Amerikaanse oud-president Jimmy Carter wordt 100: "Een morele kracht voor Amerika en de wereld"

Een eeuw oud. Jimmy Carter is de eerste Amerikaanse oud-president die die mijlpaal bereikt. Naar aanleiding van zijn 100e verjaardag wordt vanavond een benefietconcert uitgezonden op de openbare omroep van de staat Georgia. Het concert vond eerder in september plaats in het Fox Theatre in Atlanta en bracht 1,2 miljoen dollar op voor de internationale programma's van het Carter Center, de liefdadigheidsorganisatie van Carter en zijn voormalige echtgenote Rosalynn.

Geheel in de lijn van Carters leven zijn er vandaag nog andere liefdadigheidsprojecten. Zo begint de organisatie 'Habitat for Humanity' ook aan de bouw van 30 huizen.

'Habitat for Humanity' is een organisatie waarbij de Carters al meer dan 40 jaar betrokken zijn. De voorbije 35 jaar droegen ze elk jaar bij aan de bouw van nieuwe huizen. Jimmy Carter noemde zijn samenwerking met de organisatie meermaals "een manier om zijn christelijke geloof in daden om te zetten".

Zelf zal hij zijn verjaardag allicht in zijn huis in Plains vieren, een stadje in Georgia van om en bij de 700 inwoners waar hij geboren is en meer dan 80 jaar van zijn leven heeft gewoond.

Carter krijgt sinds begin 2023 palliatieve thuiszorg in Plains, nadat hij enkele keren was opgenomen in het ziekenhuis. Het is niet duidelijk waaraan hij precies lijdt. Een tiental jaar geleden genas hij al van kanker.

Zijn echtgenote Rosalynn stierf in november 2023 op 96-jarige leeftijd. Carter (toen 99) woonde de plechtigheid bij in een rolstoel, gehuld in een deken met haar beeltenis op geborduurd. Jimmy en Rosalynn Carter waren 77 jaar getrouwd.

James Earl Carter Jr., een voormalige pindaboer, was de 39e president, van 1977 tot 1981. "Carter was wellicht de meest onderschatte president uit de moderne Amerikaanse geschiedenis. Een man die ontzettend veel wetten heeft gemaakt die vandaag nog steeds nagalmen in de VS", omschreef VS-correspondent Björn Soenens hem naar aanleiding van zijn 98e verjaardag.

"Hij was ook een morele verademing na het schandaal en de schok van het Watergateschandaal en de schande van Nixon. Carter legde als president de nadruk op de mensenrechten na het trauma van de verloren oorlog in Vietnam. Hij was een man met structureel fatsoen in een turbulente crisistijd."

Onder Carters bewind kwamen de Camp David-akkoorden tot stand, een vredesakkoord tussen Israël en Egypte en het eerste akkoord tussen Israël en een Arabisch land. Maar ook een aantal buitenlandse crisissen bleven pijnlijk aan zijn presidentschap kleven, zoals de gijzeling van 52 Amerikaanse burgers en militairen in de Amerikaanse ambassade in Teheran, in het laatste jaar van zijn ambtstermijn. Eind 1980 verloor hij mede daardoor de presidentsverkiezingen van de Republikein Ronald Reagan.

Na zijn enige ambtstermijn (Carter was toen 56)  zette hij zijn status wereldwijd in om te bemiddelen in conflicten. In 2002 kreeg hij daarvoor de Nobelprijs voor de Vrede. 

Carter ontpopte zich ook tot een van de bekendste filantropen van de VS. Samen met zijn vrouw richtte hij in 1982 het Carter Center op, om "vrede te bekomen, ziektes te bestrijden en hoop op te bouwen". Carter gebruikt al decennia zijn status om middelen in te zamelen voor de zaken waarmee hij begaan is.

Zittend president Joe Biden bracht al hulde aan de eeuweling en noemde hem in een videoboodschap op CBS News "een morele kracht voor onze natie en de wereld". Volgens Biden is Carter "een stem van moed, overtuiging en medeleven en vooral een goede vriend" die hij "zo ontzettend veel" bewondert.

"Carter heeft persoonlijk waarschijnlijk meer gedaan in zijn postpresidentschap dan wie ook", zegt de Amerikaanse historicus Cassandra Newby-Alexander van Norfolk State University aan het persagentschap AP. "Hij heeft op zoveel manieren de norm gezet voor hoe presidenten zich na hun presidentschap zouden moeten gedragen, als iemand die het goede blijft doen, iemand die een positieve impact op de samenleving zal blijven hebben."

Carter is niet alleen de langstlevende oud-president en de eerste die 100 jaar wordt, The New York Times achterhaalde nog een ander record. Carter is de meest productieve auteur van alle presidenten in de voorbije 100 jaar. Hij schreef of schreef mee aan 32 boeken, waarvan 20 in bestsellerslijst van The New York Times belandden. Carter schreef onder meer een boek over de Palestijnse kwestie, waarin hij zich zeer kritisch opstelde tegenover Israël.

Aan de andere kant, zo merkt The New York Times op, is Carter wel de oud-president met het minst aantal bestsellers over hem.

Onlangs liet Carter weten dat hij nog zeker tot aan de presidentsverkiezingen van 5 november wil leven, zodat hij nog op de Democratische presidentskandidate Kamala Harris kan stemmen.

Meer weten over het leven van Jimmy Carter? Herbeluister deze podcast van VS-correspondent Björn Soenens: