De boeken van de week: Tommy Wieringa in Oekraïne, de biografie van Walter Grootaers en op citytrip naar Charleroi

Sinds de Russische invasie in 2022 is de Nederlandse schrijver Tommy Wieringa al 5 keer met hulpgoederen naar Oekraïne gereisd. Zijn ervaringen heeft hij neergeschreven in 'Konvooi. Reizen naar een land in oorlog' (uitgeverij De Bezige Bij). 

Wieringa maakte in 2008 kennis met Oekraïne toen hij er opzoekingswerk deed voor zijn roman 'Dit zijn de namen'. "Ik heb er de liefde opgevat voor een krankzinnig mooi land", vertelt hij in De Afspraak. Hij viel voor de uitgestrektheid van het land en de sterke anarchistische vrijheidsliefde. "Ik sprak in 2010 met een kozakkenleider die zei: voor een kozak is de vrijheid belangrijker dan zijn leven."

In de ogen van Wieringa zijn Oekraïners krachtige mensen die al heel lang tot de westerse moderniteit willen behoren. "President Zelenski heeft 73 procent van de stemmen behaald. Het was een schreeuw tegen corruptie, tegen die Russische maffiastaat die op allerlei manieren die onafhankelijke staat naast zich proberen te dwarsbomen. Ik voel die onafhankelijkheidsdrang van Oekraïne." 

Voor auteur Wieringa is Oekraïne ook het land dat de 2 beste schrijvers heeft voortgebracht: Joseph Roth en Isaac Babel.

De inval van Russische troepen in februari 2022 maakt Wieringa woedend "omdat een volk dat zo graag een democratische rechtsorde en een open samenleving wil, zo geknecht wordt, zo bruut overvallen wordt".

Sindsdien is hij samen met Jaap Scholten, bevriend schrijver en initiatiefnemer van Protect Ukraine, al 5 keer met terreinwagens en medische hulpgoederen naar het front gereisd."We bljven dat doen tot de oorlog afgelopen is". Ze bevoorraden de 5 beste brigades en werken via boodschappenlijstjes. 

Voor Wieringa is wat er gebeurt in Oekraïne geen oorlog ver weg. "Kiev ligt dichterbij dan Lissabon". Met zijn boek wil hij de lezer laten kennismaken met dat indrukwekkende land en laten zien dat die oorlog alles transformeert. "Een biljartfabriek in Kiev maakt nu doodskisten, gameverslaafde jongeren worden dronepiloten. Plots is iedereen een soort strijder voor democratie en rechtsstaat." 

Walter Grootaers, sinds 1978 de frontman van De Kreuners, brengt aan de vooravond van zijn 70e verjaardag zowel een soloplaat als een biografie uit, opgetekend door Thijs Delrue. De titel 'Geen zonde van de tijd' (uitgeverij Borgerhoff & Lamberigts) verwijst naar de gelijknamige hit van De Kreuners.

Walter Grootaers is in 1955 geboren in West-Duitsland waar zijn vader als militair van het Belgisch leger gekazerneerd was. Hij is opgegroeid in een gezin van 5 jongens.

"Ik kreeg de naam Walter, een verwijzing naar Sir Walter Scott, de auteur van 'Ivanhoe', een boek dat mijn vader toen geweldig vond en waar hij ook al de mosterd had gehaald voor de naam Ivan (zijn broer). Gelukkig had hij toen geen ander boek op zijn nachtkastje liggen, anders had hij me misschien Tolstoj genoemd", laat Grootaers noteren in zijn biografie.

In het boek blikt hij terug op zijn gelukkige jeugd in Leopoldsburg. Het was de hit 'You really got me' van The Kinks die de jonge Grootaers als jongen van 8/9 jaar betoverde en van hem een muzikant maakte.

De Kreuners hebben bewust gekozen voor een Nederlandstalig repertoire, hoewel "het Nederlands een enorm moeilijke taal is om te rocken want het is erg vierkante taal", vertelt Grootaers hierover in De Afspraak. "Vlaamse rock, de platenfirma wou er zelfs niet aan beginnen: er is geen publiek voor." De Kreuners zijn Vlaanderens populairste rockgroep geworden, met zelfs een heuse Kreuners-mania.

Grootaers heeft ook een carrière uitgebouwd naast het podium. Hij werd populair als presentator van talrijke televisieprogramma's en als politicus voor Open VLD. Hij schopte het tot schepen van Lier, maar werd ook getroffen door leverkanker, een ziekte die hij heeft overwonnen. En hij denkt opnieuw aan optreden zodra zijn stem het opnieuw toelaat.

Charleroi is in de ogen van veel mensen een lelijke stad, die niet meteen een bezoek waard is. Onterecht, vindt journalist en auteur Pascal Verbeken. Charleroi is de grootste stad van Wallonië en getuigt volgens hem eerder van een rauwe schoonheid. In een reisgids 'Mijn Charleroi' (uitgeverij Luster) laat hij de bezoeker kennismaken met de rijke geschiedenis en verborgen plekken van de stad die hem nauw aan het hart ligt.  

Verbeken wordt nog steeds overrompeld door de visuele buitenissigheid van Charleroi, gelegen in het hart van Le Pays Noir. "Een skyline gedomineerd door schachten van steenkoolmijnen, een uniek landschap van spoorwegen, kanalen en een ontzagwekkende vlek van fabrieken", vertelt hij op Radio 1.

Charleroi was aan het einde van de 19de eeuw on top of the world: het beloofde land dat armen - ook Vlamingen - uit heel Europa aantrok. "Dat was echt een stad in bloei, een zeer belangrijke industriestad, niet alleen omwille van de gigantische maar ook diverse productie. Je had chemie, maar ook grote glasfabrieken waardoor Charleroi meer glas produceerde dan het Verenigd Koninkrijk."

In 1911 was er zelfs een wereldtentoonstelling. De verwoestingen tijdens de twee wereldoorlogen zorgden voor een terugval maar telkens "krabbelde de stad weer recht". Door de sluiting van de fabrieken en koolmijnen raakte de stad in verval.

Ook nu krabbelt Charleroi opnieuw recht volgens Verbeken. "Het is net iemand die aan het worstelen is, die al een heel leven achter zich heeft en van wie de toekomst nog voor een deel onzeker is." 

Verbeken raadt aan nog snel de stad te bezoeken voor ze ingrijpend verandert. "Voor het eerst is er een soort plan: de kaai en de pleinen worden heraangelegd, en straten worden vernieuwd. Een heel belangrijk gegeven is de komst van de universiteit naar Charleroi die voor een aparte drive zorgt." Ook de luchthaven van Charleroi zorgt voor een zekere dynamiek, hoewel te weinig bezoekers van de luchthaven afzakken naar de stad. 

In zijn boek gidst Verbeken je naar plekken waar de toeristische dienst je nooit heen zou sturen. En hij deelt enkele van zijn favoriete locaties zoals de basiliek van Charleroi met een kunstwerk van streekgenoot Jean Ransy en de paardenweide - Paradis des chevaux - waar de paarden uit de mijnen, die nooit het daglicht zagen, nog enkele maanden in open lucht doorbrachten voor ze geslacht werden.

'Een vlam Tasmaanse tijgers' (uitgeverij De Arbeiderspers) is de mysterieuze titel van het nieuwe boek van Charlotte Van den Broeck waarin ze haar speurtocht naar een uitgestorven diersoort beschrijft.  

Het was tijdens de research voor haar vorige boek - ‘Waagstukken’, over 13 tragische architecten - dat Van den Broeck de Tasmaanse tijger in het vizier kreeg. De Britse Henry Hellyer (1790-1832) was een van de architecten die het boek niet haalde. Als avonturier trok Hellyer in opdracht van een koloniaal bedrijf naar Lutruwita-Tasmanië (een eiland dat tot het Gemenebest van Australië behoort) dat premies uitreikte voor het uitmoorden van de Tasmaanse tijger die een bedreiging vormde voor de schapen. Dat heeft geleid tot de uitroeing van de soort.

Er zijn maar 9 levende dieren ooit op Europees grondgebied geweest. De huid van een van de laatste exemplaren wordt bewaard in het Natuurhistorisch Museum in Antwerpen, de plek waar Van den Broeck haar speurtocht start.

Bij de beschrijving van de Tasmaanse tijger ontstaat volgens Van den Broeck al meteen  een hele complexe begripsgeschiedenis. Het is een roofbuideldier, doet denken aan een wolf of hond, maar lijkt een beetje op een katachtige, heeft de strepen van een tijger maar is genetisch verwant aan de kangoeroe. Net als de wolf werd de Tasmaanse tijger gedemoniseerd. "Culturele denkbeelden die wij in Europa geprojecteerd hebben op een dier dat we eigenlijk niet kennen", licht ze toe op Klara.

Van den Broeck trekt naar Luwitra-Tasmanië en verzamelt verhalen over de Tasmaanse tijger. "Ik probeerde de ecologische geschiedenis van het dier te reconstrueren, maar onderweg kwam ik veel grotere verhalen tegen die het specifieke verhaal van de Tasmaanse tijger overstijgen."

"Het is een treurig icoon geworden voor uitgestorven diersoorten, voor de klimaatcrisis, voor de impact van de mens op de wereld. Het is ook een plek waar patriarchale structuren samenkomen. Het gaat over genderongelijkheid, dekolonisatie maar ook over technologie want de Tasmaanse tijger wordt op dit moment gekloond. Ze staan al heel ver: in 2028 zouden we terug een Tasmaanse tijger, nagebouwd in een labo, in de natuur zien."

'Unleashed' is de titel van het boek van Boris Johnson dat wereldwijd op 10 oktober is verschenen. Lia Van Bekhoven, VRT-correspondent in Londen, kreeg in de Daily Mail al enkele sappige hoofdstukken te lezen. 'Ontketend' (uitgeverij Unieboek/Het spectrum) is "de Nederlandtalige titel van onbetrouwbare memoires van oud-premier Boris Johnson", vertelt ze op Radio 1. 

Boris Johnson was premier van het Verenigd Koninkrijk van 24 juli 2019 tot 6 september 2022. Volgens Van Bekhoven zijn de memoires in de eerste plaats bedoeld om zijn reputatie veilig te stellen. En dat doet hij "met die typische Johnsonsiaanse verve: vrolijkheid, met een hoop lollige anekdotes en kleurrijke roddels."

In de voorpublicatie heeft hij het onder meer over de 'rotklussen' waarmee hij als regeringshoofd opgezadeld zat. "Het leest meer als een stoer jongensboek, als de grote avonturen van Boris", aldus Van Bekhoven. 

Johnson is populair geworden als presentator van 'Have I got news for you', het satirische BBC-programma. Hij is volgens Van Bekhoven de eerste in de recente Britse geschiedenis die politiek wist te combineren met entertainment. "Het is eigenlijk het verhaal van iemand die overal mee wegkomt. Hij is iemand die erg vermakelijk is."

Dat Johnson tijdens de coronacrisis overwoog om een militaire overval te plegen op een opslagplaats in de Nederlandse stad Leiden is wat Van Bekhoven het meest heeft verrast. 

"Daar lagen 5 miljoen vaccins die de Britten waren beloofd. Ze hadden er recht op en de Europese Unie werkte hem tegen. Het kon niet dat die vaccins niet naar het Verenigd Koninkrijk werden gestuurd vanwege de Brexit. En toen was er een Britse generaal die zei: dit plan is uitvoerbaar, maar hoe ga je uitleggen dat je een trouwe NAVO-bondgenoot aanvalt?". Omdat Johnson het zelf een knettergek plan vond, werd het niet uitgevoerd. 

Dat de waarheid voor Johnson een rekbaar begrip is, getuigt ook Partygate, het schandaal over de lockdownfeestjes op zijn kabinet. Dat hij hierover heeft gelogen tegen het parlement en ook tegen de Queen - zijn eigen minister is uit protest opgestapt - heeft hem de das omgedaan. Zelf beweert Johnson dat het een coup van zijn medewerkers was. Hij heeft vooral spijt van de verontschuldigingen die hij voortdurend publiekelijk heeft gemaakt.