Hoffelijk debat tussen vicepresidentskandidaten: Vance zelfzeker van meet af aan, Walz eindigt sterker dan hij begint

Het debat begon al heel hoffelijk met een handdruk. Het zou vanzelfsprekend moeten zijn, maar in het huidige verhitte politieke klimaat van de VS is het opmerkelijk. Het gebaar weerspiegelde ook wat voor beide heren de impliciete doelstelling was van de avond: twijfelende centrumkiezers voor zich winnen. Dat segment van het kiespubliek win je niet door je neus op te halen voor de andere partij, maar door je bereidheid te tonen tot overleg en common ground.

Tijdens het debat werd die bereidheid trouwens herhaaldelijk expliciet benoemd. Vance gebruikte meermaals het woord bipartisan (tweepartijdig, red.) en Walz hapte toe. Van Walz was dat verwacht en lag het meer in de lijn van zijn campagnetoon. Van Vance was dat veel minder ingecalculeerd.

Sommige commentatoren noemden die nieuwe gematigde stijl van Vance na afloop van het debat "slick": doorzichtig glad. Die typering kan juist zijn, maar is tegelijk een erkenning dat Vance het debat beter naar zijn hand heeft gezet dan Tim Walz. 

Bij de start van het debat leek het voor de Democraten heel even een herhaling te worden van het rampzalige debat-debacle van 27 juni, toen Joe Biden pijnlijk de mist in ging. Een raar en schichtig kijkende Walz moest als eerste antwoorden op de vraag of hij een preventieve aanval van Israël op Iran zou steunen, als dat een Iraanse atoombom kon tegenhouden.

Walz verwisselde een paar keer de landen Israël en Iran en zijn antwoord raakte verstrikt in te snel opgestapelde gedachten en argumenten. Het zou in de 1e helft van het debat voortdurend een probleem blijken voor Kamala Harris' running mate: wellicht had hij zo hard geoefend en argumenten ingestudeerd, dat hij ze afratelde zonder juiste frasering, timing en opbouw.

Walz ontweek ook, te gemakkelijk en te doorzichtig, een lastige vraag over zijn vroegere beweringen dat hij in 1989 de studentenprotesten had meegemaakt in China. Amerikaanse media hebben die claim intussen kunnen ontkrachten. Na aandringen van de moderatoren kon Walz enkel toegeven: "I misspoke." ("Ik had me versproken.") Het is geen halszaak, maar het versterkt de indruk dat Walz nogal geneigd is tot het verfraaien van zijn levenswandel en belevenissen. 

Dat moeilijke moment hielp hem niet om zich op zijn gemak te voelen, en dat was te merken aan zijn lichaamstaal. Gedrongen schouders, een vertrokken mond, lichtjes angstige ogen en af en toe een korte maar vreemde hapering in zijn betoog: alles wees erop dat Tim Walz liever ergens anders had gestaan.

Gaandeweg won hij aan vertrouwen en vond hij opnieuw de naturel die hem zo kostbaar maakt als running mate. Zijn argumenten waren sterk en werden steeds beter gebracht - over abortus, de woningnood, de levensduurte of het wapengeweld.  

De 20 jaar jongere JD Vance straalde van meet af aan een onverstoorbaar zelfvertrouwen uit. En het moet gezegd: hij slaagde erin om zich tegelijk als een overtuigd Trumpiaan te presenteren en toch het Trumpisme te relativeren.

Zowel Trump als Vance namen het idee van een door de mens veroorzaakte klimaatverandering al geregeld op de korrel, maar nu was Vance bereid om even  - voor het gemak - aan te nemen dat het fenomeen wel degelijk bestond. Om dan uit te halen naar het economisch beleid van Biden en Harris die te veel productie en jobs naar China lieten verhuizen en zo nog meer vervuiling veroorzaakten.

Over abortus toonde Vance zich zelfs zonder meer empathisch tegenover vrouwen die met een ongewenste zwangerschap te maken krijgen. Hij betreurde ook dat zijn Republikeinse partij het vertrouwen van de kiezers wat verloren had op dit domein, suggererend dat de radicale anti-abortusideeën van sommige Republikeinen allemaal niet zo ernstig moeten worden genomen.

Of die verrassende matiging van standpunten geloofwaardig was, zullen de kiezers moeten beoordelen. Het was in elk geval een doelgerichte poging om centrumkiezers te bekoren - doorzichtig maar goed gebracht. 

Op andere momenten kwam Vance niettemin zonder schroom met dezelfde ongenuanceerde tirades die ook Donald Trump voortdurend herhaalt. Zowat alle problemen van Amerika (de inflatie, de woningnood, de onveiligheid, wapengeweld, de drugsepidemie...) zijn terug te voeren tot de ongecontroleerde instroom van illegale immigranten. En Biden en Harris hebben de Amerikaanse industrie kapotgemaakt door China en de Chinese economie niets in de weg te leggen. 

Tot nader order was dit het laatste televisiedebat van deze verkiezingscampagne voor het Witte Huis. Tenzij Trump zich toch nog laat overhalen door Kamala Harris om een 2e keer de degens te kruisen, zal de kiezer voor 5 november geen krachtmeting meer te zien krijgen. Zo bekeken heeft Vance allicht het best gescoord en zijn baas de beste dienst bewezen. 

Toch kan ook Tim Walz, juist omdat het de laatste kans was om zich rechtstreeks tot de burgers te richten, nog twijfelende kiezers overtuigd hebben. Want op het einde van het debat herinnerde hij de kijkers met een sterk en authentiek ogend betoog aan Trumps weigering in 2020 (en op 6 januari 2021, toen het Capitool in Washington werd bestormd) om zijn verkiezingsnederlaag te aanvaarden.

Walz drong bij Vance ook aan op een eenvoudig antwoord op de vraag of Trump nu wel of niet die verkiezingen verloren had. Vance weigerde daarop te antwoorden, en zei dat de machtsoverdracht op 20 januari "peacefully" verlopen was - en dat was het belangrijkste. 

Eerdere uitspraken van Vance in het debat konden nog overtuigen door hun handigheid, zelfs wanneer ze inhoudelijk konden worden weerlegd. Maar om deze bewering probleemloos voor waar aan te nemen   - dat Trump de macht vreedzaam uit handen had gegeven -  moet je als kijker en kiezer toch selectief blind zijn.

Het einde van het debat was het sterkste moment van Walz en het zwakste van Vance. De vraag is evenwel of er toen, na anderhalf uur, nog evenveel Amerikanen voor de buis zaten als bij de start.