Paus Franciscus is terug in Rome na 3,5 dag in ons land. Een volgestouwd programma was het, met een strak schema, positieve uithalen, maar ook conservatieve misstappen. Welke 3 momenten moeten we onthouden?
Verrassingsbezoek op de Hope Happening
Goed 5.000 jongeren, onder wie veel katholieke scouts, verzamelen op de Heizel. Festivalsfeer, frieten, bier, met duizenden samen slapen in één grote hal, optredens… Ergens in de loop van de voormiddag raakt bekend dat de paus overweegt langs te komen. In de namiddag groeit de zekerheid, rond 18 uur is het helemaal zeker.
Rond 20.40 uur verschijnt de paus op het podium. Als een rockster in een wit gewaad. Toegejuicht door duizenden jongeren. Hij neemt het woord, vuurt jongeren aan om zich te amuseren, zich te engageren, om vrolijk te zijn. Hij zegent de zaal, zegent een kind en bezorgt de aanwezige jongeren een onvergetelijke avond.
Het toont aan waarin Franciscus een meester is: charmeren, enthousiasmeren, verrassen. Net zoals hij op vrijdag al langs ging in een WZC in de Marollen in Brussel, met een eerder arme bevolking. Zoals hij op zaterdag in de kerk van Sint-Gillis ontbeet met daklozen. Zijn eeuwige stokpaardjes en vaste thema’s ook.
Maar net ook zoals hij het graf van Koning Boudewijn bezocht, onaangekondigd en verrassend. En wellicht niet zijn beste keuze tijdens zijn bezoek, om daar - door de koning van weleer te steunen in zijn aversie voor een “moorddadige wet” - nog eens zijn anti-abortusstandpunt te bevestigen.
Improviseren en afwijken van de tekst
De basistekst die de paus zal uitspreken op bezoek bij de Koning: summier en zelfs flauw over de dossiers rond seksueel misbruik. Ontgoochelend eigenlijk. Tot op het moment zelf. Ontslagnemend premier De Croo was al scherp geweest, de paus had duidelijk een idee en haalt gecontroleerd spontaan uit, met de nodige dramatiek en gestes. En beoordeelt scherp de geschiedenis van misbruik bij ons. En nog: “De Kerk moet om vergiffenis vragen”.
Een dienst in de basiliek van Koekelberg. Een sermoen, zeg maar een klassieke preek bijna van de paus. Ergens tussenin dwaalt hij opnieuw af van de tekst. Opnieuw om het misbruik aan te halen, te veroordelen.
Misviering in een vol Koning Boudewijnstadion. Tijdens zijn homilie wijkt de paus opnieuw af van zijn tekst en scherpt hij opnieuw zijn tong: “Misbruik mag niet in de doofpot gestopt worden. Misbruik moet je veroordelen en berechten. Of het nu over een leek, een priester of een bisschop gaat”. Roger Vangheluwe, weet je nog?
Franciscus is ook verbaal en retorisch de man van de verrassingen. Over het seksueel misbruik heeft hij gezegd wat iedereen - gelovig of niet - minstens had verwacht. En toch is het een gemiste kans door niet publiekelijk zijn excuses aan te bieden.
Een lang en intens gesprek met de overlevers
Franciscus bood wel zijn verontschuldigingen aan bij enkele van de 15 slachtoffers die met hem een gesprek mochten hebben. Niet de luttele minuutjes die waren voorzien, neen, langer en intenser. Volgens iemand het “beste gesprek ooit met iemand van de clerus”.
Anderen zagen tranen bij de paus, nog anderen kregen persoonlijke excuses, er waren ook slachtoffers, al noemen ze zichzelf liever “overlevers”, die niet onder de indruk waren.
Maar Franciscus probeerde de wonden te zalven. Luisterde. Knikte. Antwoordde. Hij engageerde zich om alles op te volgen. Om een schadevergoeding te bekijken. Om het nooit meer te laten gebeuren. Belofte maakt schuld, nu moét het Vaticaan, samen met de Belgische kerk, doen wat al langer moest gebeuren.
Daadkracht. Aanpak. Gevolg geven aan. Al is het voor velen 'too little, too late'.
De paus van de uitersten
Stunten, verrassen, improviseren luisteren. De paus is zijn eigen marketeer en weet goed wat hij waar en wanneer zegt. De vorm of het moment is even belangrijk als de boodschap zelf. En dan toch vervalt Franciscus in oude gewoonten en een conservatief discours.
Want ook over de rol van vrouwen in de kerk bleef de paus op de vlakte of bleek hij toch minstens niet al te progressief. En dat in het geseculariseerde België waar vrouwen vaak de dragende personen zijn in zowat elke parochie.
De paus danst op 2 benen. Wellicht is hij progressiever dan hij lijkt, maar uit vrees voor barsten in zijn “Wereldkerk”, uit vrees om de continenten waar de rooms-katholieke kerk wel nog groeit (Zuid-Amerika, Afrika, Azië) te verliezen, zet hij de rem op. Zou je toch denken.
Of is het West-Europese denken gewoon decennia 'voor' op de Vaticaanse ideeën?
