"Ook in de zomer moet je eens een paraplu bovenhalen": waarom een gezond bedrijf als Janssen Pharmaceutica nu toch banen schrapt

Een dikke week geleden liet de directie van Janssen Pharmaceutica, onderdeel van de farmagigant Johnson & Johnson, tijdens een bijzondere ondernemingsraad weten dat er 125 tot 148 jobs geschrapt zouden kunnen worden in Beerse en Geel. In 3 etappes is de voorbije week toegelicht in welke afdelingen precies ontslagen zullen vallen. Gisterennamiddag klokte de directie af op 130 banen die moeten verdwijnen.

Voor de meeste afdelingen - strategic partnerships, finance, HR, maar ook heel wat researchteams - betekent dat volgens de vakbonden een "salamipolitiek": overal een schijfje eraf. Alles samen werken er zowat 5.400 mensen bij Janssen Pharmaceutica in België.

Nochtans blaakt Johnson & Johnson momenteel van gezondheid. In juli nog stelde het bedrijf zijn winst- en omzetverwachtingen voor het volledige jaar naar boven bij. En op de jobswebsite van Janssen Pharamaceutica staan nog tientallen vacatures open. Waarom dan toch die "efficiëntie-oefening"? 

Die ingreep heeft te maken met verschillende fenomenen. Ten eerste valt volgend jaar het patent weg voor Stelara, een zeer winstgevend medicijn dat onder meer gebruikt wordt tegen psoriasis en de ziekte van Crohn. Stelara stond vorig jaar wereldwijd voor meer dan 10,8 miljard dollar van de inkomsten bij Johnson & Johnson, op een totale omzet van 85,2 miljard dollar.

Dat is geen uitzondering in de sector: farmabedrijven verdienen enorme sommen geld met hun patenten en ze investeren een groot deel van dat geld opnieuw in research. Maar als een bedrijf zo'n patent verliest, moet het op zoek naar een manier om de winst op peil te houden.

Dat ziet ook Tom Simonts, financieel econoom bij KBC: "Dit maakt deel uit van de traditionele cyclus in de farmasector. In 2028 ga je dat opnieuw zien: ook zo'n jaar waarin enkele grote patenten vervallen. Die farmabedrijven weten dat en knippen dan op voorhand wat kosten weg. In theorie moet dat verlies aan inkomsten uiteindelijk worden gecompenseerd door wat het bedrijf in de eigen pijplijn heeft zitten, maar dat gebeurt natuurlijk niet altijd op exact hetzelfde moment."

Maar dat is niet het enige dat speelt. Zo is deze ontslagronde ook ten dele een strategische aanpassing, met een blik op de toekomst. In de managementspeak van Johnson & Johnson klinkt dat: "We moeten ons aanpassen om in de toekomst te blijven voldoen aan de behoeften van patiënten. We ontwikkelen activiteiten in een complexe en snel veranderende omgeving."

"Een farmabedrijf als Janssen ondervindt dat het stilaan andere researchprofielen nodig heeft", horen we in vakbondskringen. "Niet alleen researchers/laboranten, maar ook bijvoorbeeld researchers/ict'ers, mensen die onder meer met AI-systemen kunnen werken."

Dat zit zo: farmabedrijven zijn afhankelijk van de innovatieve geneesmiddelen die ze in de pijplijn hebben zitten. Maar de manier om tot die innovatieve geneesmiddelen te komen, is volop aan het veranderen, beaamt Gert Verreth van Essenscia, de federatie van de chemische en farmaceutische industrie. 

"Met AI, big data en blockchaintechnologie kan onderzoek en ontwikkeling veel sneller en efficiënter verlopen. En ook in de productie geldt dat: waar je vroeger eerst stalen moest nemen en die analyseren, worden nu live data gebruikt om processen bij te sturen. Om dat te kunnen aansturen heb je datawetenschappers nodig."

Daar komt nog eens bovenop dat de medicijntechnologie zelf evolueert: waar je vroeger misschien een klassiek pilletje had, werken farmabedrijven nu veel meer met cel- en genbiotechnologie, weet Verreth. "Ook dat vergt een hele aanpassing."

Verreth en Simonts wijzen naar de grote geneesmiddelenfabriek die Janssen Pharmaceutica in Gent aan het uitbouwen is. Die zet volop in op immuuntherapie tegen kanker. 

"Het is al niet simpel om voor die fabriek de juiste mensen te rekruteren, bovendien gaat het dan nog eens om een ander soort profielen dan ze al hadden", analyseert Simonts. "Maar het lijkt me in elk geval logisch dat ze meer in die regio researchers zoeken dan in hun 'historische' regio rond Beerse."

Bottomline: Janssen Pharmaceutica zit, ondanks de ontslagen, niet per se in vieze papieren. "Ik zie niet direct een probleem op de balans", herhaalt Simonts. "Meer nog: voor hetzelfde geld kondigt het bedrijf binnenkort een paar grote overnames aan. Deze aankondiging sluit dat niet uit."

"Het lijkt me dus eerder een vorm van rationalisering die je wel vaker ziet in de farmasector. Om het met een metafoor te zeggen: ook in de zomer moet je soms eens je paraplu bovenhalen."

Bij de vakbonden zijn ze het daarmee maar deels eens: "Janssen is nog steeds een goed bedrijf waar werknemers gesoigneerd worden", klinkt het daar. "Er is dus nog altijd toekomstperspectief. Maar eigenlijk hoort het niet dat een firma die zoveel winst maakt zulke ontslagrondes doet. Wij doen nu ons best om voor de meeste mensen van wie de job verdwijnt een nieuwe plek te zoeken."