De Nobelprijs voor Geneeskunde gaat dit jaar naar de Amerikaanse biologen Victor Ambros en Gary Ruvkun. Ze worden bekroond voor de ontdekking van microRNA. Dat zijn kleine stukjes erfelijk materiaal, die een belangrijke rol spelen bij verschillende ziekteprocessen en de manier waarop organismen zich ontwikkelen.
Nobelprijs Geneeskunde gaat naar 2 Amerikaanse biologen voor hun ontdekking van microRNA en de belangrijke rol die het speelt bij ziektes
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
Biologen Victor Ambros en Gary Ruvkun hebben een belangrijke, ontbrekende schakel opgelost in hoe ons lichaam zich ontwikkelt. Ze ontdekten dat er iets ontstaat als microRNA. "Een kleine molecule die van fundamenteel belang is in de ontwikkeling van organismen", volgens het Nobelcomité.
Ambros en Ruvkun wilden weten hoe ons lichaam weet welk type cellen het moet aanmaken. Een zenuwcel werkt anders dan bijvoorbeeld een bloedcel, er moeten andere eiwitten voor gevormd worden. Elke cel bevat het volledige receptenboek, het DNA. Maar hoe weet het lichaam welk recept voor welk gerecht en op welk moment moet dienen?
Ze ontdekten dat microRNA een cruciale rol speelt door een piepkleine rondworm te bestuderen, de C. elegans. Ze zagen dat het microRNA zich kan 'vastbijten' aan het uiteinde van het boodschapper-RNA, waardoor de eiwitfabriek het recept niet kan lezen.
Het microRNA bepaalt welke genen tot uiting komen en welke niet. Welke genen met andere woorden worden aan- of uitgezet. Het blijkt ook cruciaal bij het ontstaan van ziekten.
DNA, mRNA en microRNA?
In elke cel in ons lichaam zit ons erfelijk materiaal opgeslagen in DNA. Dat bevat de genetische code die bepaalt welke oog- of haarkleur je hebt, maar ook welke erfelijke ziektes je kan krijgen.
Als ons lichaam nieuwe eiwitten aanmaakt, wordt het DNA eerst gekopieerd naar mRNA, messenger-RNA. Dat bevat de instructies of het recept om het eiwit te maken. Eiwitten zijn de bouwstenen van ons lichaam.
Het microRNA zijn kleine stukjes RNA, die een cruciale rol spelen. Zij bepalen welke instructies of recepten wel of niet worden uitgevoerd en dus tot een eiwit zullen komen.
"MicroRNA's zijn superbelangrijk in het reguleren van complexe celprocessen", zegt professor kankeronderzoek Jo Vandesompele (UGent). "Alle levende organismen hebben die kleine microRNA's, maar ze zijn pas in 1993 voor het eerst ontdekt, omdat ze zo klein zijn."
"Elke cel is eigenlijk een heel complex fabriekje dat heel strak gereguleerd moet worden. Die microRNA's regelen al die processen. Als die genregulatie foutloopt, dan wordt de cel een beetje gek en gaat ze allerlei ziekteverschijnselen vertonen. Eigenlijk is er met elke ziekte die je je kan inbeelden wel een link met microRNA's. Kanker, hart- en vaatziekten, virale infecties...."
Op termijn kan het onderzoek ook tot nieuwe medicijnen leiden. "Meestal zitten er tientallen jaren tussen basisonderzoek en een geschikt medicijn", zegt Vandesompele. "Maar er zitten op dit moment wel al klinische studies in de tweede fase met geneesmiddelen die met synthetische microRNA's werken."
De Nobelprijzen
Al sinds 1901 worden elk jaar in oktober de winnaars van de Nobelprijzen bekendgemaakt. Die gaan naar mensen die een opmerkelijke prestatie hebben geleverd op het gebied van geneeskunde, natuurkunde, scheikunde, literatuur en vrede.
De Nobelprijs is vernoemd naar de Zweedse chemicus en industrieel Alfred Nobel (1833-1896). Hij is ook de uitvinder van het dynamiet. Omdat zijn uitvinding in oorlogen heel wat doden had gemaakt, liet hij in zijn testament opnemen dat met de rente van zijn kapitaal prijzen moesten worden uitgereikt en worden vernoemd naar hem.
De Nobelprijzen worden officieel uitgereikt op 10 december, de sterfdag van Alfred Nobel. De winnaars krijgen dan een gouden medaille, een diploma en per Nobelprijs een geldbedrag van 11 miljoen Zweedse kroon, zo'n 970.000 euro.
Vorig jaar ging de Nobelprijs voor Geneeskunde naar de Hongaarse Katalin Karikó en de Amerikaan Drew Weissman voor het ontwikkelen van mRNA-vaccins. Dat is het type vaccins dat ook gebruikt wordt tegen Covid-19. Morgen wordt de Nobelprijs voor Natuurkunde bekendgemaakt.
