven binnen te varen waar het schip leeggepompt en hersteld kan worden. Voorlopig voelt geen enkele haven zich daartoe geroepen."
Nochtans is het niet de bedoeling dat burgerhavens de toegang weigeren aan schepen in nood. "Er bestaat hierover sinds 1923 een internationaal verdrag dat sinds 1926 in werking is. Alle niet-militaire havens zijn verplicht om burgerschepen in nood te laten binnenvaren."
Er is een juridische basis voor havens om weigerachtig te zijn tegenover het schip
Ilja Van Hespen, fregatkapitein bij de Belgische marine
Als het vrachtschip zou aankloppen bij een Belgische haven, moet het in principe dus worden toegelaten. "Eigenlijk wel, al is er in 1958 een juridische uitspraak geweest die als uitzondering ingeroepen kan worden. Havens moeten schepen toelaten, tenzij de vitale belangen van een land in het gedrang komen. Dat argument kan hier van toepassing zijn. Er is een juridische basis om weigerachtig te zijn."
Daarnaast leveren de Europese handelsrichtlijnen rond Rusland sinds de oorlog in Oekraïne een tweede uitweg. "Sinds april 2022 worden Russische schepen niet meer toegelaten tot Europese havens, ook geen schepen die varen onder een andere vlag. Maar ook in die verordening staat dat schepen in nood wél moeten worden toegelaten, ook al zijn ze van Russische afkomst." De haven van Zeebrugge heeft voorlopig nog geen aanvraag gekregen om het vrachtschip binnen te laten varen, zo reageert de haven op de vraag van VRT NWS. Hoe dan ook kan deze situatie niet blijven duren. "Er is al een sleepboot in de buurt en de Britse kustwacht houdt alles in de gaten terwijl er een oplossing wordt gezocht."
