Mark Rutte, de voormalige premier van Nederland, is vanaf vandaag officieel de secretaris-generaal van de NAVO. Zijn voorganger Jens Stoltenberg gaf hem tijdens een plechtigheid in het NAVO-hoofdkwartier in Brussel de ceremoniële 'stok' door. Rutte wacht alvast geen eenvoudige opdracht, want met de naderende Amerikaanse verkiezingen, en oorlogen in Rusland en het Midden-Oosten, bevindt het bondgenootschap zich in woelige wateren.
Mark Rutte neemt (letterlijk en figuurlijk) het stokje over van Jens Stoltenberg als NAVO-baas
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Symbolischer kan het bijna niet: aftredend-NAVO-baas Jens Stoltenberg die - letterlijk en figuurlijk - het stokje doorgeeft aan zijn opvolger Mark Rutte. "Ontvang alstublieft deze speciale staf en ik nodig je uit om op de plaats van de voorzitter van de Noord-Atlantische Raad te gaan zitten", zei hij.
Na een stevige handdruk en een omhelzing is het zover: Mark Rutte, de voormalige premier van Nederland, is nu officieel secretaris-generaal van de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie NAVO.
Waar komt die staf vandaan?
De ceremoniële staf wordt gebruikt tijdens de overdracht van het leiderschap van de NAVO, en wordt van de ene secretaris-generaal doorgegeven aan de andere. De staf staat voor de overdracht van leiderschap in de organisatie.
De staf heeft ook een belangrijke historische waarde, want het hout waaruit de staf is gemaakt, komt van het wrak van de SS Charles Henderson, een Amerikaans handelsschip. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het schip door Duitse strijdkrachten voor de kust van Italië vernietigd toen het oorlogsvoorraden vervoerde.
In de jaren 60 schonk de overheid van IJsland de staf aan de NAVO als een symbool van zijn toewijding. Sindsdien is het een symbool voor de strijd voor vrede en collectieve veiligheid.
Stoltenberg is naar eigen zeggen tevreden met zijn opvolger, maar toch verlaat hij het militaire bondgenootschap met gemengde gevoelens. "Het is tijd om te vertrekken, maar het is moeilijk om een bondgenootschap en een organisatie te verlaten die ik 10 jaar lang gediend heb. Al de mensen, al de landen waar ik mee samengewerkt heb... Ik zal dat natuurlijk wel missen, maar ik vertrek wetende dat we het afgelopen decennium enorm veel bereikt hebben."
Haperende defensie-industrie
Er staat Rutte geen eenvoudige opdracht te wachten. Op dit moment woedt er een hevige oorlog in Oekraïne, waardoor de veiligheid in heel Europa onder druk komt te staan. Door het escalerende Russische geweld werd het bondgenootschap de afgelopen jaren wel uitgebreid met 2 nieuwe lidstaten: Zweden en Finland. Zo telt de NAVO 32 lidstaten en wordt de defensieve kracht van het bondgenootschap vergroot in het noorden van Europa.
Verschillende NAVO-landen sturen wapens en munitie naar Oekraïne, maar stoten daarbij wel op verschillende problemen: er is een tekort aan wapens en munitie en veel militair materieel is verouderd. De Europese defensie-industrie is duidelijk niet voorbereid op een nieuw, grootschalig conflict, zoveel is duidelijk.
En dus moeten de defensie-uitgaven omhoog. De NAVO stelt voorop dat elk land 2 procent van het BBP moet investeren in defensie. Naar verwachting zullen slechts 23 van de 32 NAVO-landen daarin slagen. Ons land, waar het NAVO-hoofdkwartier is gevestigd, komt zelfs niet in de buurt van dat percentage.
Naast oorlog op het Europese continent, zijn er dan ook nog eens de oplopende spanningen in het Midden-Oosten. Daar is Israël na een grondoffensief en aanhoudende bombardementen in Gaza nu ook gestart met grondoperaties in buurland Libanon, gericht tegen de radicaal-islamitische organisatie Hezbollah.
Ook daar dreigt het geweld uit de hand te lopen, nu de kans steeds groter wordt dat Iran zich in dat conflict gaat moeien. "Al speelt de NAVO in dat conflict geen specifieke rol", stelt de nieuwe NAVO-baas.
Trump of Kamala?
Ook aan de andere kant van de Atlantische Oceaan leiden de Amerikaanse verkiezingen tot nervositeit binnen het bondgenootschap. Onder het presidentschap van Donald Trump kwamen de Amerikaans-Europese relaties onder druk te staan. Trump stelde zich openlijk vragen bij het gebrek aan investeringen in defensie van verschillende landen, en dreigde uit het bondgenootschap te stappen als daar geen verandering in kwam.
Toch deelt Rutte de nervositeit van veel landen in deze kwestie niet. "We geloven beiden dat een sterke trans-Atlantische band de basis is van onze samenwerking, en ik kan je verzekeren dat ik er alles aan zal doen om die stevige band te behouden", zegt hij. "Ik ben niet bezorgd, ik ken beide kandidaten (Kamala Harris en Donald Trump, kandidaten bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen, red.) erg goed."
"Ik heb 4 jaar lang gewerkt met Donald Trump. Hij was diegene die ons aanzette om meer uit te geven, en hij heeft zijn slag binnengehaald. Hij zette ook wat druk op onze relatie met China, en ik denk dat hij daarin gelijk had. Natuurlijk heeft Kamala Harris een fantastisch palmares als vicepresident. Ze is een gerespecteerd leider, dus ik kijk uit om met beiden te werken, wat de uitkomst van de verkiezingen ook is."
"Trumpfluisteraar"
Het was juli 2018 toen de secretaris-generaal van de NAVO Jens Stoltenberg iedereen behalve de leiders, ambassadeurs en een handvol medewerkers de vergaderzaal van het militaire bondgenootschap uitjoeg. De toenmalige Amerikaanse president Donald Trump had enkele minuten daarvoor de discussie over de toetreding van Oekraïne en Georgië tot de NAVO doen ontsporen. Hij dreigde dat de Verenigde Staten "hun eigen weg zouden gaan" als alle andere landen hun NAVO-budget niet zouden opkrikken.
De Franse president Emmanuel Macron en de toenmalige Duitse bondskanselier Angela Merkel probeerden nog in te praten op Trump, maar dat leek niet veel uit te halen. Uiteindelijk zou het, volgens NAVO-directeur Timo Koster, Mark Rutte zijn geweest die de president op andere gedachten kon brengen. Meer zelfs, Trump had het achteraf over een "fantastische tweedaagse in Brussel". Zo kwam Rutte aan de bijnaam "Trumpfluisteraar". Het is die reputatie als bruggenbouwer die hem het NAVO-voorzitterschap heeft opgeleverd.
