Topschilderijen uit musea, pareltjes uit privéverzamelingen: Emile Claus in al zijn licht en kleur te ervaren in Deinze

Ze zetten zich schrap voor een grote volkstoeloop in Deinze. De tentoonstelling in het Mudel (Museum van Deinze en de Leiestreek) is de apotheose van een heel Emile Claus-jaar. Er valt dan ook een dubbel jubileum te vieren. Claus werd op 27 september 1849 geboren, precies 175 jaar geleden. En het is een eeuw geleden dat hij overleed. 

Je kunt er niet naast kijken: in de winkelstraat wapperen vlaggen met het besnorde silhouet van Emile Claus en zelfs de elektriciteitscabines zijn beplakt met zijn zonnige werk. Na een heel jaar van activiteiten en vieringen is deze tentoonstelling een hoogtepunt.

“100 jaar na zijn dood wilden we 100 werken verzamelen, maar het zijn er meer dan 130 geworden,” zegt Wim Lammertijn, trotse conservator van Mudel. De schilderijen komen uit alle musea en publieke instellingen van ons land en ook uit het Musée d’Orsay in Parijs. “Zoveel werken samen heeft Emile Claus zelf nooit bij elkaar gezien.” Maar er is meer.

“De aankondiging van het Emile Claus-jaar heeft voor een bijzondere vibe gezorgd, in die zin dat veel privé-eigenaars van zijn werk zich gemeld hebben,” zegt Lammertijn. Op die manier zijn verrassende schilderijen weer boven water gekomen. Zelfs de experts kenden sommige werken enkel van zwart-witafbeeldingen in oude boeken.

Uit privébezit komen bijvoorbeeld een wintertafereel, een kleinere variant van ‘De ijsvogels’, of een kleurrijk doek dat de voorbereiding van een Mariaprocessie in beeld brengt. Vooral ‘De vlasoogst’ uit 1883 springt in het oog (zie afbeelding boven dit artikel).

Het is een van de vroegste werken waarin Emile Claus het impressionisme verkent, verduidelijkt curator en Clauskenner Johan De Smet. “Je ziet het licht al komen of het paars in de verte dat hij kende van Claude Monet.” Later zou dat licht door alles heen gaan schijnen, want Claus werd bij uitstek de meester van het licht, dat van elk doek spat.

Het tafereel van een jong boerenkoppel, een baby met blote billen en een jongetje dat aan de broek van zijn vader hangt, speelt ook in op de emoties van de kijkers. "Hij brengt de mens met empathie in beeld. Zelf kende hij het landleven en het harde labeur in die kleine biotoop heel goed.”

‘De oude tuinman’ (1886-1887) is een cruciaal schilderij van Emile Claus dat uit La Boverie in Luik komt. Claus regisseert het beeld en speelt met licht en donker, verduidelijkt Johan De Smet.

Klik op de ronde punten en ontdek de details:

Nog zo'n klepper in de tentoonstelling, in een zaal vol dierenschilderijen, is het reusachtige werk met een dozijn 'Koeien die de Leie oversteken', waar Emile Claus drie jaar aan borstelde, van 1897 tot 1899. "Beweging en rust in één monumentaal schilderij," zegt Johan De Smet.

Klik op de ronde punten en ontdek de details:

De Leie en het landleven overheersen het werk van Emile Claus. Maar zijn liefde voor kleur en licht ontstond op een heel andere plaats. In 1879 trok Claus op reis naar Noord-Afrika. "Daar ging een nieuwe wereld voor hem open. Hij zei zelf: ik ben als een blinde vertrokken en als een ziende teruggekomen," zegt Johan De Smet.  

Het Noord-Afrikaanse licht intrigeerde Emile Claus. En hij portretteerde de mensen die hij tegenkwam, spontaan, op klein formaat. "Dit zijn mijn persoonlijke favorieten," zegt Johan De Smet. "Dit toont aan dat Emile Claus veel gezichten had. In zijn lange carrière is hij vele schilders geweest, in het meervoud."

Emile Claus was getrouwd met notarisdochter Charlotte Du Faux. In dit portret dat hij in juli 1900 van haar schilderde, hangt een klein werkje met eendjes aan de muur. Dat is nu weer opgedoken en is te bewonderen in Mudel Deinze. 

Emile Claus had veel leerlingen die bij hem het vak kwamen leren. Onder hen ook een aantal vrouwen, zoals Anna De Weert of Yvonne Serruys, die later een succesvolle beeldhouwster zou worden. Het grote monument voor Emile Claus in het Citadelpark in Gent is van haar hand. 

Jenny Montigny was ook een van die leerlingen, en tegelijk ook een intieme vriendin van Emile Claus tot aan zijn dood. Daar hangt een bijzonder verhaal aan vast. Claus werd na zijn overlijden in 1924 begraven op het kerkhof van Astene. Daar kwam Jenny Montigny elke dag bloemen leggen. De weduwe van Claus kon dat niet appreciëren en slaagde erin om hem te herbegraven in de eigen tuin, onder een loodzwaar grafmonument van George Minne.