In volle kiescampagne is het een heikele vraag: hoeveel ruimte is er in de gemeentekas om nog nieuwe dingen te doen? De verschillen zijn groot. Gent heeft 3 keer meer schulden dan Antwerpen bijvoorbeeld. En er komt nog wat financiële stress aan voor de gemeenten. Ontdek op de kaart hieronder hoeveel schulden jouw gemeente heeft.
Gent heeft 3 keer meer schulden dan Antwerpen: ontdek hier hoe dat zit in jouw gemeente
Tim Pauwels
Gepubliceerd:
Gent heeft bijna één miljard euro schuld. Dat is het cijfer van eind vorig jaar. In Antwerpen ligt dat getal meer dan 3 keer lager: 302 miljoen euro schuld. Een groot verschil. En toch was die verhouding enkele tientallen jaren geleden omgekeerd. Antwerpen had toen meer schulden. Antwerpen is vroeger dan Gent beginnen te saneren. Mee onder druk van de Vlaamse overheid.
De Gentse burgemeester Mathias De Clercq (Open VLD/Voor Gent) zegt daarover: “Gent kiest er heel bewust voor om veel te investeren: in nieuwe parken en pleinen, in scholen, in woonzorgcentra, in sociaal wonen, in projecten die de Gentenaars ten goede komen. Om te investeren ga je leningen aan, net zoals een gezin dat doet om een woning te kopen of een bedrijf om uit te breiden."
Volgens De Clercq is de hoge schuld geen reden tot paniek. "Wij zijn perfect in staat om al onze leningen af te betalen. Vlaanderen ziet daar ook streng op toe. We hebben een buffer van 20 miljoen euro en de belastingdruk in Gent ligt onder het Vlaamse gemiddelde.”
Gent kiest er heel bewust voor om veel te investeren: in nieuwe parken en pleinen
Mathias De Clercq, burgemeester van Gent
Antwerpse burgemeester De Wever: "Eindelijk financieel gezond"
De Antwerpse burgemeester Bart De Wever (N-VA) is uiteraard trots op de Antwerpse score: "Onze stad is eindelijk verlost van het keurslijf van de schulden. Daardoor konden we de belastingen verlagen en investeren in een betere en mooiere stad voor onze kinderen. We hebben de hoogste investeringsuitgaven. Dat is ook echt in de stad te zien. De helft van de bouwkranen in Vlaanderen staat in Antwerpen. We slagen erin de Vlaamse economische motor te laten draaien en dat is goed voor heel Vlaanderen."
We zijn eindelijk verlost van het keurslijf van de schulden en we kunnen investeren
Bart De Wever, burgemeester van Antwerpen
Gent en Antwerpen investeerden in 2023 ongeveer evenveel. Volgens de databank van het Agentschap Binnenlands Bestuur was dat in Antwerpen 563,2 euro per inwoner en in Gent 555,85 euro.
De ultieme test: de 'autofinancieringsmarge'
Nu zijn schulden niet per se slecht. Je leent geld om te investeren voor de lange termijn. Om sociale woningen te bouwen of fietsbruggen aan te leggen. Maar het blijft natuurlijk wel belangrijk dat je die schulden en de interesten erop kunt betalen.
En om dat in te schatten hebben specialisten een graadmeter bedacht: de 'autofinancieringsmarge'. Dat is een verhouding tussen de schulden en de dagelijkse inkomsten en uitgaven van een gemeente.
De Vlaamse overheid vraagt aan steden en gemeenten dat ze in 2025 allemaal een positieve autofinancieringsmarge zouden hebben. Maar vrijwel alle Vlaamse steden en gemeenten hadden dat doel al bereikt in 2023. Dat betekent dat ze allemaal hun schulden konden afbetalen én nog beleid konden voeren. Er was maar één uitzondering.
De enige onder nul: Wijnegem
Alleen Wijnegem zat met een autofinancieringsmarge van -89 onder nul in 2023. Burgemeester Leen Wouters (N-VA) van Wijnegem zegt daarover: "We hebben nog altijd 3,5 miljoen euro te goed, die vastzit in het faillissement van Optima Bank. We hebben er als college voor gekozen dit volledig af te boeken in 2023, zodat dat weg is uit de boeken voor de volgende legislatuur. We verwachten nog een positieve uitspraak van de rechter, maar dat kan nog jaren duren. Vandaar deze boekhoudkundige ingreep."
Wat op de kaart ook opvalt is dat heel wat kustgemeenten per inwoner hoge schulden lijken te hebben. Maar voor deze cijfers, uit de databank van het Agentschap Binnenlands Bestuur, wordt alleen rekening gehouden met de officiële inwoners, terwijl de kustgemeenten heel wat tweedeverblijvers hebben. Als je daarmee wél rekening zou houden, zou de schuld per inwoner er heel anders uitzien. De autofinancieringsmarges van de kustgemeenten zijn wel degelijk gezond.
Financiële stress op komst
De Vlaamse steden en gemeenten zijn dus best wel in goeie financiële doen. Maar ze kampen allemaal met de vergrijzing van onze samenleving. Steden en gemeenten zijn namelijk zelf verantwoordelijk voor de pensioenen van hun statutaire ambtenaren. En de kosten daarvan stijgen sneller dan bijvoorbeeld de inkomsten die gemeenten krijgen uit het gemeentefonds. Als de pensioenkosten sneller stijgen dan de inkomsten, verkleint dat toch weer de beleidsruimte die gemeenten hebben.
