Een miljard euro extra, maar de uitdagingen blijven groot: kan de eerste socialistische minister van Welzijn voor een 'warmer' Vlaanderen zorgen?

Een socialer en 'warmer' beleid. Dat was voor de CD&V en Vooruit de belangrijkste voorwaarde om deel uit te maken van de nieuwe Vlaamse regering. Die eis vertaalt zich in 1,1 miljard euro extra budget voor het departement Welzijn. 

Er is de komende jaren meer geld voor onder andere personen met een handicap, kinderopvang, ouderenzorg en jeugdhulp. De investeringen worden geleidelijk opgebouwd. 

"Een beschaafde en welvarende regio als Vlaanderen kan het zichzelf niet aandoen dat er zoveel mensen op een wachtlijst staan. Dat is te vaak het geval", zei Caroline Gennez tijdens haar eerste interview als minister van Welzijn. 

De wachtlijsten voor personen met een handicap zijn de prioriteit. Een investering van een half miljard euro moet ervoor zorgen dat die tegen 2029 fors zijn ingekort. Volgens de laatste cijfers staan 17.678 mensen op de wachtlijst voor een zogenoemd persoonsvolgend budget. Op basis van een aantal parameters krijgen mensen dan een budget om zelf te besteden aan hun zorg. 

"De investering is belangrijk en het is lovenswaardig dat de nieuwe regering er werk van maakt", zegt Katrijn Ruts van GRIP (Gelijke Rechten voor Ieder Persoon met een handicap) vzw. "Maar het zal niet voldoende zijn."

Het extra budget moet ervoor zorgen dat er geen personen meer op de wachtlijst staan uit prioriteitengroep 1, de personen die het dringendst geholpen moeten worden. Eind 2023 stonden er ongeveer 250 mensen op die lijst. Gennez garandeert dat die mensen snel hun budget krijgen er de komende jaren niemand uit die groep nog op een wachtlijst zal belanden.

"Dat is niet minder dan een mijlpaal" zegt Reinhart Niesten van NOOZO, de Vlaamse adviesraad handicap. 

Voor de ruim 17.000 andere wachtenden is de impact van het extra budget minder duidelijk. "Die kunnen zeker iets verwachten. Het is belangrijk om de mensen perspectief te geven, maar hoe we het precies gaan organiseren, dat is nog zaak van overleg met de sector", aldus Gennez. 

"Dit doet vermoeden dat een budget voor hen een verre toekomstdroom zal blijven", zegt Niesten. "Ook over het recht op een assistentiebudget voor kinderen en jongeren blijft het regeerakkoord vaag. We missen  een plan om in de toekomst het recht op ondersteuning voor alle personen met een handicap te realiseren."

"De perceptie dat het budget voor mensen die niet in prioriteitengroep 1 zitten, niet dringend is, klopt niet", zegt ook Ruts. "Mensen kunnen bijvoorbeeld niet zelfstandig gaan wonen, kunnen zich niet verplaatsen of geen opleiding volgen omdat ze jaren op een wachtlijst staan."

Het is het lot van elke minister van Welzijn. De noden zijn hoog en er zal altijd te weinig geld zijn om alle Vlamingen de vereiste zorg te bieden. "De uitdagingen zijn groot en eigenlijk bijna oneindig", zegt bestuurskundige Bram Verschuere (UGent). Hij is onder andere gespecialiseerd in welzijnsbeleid. 

Ook de afgelopen regeerperiode steeg het budget voor welzijn fors, tot jaarlijks bijna 17 miljard euro. "Dat is al een groot deel van de Vlaamse begroting, waar nu nog eens een serieuze financiële injectie bovenop komt." 

Op de 140 miljoen euro extra voor de ouderzorg komt meteen de kritiek dat die niet zal volstaan voor de ambities die in het regeerakkoord staan. Zorgnet-Icuro, een zorgnetwerk met woonzorgcentra over heel Vlaanderen, vraagt zich af hoe de Vlaamse regering met dat budget de vergrijzing het hoofd zal bieden. "Alleen al voor het realiseren van extra capaciteit voor mensen met de zwaarste zorgnoden tegen 2025 zal een budget van 116 miljoen euro nodig zijn", klinkt het.   

Hoe de investeringen concreet zullen worden omgezet in betere zorg valt af te wachten. Een echte koerswijziging lijkt er in het welzijnsbeleid niet aan te komen. Net als op andere domeinen blijft het regeerakkoord relatief vaag.

"Er zullen nog veel keuzes gemaakt moeten worden", zegt Verschuere. "Maar dat is niet per se een slechte zaak. Het akkoord laat genoeg ruimte om bij te sturen als de omstandigheden veranderen."

Op enkele punten is het akkoord wel concreet. Er komt bijvoorbeeld een nieuw dementieplan en een geïntegreerde en vereenvoudigde aanvraagprocedure voor de zorgbudgetten binnen de Vlaamse Sociale Bescherming. Om de opleiding tot verpleegkundige aantrekkelijker te maken, komt er een onkostenvergoeding voor studenten tijdens hun werkstage. 

Vooruit heeft ook 120 miljoen euro aan extra investeringen in de jeugdhulp in de wacht gesleept, het stokpaardje van voorzitter Conner Rousseau. Die moeten helpen om de wachtlijsten in te korten. Kinderen in moeilijke en onveilige thuissituaties moeten nu vaak maandenlang wachten. Ook het aantal crisisopvangplaatsen is onvoldoende om de noden in te vullen. 

De regering wil kinderen beter beschermen door vroeger in te grijpen. In het regeerakkoord is sprake van "ondertoezichtstelling van het ongeboren kind (of zwangere vrouw) via gerechtelijke weg". Ze willen op die manier een snellere uithuisplaatsing na de geboorte mogelijk maken. 

"Ik vind het onderdeel over jeugdhulp zeer verontrustend", zegt professor sociaal werk Rudi Roose (UGent). Hij ziet weinig 'warmte' in het nieuwe regeerakkoord. "Ik heb niets tegen bijstaan, maar het beleid vertrekt vanuit een zeer controlerend idee." Niet alleen naar ouders maar ook naar jongeren toe: "De nieuwe regering wil vooral sanctionerend werk. Ze zetten bijvoorbeeld ook meer in op opsluiting."

Ook naar preventie en geestelijke gezondheidszorg gaat er extra geld. Het verhogen van de welzijnsbudgetten is noodzakelijk, maar geen wonderoplossing. Meer en betere zorgverlening vraagt extra personeel. En daar knelt vaak het schoentje. "Je moet die mensen ook nog vinden natuurlijk. Als dat niet lukt blijven al die ambities dode letter", vreest Verschuere. 

"Ik lees dingen zoals het aantrekkelijker maken van het beroep en het verminderen van de administratieve lasten. Dat klinkt goed maar ik vraag me af of dat mensen zal overtuigen voor een job in de zorgsector."

Gennez heeft grote ambities, ze wil duidelijk haar eigen stempel drukken op het beleid. "We moeten ambitie tonen en durven hervormen." Sinds de jaren 80 leverde CD&V bijna onafgebroken de minister van Welzijn. Op Radio 1 had Gennez het vanochtend over "dichtrijden wat 20 jaar lang is misgelopen".

De socialiste zal een sector aantreffen die sterk vervlochten is met de christendemocratische zuil – of wat daarvan overblijft. Het middenveld in de zorg kleurt sterk oranje. Invloedrijke organisaties zoals de CM en Zorgnet-Icuro maken onderdeel uit van de zuil en hadden rechtstreekse lijnen met het kabinet, of detacheerden zelfs personeel naar het kabinet van de minister van Welzijn. 

Ook in de administratie heeft de CD&V zijn mensen. Karine Moykens, het hoofd van het departement Welzijn, was bijna 10 jaar lang aan de slag als (adjunct-)kabinetschef christendemocratische Welzijnsministers zoals Inge Vervotte en Jo Vandeurzen.

Het wordt afwachten welke rol dat zal spelen. Zal Gennez beslissingen kunnen nemen die moeilijk liggen omdat ze minder rekening houdt met de belangen van grote spelers? Of verhindert het gebrek aan historische banden net de mogelijkheid om echt vat te krijgen op de sector?

Gennez reikt alvast de hand. "Een goede minister van Welzijn die heeft een visie, maar die werkt ook samen. Zeker ook met de stakeholders in de sector zelf."