Spectaculaire beelden doen het altijd goed op sociale media en in tijden van oorlog zijn die helaas genoeg voorhanden. Toch doen over het geweld in het Midden-Oosten ook heel wat beelden de ronde die niets met de recente gebeurtenissen te maken hebben. Een lopende Netanyahu, brand in een busstation, een tentenkamp en een raket die een tank vernietigt: allemaal spectaculair, maar de beelden zijn niet authentiek.
Schuilende Netanyahu, ontploffende tanks en AI-tenten: geweld in Midden-Oosten leidt online tot heel wat nepnieuws
In het kort
Wat? Spectaculaire beelden genoeg uit het Midden-Oosten dezer dagen op sociale media. Elke gebeurtenis lijkt wel gefilmd door omstaanders. Die video's geven een levensecht beeld van de oorlog, maar de context van de beelden is niet altijd even duidelijk.
Maar? Niet alles wat nu de ronde doet op sociale media is authentiek. Spectaculaire beelden van brandende bussen, ontploffende tanks, tenten in vlammen en een haastig schuilende Netanyahu worden veel gedeeld, maar hebben niets met het huidige conflict te maken.
Met de aanwezigheid van smartphones worden grote gebeurtenissen steeds vaker uitvoerig gefilmd. Op sociale media verschijnt de laatste dagen dan ook een stroom aan beelden die gevechtshandelingen en het lijden van de burgerbevolking in het Midden-Oosten tonen.
Maar het blijft opletten geblazen, want tussen de authentieke opnames zitten heel wat beelden die niets met de actuele gebeurtenissen te maken hebben. Een bloemlezing van de populairste nepverhalen op sociale media.
Video met brandende bussen dateert uit 2022
Een korte video toont verschillende geparkeerde bussen die allen aan het uitbranden zijn. De video wordt op 3 oktober veelvuldig gedeeld op sociale media, vooral in het Engels , maar ook in het Nederlands . De beelden zouden tonen hoe Tel Aviv in brand staat na een aanval met kamikazedrones.
Zelfs de Engelstalige Iraanse nieuwszender Press TV bracht de beelden alsof ze recent zouden zijn. Volgens hen gaat het om een droneaanval door de Houthi-rebellen uit Jemen. Een woordvoerder van de Houthi’s kondigde op 2 oktober daadwerkelijk een droneaanval aan.
Daar hebben deze beelden echter niets mee te maken, ontdekten factcheckers van Misbar . Door met zoekmachines op een screenshot van de video te zoeken, vinden ook wij de beelden al snel terug in een Facebookvideo uit juni 2022 . Het zou gaan om brandstichting door criminelen in Safed , een stad in het noorden van Israël, 170 kilometer verwijderd van Tel Aviv. Een artikel van de Israëlische nieuwswebsite Ynet over de brandstichting gebruikt exact dezelfde beelden die nu rondgaan op sociale media. Op Google Street View is het gebouw rechts op de beelden terug te vinden aan het centrale busstation van de stad.
Conclusie: De beelden komen dus uit 2022 en zijn niet gemaakt in Tel Aviv. De claim dat ze de gevolgen van een recente droneaanval op Tel Aviv zouden tonen, beoordelen we dan ook als onwaar.
Netanyahu vlucht niet naar een bunker, maar haast zich naar belangrijke stemming
Enkele uren na de raketaanval van Iran op Israël werd op X een video gedeeld van de Israëlische premier Netanyahu die zich na de aanval naar een bunker haast. De video werd vooral in het Engels gedeeld, dit bericht op X heeft zo’n 212.000 views. Maar ook in het Nederlands ging de video rond.
Deze video heeft niets met de recente raketaanval te maken, zo merkten factcheckers van Reuters al snel op. De video dateert uit 2021 en werd door Netanyahu zelf op zijn X account gepost met als bijschrift: “Ik ben er altijd trots op dat ik voor jullie mag werken. De video werd een half uur geleden opgenomen in de Knesset.”
Volgens mediaberichten haastte Netanyahu zich om in de Knesset, het Israëlisch parlement, te stemmen over een wet die met één stem verschil werd aangenomen.
Volgens Israëlische media zou Netanyahu ook al in een versterkte bunker gezeten hebben om een veiligheidsmeeting te houden. Het kantoor van de Israëlische eerste minister heeft ook in een e-mail aan Reuters laten weten dat het om een oude video gaat.
Conclusie: Op sociale media gaat een video rond van de Israëlische premier Netanyahu die na een raketaanval naar een bunker zou lopen.
Deze video is een oude video uit 2021. De premier was toen onderweg naar het parlement om te gaan stemmen. We beoordelen deze bewering dan ook als onwaar.
Video van vernielde tank toont niet Libanon, maar komt wel uit oorlog in Oekraïne
In de nacht van 1 oktober startte het Israëlische leger met een grondoffensief tegen Hezbollah in het zuiden van Libanon, wat tot hevige gevechten leidde. Op 2 oktober beweerde Hezbollah dat ze er in geslaagd waren Israëlische Merkava-tanks te vernietigen. Op 3 oktober verscheen een video op sociale media die de vernietiging van een van die tanks door een raket zou tonen. De beelden werden veelvuldig in verschillende talen gedeeld.
Ook hier maakt een omgekeerde zoekopdracht naar een screenshot van de video snel duidelijk dat de tank die hier vernietigd wordt, niets met het conflict te maken heeft. We vinden al snel een versie van de video die op X werd geplaatst op 28 februari 2024 . Volgens het bijschrift zou het hier gaan om een Russische tank die vernield werd.
De video zou volgens verschillende nieuwsberichten uit oktober 2023 vrijgegeven zijn door het Oekraïense leger en tonen hoe een Russische T-90-tank wordt vernietigd aan het front in Loehansk. De beelden zijn dus al zeker een jaar oud.
Conclusie: De bewering dat het zou gaan om een Israëlische tank is die recent in Libanon wordt vernietigd, beoordelen we dan ook als onwaar.
Brandende tenten gemaakt met AI
Een beeld van brandende tenten met een aantal mensen bij wordt met verontwaardiging gedeeld op sociale media. Volgens het bijschrift zouden “20 tenten vol ontheemde families in Gaza levend begraven” zijn. De foto werd eerst op 10 september op X geplaatst en al meer dan een miljoen keer bekeken. Het werd toen onder andere ook in het Nederlands gedeeld. Op 3 oktober werd het bericht opnieuw gedeeld door hetzelfde X-account. Die post werd op een dag tijd al meer dan 500.000 keer bekeken.
De foto zou volgens de auteur van de post ook op de voorpagina van elke krant wereldwijd moeten prijken. Dat zou echter geen goed idee zijn. Hoewel er meer dan genoeg authentiek beeldmateriaal beschikbaar is van het lijden van de burgerbevolking in Gaza, is dit veel gedeelde beeld nep.
Een omgekeerde zoekopdracht brengt wederom soelaas. De foto blijkt genomen uit een video die op 17 juli 2024 zowel op X als op Facebook werd geplaatst. Wat in de versie van juli goed te zien is, maar wat in de foto die nu rondgaat buiten beeld valt, is dat in de rechterbenedenhoek “AI” staat te lezen. De video is dus niet echt, maar gemaakt met artificiële intelligentie.
Het bijschrift bij de video leert ook dat het helemaal niet de bedoeling was om met deze video recente gebeurtenissen te verbeelden. De video toont volgens de bijschriften het verhaal van Hussein en Zaynab. Hussein was de kleinzoon van de profeet Mohammed en stierf in de slag bij Karbala , waar zijn zus Zaynab gevangen genomen werd.
Conclusie: De beelden tonen dus een AI-scène van een veldslag uit 680 en hebben niets te maken met het recente geweld in het Midden-Oosten. We beoordelen deze bewering dan ook als onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
