Paus Franciscus wil koning Boudewijn graag zalig laten verklaren, maar het is niet omdat de paus dat graag wil, dat dat ook echt zal gebeuren. "Alles wordt grondig tegen het licht gehouden, van het begin tot het einde, ook de kritische kanttekeningen. Dit regel je niet in een paar jaar", zegt kerkhistoricus Mathijs Lamberigts.
Na "spontane vraag" van paus Franciscus om koning Boudewijn zalig te verklaren: "Zeer goed mogelijk dat er nooit iets van komt"
Kathleen Heylen
Gepubliceerd:
"Bij mijn terugkeer in Rome start ik de procedure op tot zaligverklaring van koning Boudewijn." Het was een opvallende mededeling van paus Franciscus aan het einde van de misviering in het Koning Boudewijnstadion in Brussel gisteren. Opvallend én verrassend, want zowel de bisschoppen als het koninklijk paleis waren daar niet van op de hoogte. Ook de federale regering wist er niets van.
Op het vliegtuig terug naar Rome gaf de paus meer uitleg aan journalisten. Het is de houding van Boudewijn in de mini-koningskwestie in 1990 die hem inspireert. De koning weigerde toen een wetsvoorstel te ondertekenen dat abortus uit de strafwet haalde. Er werd een oplossing uitgewerkt waarbij Boudewijn verklaarde dat hij tijdelijk in de onmogelijkheid was om te regeren. Daardoor hoefde hij de wet niet zelf te tekenen.
Paus Franciscus noemde Boudewijn "een moedige man" omdat hij weigerde om "een moorddadige wet" te ondertekenen "en daarvoor heeft hij ontslag genomen. Hij heeft dat gedaan omdat hij een heilige is."
"Weinig waarschijnlijk dat hiervoor gelobbyd is"
Meteen na het plotse overlijden van Boudewijn in 1993 was er de roep om een zalig- of zelfs heiligverklaring, maar dat is vrij snel stilgevallen. Sindsdien is er nooit meer iets rond gezegd of gebeurd. "Het is toch wel een verrassing dat dat nu ineens weer naar boven komt", zegt Mathijs Lamberigts, kerkhistoricus verbonden aan de KU Leuven.
Volgens Lamberigts is het weinig waarschijnlijk dat bepaalde mensen of instanties er achter de schermen voor gelobbyd zouden hebben. "Als iemand voor zoiets lobbyt, dan wordt die vraag ook aan de bisschoppen gesteld, 'wat denken jullie daarvan'. Als het vanuit het koninklijk paleis gekomen zou zijn, was dat ook zeker doorgesproken. Meestal zijn deze dingen goed voorbereid, maar hier was niemand op de hoogte."
Waarom net nu?
Lamberigts denkt dus dat het gaat om een spontane uitspraak van paus Franciscus. De vraag is dan: waarom net nu? "Waarschijnlijk omdat de paus momenteel met verschillende situaties geconfronteerd wordt."
"Denk aan de Verenigde Staten. Daar noemde hij presidentskandidaten Donald Trump en Kamala Harris ook allebei moordenaars. Harris vanwege haar houding over abortus, Trump vanwege zijn houding over vluchtelingen. Ik denk dat hij in de sfeer daarvan hier ook zoiets gezegd heeft."
De vraag voor een zaligverklaring gebeurt van onderuit. Hier is het de leider van de katholieke Kerk zelf die het vraagt.
Kerkhistoricus Mathijs Lamberigts
Iets wat volgens kerkhistoricus Lamberigts ook wijst op een spontaan initiatief van de paus, is dat hij zegt zélf het initiatief te nemen om de procedure op te starten. "De vraag voor een zaligverklaring gebeurt van onderuit. Het komt van het postulaat van de plaats waar de persoon overleden is. Hier is het de leider van de katholieke Kerk die aan de bisschoppen vraagt om daaraan mee te werken."
Kritische kanttekeningen
Het is niet omdat de paus koning Boudewijn graag zalig verklaard zou zien, dat dat ook effectief gebeurt. Laat staan dat dat snél zou gebeuren. "Eerst moet men een evaluatie maken van het hele leven van die persoon, vanaf het begin tot het einde. Echt álles wordt tegen het licht gehouden", zegt Lamberigts.
"Mensen die daaraan hebben meegewerkt, zeggen mij vaak: 'Ik hoop dat het mij nooit overkomt, want alles wordt omgespit'. Niet alleen de positieve verhalen, maar ook alle kritieken die tegenstanders kunnen hebben."
En bij koning Boudewijn worden kritische kanttekeningen geplaatst. Zijn houding omtrent de moord op de Congolese premier Patrice Lumumba in 1961, bijvoorbeeld. Boudewijn zou op de hoogte geweest zijn dat er iets op til was, maar heeft niet ingegrepen. Leopold II, een controversiële vorst door zijn rol in Congo, noemde hij "een geniaal brein".
"Stelde Boudewijn zich niet boven de wet?"
Ook de houding van Boudewijn in de abortuskwestie in 1990 is niet onomstreden, zegt Lamberigts. "Je kan de vraag stellen of hij in 1990 wel een onderscheid gemaakt heeft tussen wat hij persoonlijk dacht en zijn rol als staatshoofd? Vanuit institutioneel oogpunt nam hij daar toch een merkwaardige positie in. Hij stelde zich bij wijze van spreken boven de wet."
"Al die dingen, al die kritieken gaan boven komen. Alle papieren zullen ook moeten worden vrijgegeven. Alle mensen die kanttekeningen hebben, zullen worden gehoord. Dat gebeurt allemaal niet op 1, 2, 3. Ik heb dat voor de zaligverklaringen van paus Johannes XXIII en paus Paulus VI bekeken. Dat zijn 4 volumes, dat schrijf je niet in 2 weken."
En dan heb je nog altijd maar de eerste stap van het proces doorlopen, waarschuwt Lamberigts. "Als je op het einde van de rit een positieve evaluatie krijgt, ben je nog niet zalig, want dan moeten ze nog altijd kijken naar dat mirakel. Er moet effectief een mirakel toegeschreven kunnen worden."
"Kan goed zijn dat er nooit iets van komt"
Dat is ook de reden waarom het soms heel lang kan duren, zegt de kerkhistoricus. De procedure voor de zaligverklaring van pater Damiaan werd gestart in 1968, de goedkeuring was er pas in 1995. De procedure voor Anne van Jezus, die gisteren zalig verklaard werd, startte al in de 17e eeuw. Het duurde door allerlei omstandigheden tot dit jaar voor het werd goedgekeurd.
"Ik denk niet dat men zoiets voor Boudewijn in bijvoorbeeld 5 jaar geregeld kan krijgen, als de paus nog zo lang zou leven. Het kan zeer goed zijn dat er nooit iets van komt. Het is niet de eerste keer dat de paus een spontane uitspraak doet waar later niets meer mee gebeurt."
Hoe verloopt een procedure tot zalig- of heiligverklaring?
Een zaligverklaring is een proces van lange adem. Het is de 'Congregatio de Causis Sanctorum', een onderdeel van de Curie, die aanvragen voor zalig- en heiligverklaringen onderzoekt en aanbevelingen doet aan de paus. Die beslist uiteindelijk. De complexe procedure omvat 3 stappen:
Eerst moet men zich op een uitzonderlijke, positieve, deugdelijke wijze hebben gedragen. Als Rome dat erkent, krijgt die persoon de titel 'eerbiedwaardige'.
De volgende stap is zaligverklaring. Dat kan enkel als iemand als martelaar stierf of als aan iemand een mirakel kan worden toegeschreven. Dat mirakel kan bijvoorbeeld zijn dat een ongeneeslijke zieke die ging bidden bij het graf van die persoon, blijvend herstelt. Er mag geen medische tussenkomst geweest zijn en het wonder moet worden bevestigd door getuigen. Als dat onderzoek positief beoordeeld wordt, kan iemand zalig worden verklaard.
Na een zaligverklaring kan soms een heiligverklaring volgen. Dan moet er nóg een mirakel aan iemand kunnen worden toegeschreven. Als de Congregatio dat bevestigt, kan de paus die persoon 'canoniseren' of heilig verklaren. Hij is dan heilig voor de hele Kerk.
Paus Franciscus start procedure op tot zaligverklaring van wijlen koning Boudewijn: "Een verrassing voor iedereen"
